|

سلین و سفر به انتهای شب

«سفر به انتهای شب سلین» کتابی است از جان استارک که به ترجمه رضا علیزاده در نشر چترنگ به چاپ رسیده است. کتاب چنانکه از عنوانش پیداست درباره رمان «سفر به انتهای شب» لویی فردینان سلین است. درباره یکی از بهترین و ماندگارترین رمان‌های تاریخ ادبیات جهان که انتشارش نام سلین را بر سر زبان‌ها انداخت، هرچند موضع‌گیری‌های سیاسی سلین باعث شد اعتراف به این‌که او نویسنده‌ای بزرگ است همواره با نوعی دلچرکینی همراه باشد که در کتاب جان استارک هم به این موضوع اشاره‌هایی شده است، چنانکه او در پیشگفتار کتاب خود می‌نویسد: «سلین اکنون قطعا متعلق به ادبیات است، نه سیاست، هرچند به مدت چندین سال پس از 1938 به نظر می‌رسید که اولی را به نفع دومی کنار نهاده بود. در اواخر دهه 1930 او پرسر‌‌و‌صداترین و بی‌ملاحظه‌ترین نویسنده ضدیهودی فرانسه بود و در طی دوران جنگ به همکاری یا لااقل هواداری از نازی‌ها متهم شده بود. سلین به این اتهامات در دادگاه محکوم، ولی بعد عفو شد. هرچند مواضع ضد یهودی او را نبخشیدند؛ رساله‌های غیرمشهور سلین هیچ‌گاه تجدیدچاپ نشد و هستند کسانی که هنوز مقام این رمان‌نویس را به‌خاطر این چیزها در ادبیات پایین می‌آورند یا او را طرد می‌کنند. چنین رفتاری تنبیه را از حد گذراندن است.»
استارک پیشگفتار کتابش را با طرح این موضوع آغاز کرده است که «سفر به انتهای شب» سلین هرچند رمانی اتوبیوگرافیکال است اما نه اتوبیوگرافی سلین و گزارشی از مقطعی از زندگی او، بلکه رمانی است که سلین آن را با مهارت یک داستان‌نویس خلاق ساخته و پرداخته است. استارک تأکید می‌کند برخلاف آن‌چه درباره سلین و سبک نویسندگی‌اش شایع است، «سفر به انتهای شب» به‌هیچ‌وجه حاصل غریزی‌نویسی نیست و در پشت این رمان نویسنده‌ای آگاه به مواد و مصالح کارش حضور دارد. بعد از این پیشگفتار، گاه‌شماری از زندگی سلین آمده است و بعد از آن، فصل اول کتاب آغاز می‌شود. کتاب «سفر به انتهای شب سلین» از چهار فصل تشکیل شده است. فصل اول کتاب به نکاتی درباره زندگی سلین و ردهای تجربه‌های زیسته‌اش در رمان «سفر به انتهای شب» اختصاص دارد. در فصل دوم با عنوان «مضامین» به مضمون‌های اصلی و مهم رمان «سفر به انتهای شب» پرداخته شده است. فصل سوم درباره سبک این رمان است. فصل چهارم کتاب درباره طیف علاقه‌مندان «سفر به انتهای شب» و تأثیر سلین بر نویسندگان و ادبیات بعد از خود است. آن‌چه در ادامه می‌خوانید بخشی از فصل اول این کتاب است: «... برای میلیون‌ها خواننده سفر به انتهای شب به‌رغم همه بدبینی‌هایِ گاه بی‌رحمانه‌اش کتابی لذت‌بخش و خوشایند بوده است، زیرا سلین در این اثر احساسات منفی خود را تا سطح هنر برمی‌کشد و ستایش از مهارت و استادی در وصف این احساسات را برای ما آسان می‌کند. اگر سلین امیدوار بوده است که با سهیم‌کردنمان در فلسفه زندگیِ نومیدانه‌اش روحیه ما را خراب کند، می‌شود گفت که شکست خورده است: این است دستاورد موفقیت‌آمیز - و باید اضافه کنم طنز سیاه - رمان او که نتیجه‌اش معکوس است. ما به‌رغم ارزش‌های اخلاقی سلین او را بی‌چون‌وچرا نویسنده می‌دانیم.» در بخشی دیگر از همین فصل، ضمن اشاره به دلایل ناخوشایندبودن «سفر به انتهای شب» به چشم خوانندگانی که وقتی این رمان برای اولین‌بار چاپ شد با آن مواجه شدند، از آشوبی که سلین با «سفر به انتهای شب» در میدان ادبیات به راه انداخت این‌گونه سخن می‌گوید: «درواقع این رمانی عامدانه نافرهیخته بود که نوعی لحن شوخ‌طبعانه تلخ و آشوب اخلاقی را وارد ادبیات فرانسه کرد و همچنین ادبیات فرانسه را با کاربرد گونه‌های زبانی عامیانه‌ای آشنا ساخت که تا به آن هنگام پذیرفتنی به نظر نمی‌آمد.» استارک سلین را تازه‌واردی در ادبیات فرانسه می‌داند که «می‌خواست به هر بهایی شده او را حریم‌شکن تلقی کنند.» استارک سفر به انتهای شب را «مثالی افراطی از سبک نوشتار»ی می‌داند «که قصد داشت از درون قواعد و رسوم موقرانه و خسته‌ای را که ادبیات تا به حال بر آن تکیه زده بود با عرضه خود به مثابه نوعی جدید و بی‌پروا و آشتی‌ناپذیر از ادبیات پایین بکشد.» استارک آن‌گاه می‌نویسد: «مهم‌ترین انگیزه سلین این بود که به‌زور وارد ادبیات شود و صدایی را وارد آن کند که تا به حال هیچ پیشینه ادبی نداشت، نوعی صدای سرخورده و آزرده و عامیانه، بدون آنکه ذره‌ای ایده‌آلیسم آن را نرم کند.» کتاب «سفر به انتهای شب سلین» به مجموعه‌ای با عنوان «قله‌های ادبیات جهان» تعلق دارد؛ مجموعه‌ای که چنانکه در پشت جلد ترجمه فارسی کتاب آمده هدفش ارائه معرفی‌های فشرده و روشن از آثار ادبی جهان به‌ویژه از تألیفات کلاسیک پیش از قرون وسطا تا آثار قرن بیستم است. ویراستار این مجموعه جوزف پیتر استرن بوده است.

«سفر به انتهای شب سلین» کتابی است از جان استارک که به ترجمه رضا علیزاده در نشر چترنگ به چاپ رسیده است. کتاب چنانکه از عنوانش پیداست درباره رمان «سفر به انتهای شب» لویی فردینان سلین است. درباره یکی از بهترین و ماندگارترین رمان‌های تاریخ ادبیات جهان که انتشارش نام سلین را بر سر زبان‌ها انداخت، هرچند موضع‌گیری‌های سیاسی سلین باعث شد اعتراف به این‌که او نویسنده‌ای بزرگ است همواره با نوعی دلچرکینی همراه باشد که در کتاب جان استارک هم به این موضوع اشاره‌هایی شده است، چنانکه او در پیشگفتار کتاب خود می‌نویسد: «سلین اکنون قطعا متعلق به ادبیات است، نه سیاست، هرچند به مدت چندین سال پس از 1938 به نظر می‌رسید که اولی را به نفع دومی کنار نهاده بود. در اواخر دهه 1930 او پرسر‌‌و‌صداترین و بی‌ملاحظه‌ترین نویسنده ضدیهودی فرانسه بود و در طی دوران جنگ به همکاری یا لااقل هواداری از نازی‌ها متهم شده بود. سلین به این اتهامات در دادگاه محکوم، ولی بعد عفو شد. هرچند مواضع ضد یهودی او را نبخشیدند؛ رساله‌های غیرمشهور سلین هیچ‌گاه تجدیدچاپ نشد و هستند کسانی که هنوز مقام این رمان‌نویس را به‌خاطر این چیزها در ادبیات پایین می‌آورند یا او را طرد می‌کنند. چنین رفتاری تنبیه را از حد گذراندن است.»
استارک پیشگفتار کتابش را با طرح این موضوع آغاز کرده است که «سفر به انتهای شب» سلین هرچند رمانی اتوبیوگرافیکال است اما نه اتوبیوگرافی سلین و گزارشی از مقطعی از زندگی او، بلکه رمانی است که سلین آن را با مهارت یک داستان‌نویس خلاق ساخته و پرداخته است. استارک تأکید می‌کند برخلاف آن‌چه درباره سلین و سبک نویسندگی‌اش شایع است، «سفر به انتهای شب» به‌هیچ‌وجه حاصل غریزی‌نویسی نیست و در پشت این رمان نویسنده‌ای آگاه به مواد و مصالح کارش حضور دارد. بعد از این پیشگفتار، گاه‌شماری از زندگی سلین آمده است و بعد از آن، فصل اول کتاب آغاز می‌شود. کتاب «سفر به انتهای شب سلین» از چهار فصل تشکیل شده است. فصل اول کتاب به نکاتی درباره زندگی سلین و ردهای تجربه‌های زیسته‌اش در رمان «سفر به انتهای شب» اختصاص دارد. در فصل دوم با عنوان «مضامین» به مضمون‌های اصلی و مهم رمان «سفر به انتهای شب» پرداخته شده است. فصل سوم درباره سبک این رمان است. فصل چهارم کتاب درباره طیف علاقه‌مندان «سفر به انتهای شب» و تأثیر سلین بر نویسندگان و ادبیات بعد از خود است. آن‌چه در ادامه می‌خوانید بخشی از فصل اول این کتاب است: «... برای میلیون‌ها خواننده سفر به انتهای شب به‌رغم همه بدبینی‌هایِ گاه بی‌رحمانه‌اش کتابی لذت‌بخش و خوشایند بوده است، زیرا سلین در این اثر احساسات منفی خود را تا سطح هنر برمی‌کشد و ستایش از مهارت و استادی در وصف این احساسات را برای ما آسان می‌کند. اگر سلین امیدوار بوده است که با سهیم‌کردنمان در فلسفه زندگیِ نومیدانه‌اش روحیه ما را خراب کند، می‌شود گفت که شکست خورده است: این است دستاورد موفقیت‌آمیز - و باید اضافه کنم طنز سیاه - رمان او که نتیجه‌اش معکوس است. ما به‌رغم ارزش‌های اخلاقی سلین او را بی‌چون‌وچرا نویسنده می‌دانیم.» در بخشی دیگر از همین فصل، ضمن اشاره به دلایل ناخوشایندبودن «سفر به انتهای شب» به چشم خوانندگانی که وقتی این رمان برای اولین‌بار چاپ شد با آن مواجه شدند، از آشوبی که سلین با «سفر به انتهای شب» در میدان ادبیات به راه انداخت این‌گونه سخن می‌گوید: «درواقع این رمانی عامدانه نافرهیخته بود که نوعی لحن شوخ‌طبعانه تلخ و آشوب اخلاقی را وارد ادبیات فرانسه کرد و همچنین ادبیات فرانسه را با کاربرد گونه‌های زبانی عامیانه‌ای آشنا ساخت که تا به آن هنگام پذیرفتنی به نظر نمی‌آمد.» استارک سلین را تازه‌واردی در ادبیات فرانسه می‌داند که «می‌خواست به هر بهایی شده او را حریم‌شکن تلقی کنند.» استارک سفر به انتهای شب را «مثالی افراطی از سبک نوشتار»ی می‌داند «که قصد داشت از درون قواعد و رسوم موقرانه و خسته‌ای را که ادبیات تا به حال بر آن تکیه زده بود با عرضه خود به مثابه نوعی جدید و بی‌پروا و آشتی‌ناپذیر از ادبیات پایین بکشد.» استارک آن‌گاه می‌نویسد: «مهم‌ترین انگیزه سلین این بود که به‌زور وارد ادبیات شود و صدایی را وارد آن کند که تا به حال هیچ پیشینه ادبی نداشت، نوعی صدای سرخورده و آزرده و عامیانه، بدون آنکه ذره‌ای ایده‌آلیسم آن را نرم کند.» کتاب «سفر به انتهای شب سلین» به مجموعه‌ای با عنوان «قله‌های ادبیات جهان» تعلق دارد؛ مجموعه‌ای که چنانکه در پشت جلد ترجمه فارسی کتاب آمده هدفش ارائه معرفی‌های فشرده و روشن از آثار ادبی جهان به‌ویژه از تألیفات کلاسیک پیش از قرون وسطا تا آثار قرن بیستم است. ویراستار این مجموعه جوزف پیتر استرن بوده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.