آیا آلمانیها پادتن ضدپوپولیستی دارند؟
آلمان در شرایطی برای انتخابات پارلمانی (بوندستاگ) آماده میشود که گویی در برابر چالش گرایشهای پوپولیستی (عوامگرایی) که دیگر جوامع غربی با آن دستبهگریبان هستند، بهطور قابل توجهی مقاوم است. اما واقعیت این است که حمایت ضعیف از احزاب تندرو به این معنی نیست که آلمانیها از شرایط موجود راضی هستند. با توجه به نتایج نظرسنجیها که از حمایت 10درصدی افکار عمومی از احزاب افراطی دست راست «آلترناتیوی برای آلمان» و رقیب افراطیاش «حزب چپ» خبر میدهند، پیروزی آنگلا مرکل، صدراعظم آلمان، در انتخابات محتملترین نتیجه است اما این به معنی رضایت آلمانیها از شرایط فعلی نیست.
دولت تحت رهبری آنگلا مرکل میتواند مثل امروز حاصل ائتلاف بزرگ دموکراتهای مسیحی و سوسیالدموکراتهای چپگرا باشد یا صورتهای دیگر سیاسی به خود بگیرد. دولت آینده آلمان هر ترکیبی که داشته باشد یک چیز مشخص است و آن اینکه، آلمان در مقایسه با همتایان غربی خود آسیبپذیری کمتری در برابر وسوسههای پوپولیستی دارد که دو دلیل ساختاری دارد؛ نخست، تجربه تاریخی منحصربهفرد آلمان درباره توتالیتاریسم راست و چپ است. درواقع «ملیگرایی فوقافراطی» و «سوسیالیسم توسعهیافته» بهعنوان میراث رایش سوم در اکثر آلمانیها نگاه محتاطانهای را ایجاد کرده که باعث میشود تا اغلب رأیدهندگان آلمانی احزاب افراطی را غیرقابل تحمل بدانند. در آلمان هر چقدر یک حزب ایدههای افراطیتری داشته باشد، حمایت افکار عمومی از آن محدودتر است. واکنشهای منفی افکار عمومی به بیانیههای آتشین مهاجرستیز اخیر رهبران حزب آلترناتیوی برای آلمان ازجمله در شهر تورینگن این قانون نانوشته را تأیید میکند. (آلکساندر گاولند، نامزد صدراعظمی این حزب، چندی پیش با اوجگرفتن تنشهای آلمان و ترکیه آیدان اوز اوغوز، وزیر امور سازگاری، مهاجرت و پناهندگان این کشور را زبالهای
خواند که باید از شرش خلاص شد. اظهارات او با واکنش شدید احزاب سیاسی و افکار عمومی آلمان روبهرو شد).
دومین عامل اصلی مقاومت آلمان در برابر وسوسههای پوپولیستی، قدرت اقتصادی این کشور است. نرخ بیکاری آلمان درحالحاضر در پایینترین حالت خود قرار دارد و رشد تولید ناخالص داخلی آن از سال 2013 میلادی تاکنون نزدیک به 10 درصد افزایش داشته است. به این موارد سیستم کارآمد رفاهی را هم اضافه کنید. حالا مشخص میشود كه چرا جنبشهای اعتراضی پوپولیستی که در اقصی نقاط جهان موفقیتهای زیادی داشتهاند، دستاوردهای بسیاری ناچیزی در آلمان دارند. اما این به آن معنی نیست که همه در جبهه پوپولیست آرام و بیکار نشستهاند. در حقیقت، حمایت نسبتا ضعیف از احزاب پوپولیست در انتخاباتهای آلمان باعث شده تا نارضایتی موجود در جامعه آلمان دیده نشود؛ نارضایتیهایی که مشابه نارضایتیهایی است که در اروپا و فراتر از آن باعث شده تا اقبال عمومی به احزاب ضدتشکیلاتی بیشتر شود.
براساس نظرسنجیهایی که اخیرا انجام شده، 71 درصد از رأیدهندگان آلمانی عمیقا به دولتشان بیاعتماد هستند، درحالیکه 70 درصد نیز اعلام کردهاند به اخبار جریان رسانهای اعتماد ندارند. وضعیت احزاب سیاسی سنتی بهمراتب بدتر است؛ 80 درصد از آلمانیها اعلام کردهاند به احزاب سیاسی سنتی اعتماد بسیار کمی دارند یا اصلا اعتماد ندارند و نزدیک به 60 درصد اعلام کردهاند دیگر باور ندارند كه آنها بتوانند برای مشکلات فوری کشور راهحلهای کارآمد بیابند.
علاوه بر این، در فهرست «مشاغل مورد اعتماد» که از سوی سازمان اعتماد جهانی در سال گذشته تهیه شده، سیاستمداران آلمانی هم رده مؤسسات بیمه و کارشناسان تبلیغاتی قرار داشتند. همزمان، حملات به مقامهای انتخاباتی از توهین لفظی گرفته تا تخریب اموال و آسیب فیزیکی در سال 2016 تقریبا سه برابر شده است.
این روزها، حتی عامل حمایت از دموکراسی نیز نمیتواند مسئلهای تضمینشده در آلمان تلقی شود. براساس نظرسنجیهای اخیر، تنها 62 درصد از جوانان آلمانی معتقدند حاکمیت اکثریت مردم بر مردم، بهترین نوع حکومتداری است.
گذشته از این تردید عمومی درباره لزوم دموکراسی، میان نگاه شهروندان عادی و رویکرد سیاسی دولت آلمان که اصطلاحا «توافق برلین» خوانده میشود، شکافی آشکار دیده میشود. این شکاف بهویژه درباره بحران مهاجرت خود را بهخوبی نشان میدهد. برخلاف نظام سیاسی آلمان، اکثر آلمانیها خواستار بستهشدن مرزها و محدودشدن ورود مهاجران به کشورشان هستند. گفته میشود برخلاف آنگلا مرکل که قویا تأکید میکند اسلام به آلمان تعلق دارد، 70 درصد از آلمانیها معتقدند اسلام به این کشور تعلق ندارد.
اما شاید عجیبتر این باشد که درباره مسائل خاص اقتصادی نیز تفاوت چشمگیری میان نظرات رأیدهندگان آلمانی و رهبران سیاسی این کشور وجود دارد. فقط 31 درصد از رأیدهندگان آلمانی موافق اخراج یونان از منطقه یورو هستند، درحالیکه اغلب سیاستمداران آلمانی درباره لزوم این اقدام همعقیده هستند. همچنین فقط دوسوم از آلمانیها از سیاستهای حمایتگرایانه اقتصادی حمایت میکنند درحالیکه اغلب سیاستمداران آلمانی بر این باورند که باید با اعمال سیاستهای سختگیرانه از مشاغل آلمانی حمایت کرد. شاید بهدلیل وجود چنین شکافهایی هنوز بسیار زود باشد که بخواهیم از ایمنی آلمانیها در برابر وسوسههای پوپولیستی صحبت کنیم. درست است تابوهای تاریخی و شکوفایی اقتصادی مانع از این شده که رأیدهندگان آلمانی به سوی سیاستمداران پوپولیست گرایش پیدا کنند، اما این نارضایتی زیرپوستی در رسانههای اجتماعی خود را نشان میدهد و هیچ نشانهای از کاهش آن وجود ندارد.
بههمیندلیل سیاستمداران آلمانی بهجای آسودن زیر سایه عدم تمایل رأیدهندگان آلمانی به ایدههای پوپولیستی، باید بهطور جدی دست به کار شوند. برای شروع احزاب سیاسی باید پوپولیسم پنهان آلمانیها را آنطور که هست بهرسمیت بشناسند: چالش جدی ساختاری. آنها باید تلاش خود را دو برابر کنند تا به رأیدهندگان ناراضی طیف چپ و راستی که بهحق احساس میکنند بهلحاظ سیاسی، اقتصادی یا اجتماعی نادیده گرفتهاند، دسترسی پیدا کنند.
در اینجا بررسیهای پساانتخاباتی میتواند نقشی تعیینکننده داشته باشد. گرچه ناظران سیاسی توصیه میکنند ائتلاف سیاسی حاکم حفظ شود اما نباید فراموش کرد که حفظ این ائتلاف میتواند موقعیت حامیان تغییرات رادیکال سیاسی را تقویت کند. ممکن است که متناقض بهنظر برسد، اما مبارزه با تندروی در آلمان نیازمند مرکزگرایی سیاسی کمتر است.
منبع: پراجکتسیندیکت
آلمان در شرایطی برای انتخابات پارلمانی (بوندستاگ) آماده میشود که گویی در برابر چالش گرایشهای پوپولیستی (عوامگرایی) که دیگر جوامع غربی با آن دستبهگریبان هستند، بهطور قابل توجهی مقاوم است. اما واقعیت این است که حمایت ضعیف از احزاب تندرو به این معنی نیست که آلمانیها از شرایط موجود راضی هستند. با توجه به نتایج نظرسنجیها که از حمایت 10درصدی افکار عمومی از احزاب افراطی دست راست «آلترناتیوی برای آلمان» و رقیب افراطیاش «حزب چپ» خبر میدهند، پیروزی آنگلا مرکل، صدراعظم آلمان، در انتخابات محتملترین نتیجه است اما این به معنی رضایت آلمانیها از شرایط فعلی نیست.
دولت تحت رهبری آنگلا مرکل میتواند مثل امروز حاصل ائتلاف بزرگ دموکراتهای مسیحی و سوسیالدموکراتهای چپگرا باشد یا صورتهای دیگر سیاسی به خود بگیرد. دولت آینده آلمان هر ترکیبی که داشته باشد یک چیز مشخص است و آن اینکه، آلمان در مقایسه با همتایان غربی خود آسیبپذیری کمتری در برابر وسوسههای پوپولیستی دارد که دو دلیل ساختاری دارد؛ نخست، تجربه تاریخی منحصربهفرد آلمان درباره توتالیتاریسم راست و چپ است. درواقع «ملیگرایی فوقافراطی» و «سوسیالیسم توسعهیافته» بهعنوان میراث رایش سوم در اکثر آلمانیها نگاه محتاطانهای را ایجاد کرده که باعث میشود تا اغلب رأیدهندگان آلمانی احزاب افراطی را غیرقابل تحمل بدانند. در آلمان هر چقدر یک حزب ایدههای افراطیتری داشته باشد، حمایت افکار عمومی از آن محدودتر است. واکنشهای منفی افکار عمومی به بیانیههای آتشین مهاجرستیز اخیر رهبران حزب آلترناتیوی برای آلمان ازجمله در شهر تورینگن این قانون نانوشته را تأیید میکند. (آلکساندر گاولند، نامزد صدراعظمی این حزب، چندی پیش با اوجگرفتن تنشهای آلمان و ترکیه آیدان اوز اوغوز، وزیر امور سازگاری، مهاجرت و پناهندگان این کشور را زبالهای
خواند که باید از شرش خلاص شد. اظهارات او با واکنش شدید احزاب سیاسی و افکار عمومی آلمان روبهرو شد).
دومین عامل اصلی مقاومت آلمان در برابر وسوسههای پوپولیستی، قدرت اقتصادی این کشور است. نرخ بیکاری آلمان درحالحاضر در پایینترین حالت خود قرار دارد و رشد تولید ناخالص داخلی آن از سال 2013 میلادی تاکنون نزدیک به 10 درصد افزایش داشته است. به این موارد سیستم کارآمد رفاهی را هم اضافه کنید. حالا مشخص میشود كه چرا جنبشهای اعتراضی پوپولیستی که در اقصی نقاط جهان موفقیتهای زیادی داشتهاند، دستاوردهای بسیاری ناچیزی در آلمان دارند. اما این به آن معنی نیست که همه در جبهه پوپولیست آرام و بیکار نشستهاند. در حقیقت، حمایت نسبتا ضعیف از احزاب پوپولیست در انتخاباتهای آلمان باعث شده تا نارضایتی موجود در جامعه آلمان دیده نشود؛ نارضایتیهایی که مشابه نارضایتیهایی است که در اروپا و فراتر از آن باعث شده تا اقبال عمومی به احزاب ضدتشکیلاتی بیشتر شود.
براساس نظرسنجیهایی که اخیرا انجام شده، 71 درصد از رأیدهندگان آلمانی عمیقا به دولتشان بیاعتماد هستند، درحالیکه 70 درصد نیز اعلام کردهاند به اخبار جریان رسانهای اعتماد ندارند. وضعیت احزاب سیاسی سنتی بهمراتب بدتر است؛ 80 درصد از آلمانیها اعلام کردهاند به احزاب سیاسی سنتی اعتماد بسیار کمی دارند یا اصلا اعتماد ندارند و نزدیک به 60 درصد اعلام کردهاند دیگر باور ندارند كه آنها بتوانند برای مشکلات فوری کشور راهحلهای کارآمد بیابند.
علاوه بر این، در فهرست «مشاغل مورد اعتماد» که از سوی سازمان اعتماد جهانی در سال گذشته تهیه شده، سیاستمداران آلمانی هم رده مؤسسات بیمه و کارشناسان تبلیغاتی قرار داشتند. همزمان، حملات به مقامهای انتخاباتی از توهین لفظی گرفته تا تخریب اموال و آسیب فیزیکی در سال 2016 تقریبا سه برابر شده است.
این روزها، حتی عامل حمایت از دموکراسی نیز نمیتواند مسئلهای تضمینشده در آلمان تلقی شود. براساس نظرسنجیهای اخیر، تنها 62 درصد از جوانان آلمانی معتقدند حاکمیت اکثریت مردم بر مردم، بهترین نوع حکومتداری است.
گذشته از این تردید عمومی درباره لزوم دموکراسی، میان نگاه شهروندان عادی و رویکرد سیاسی دولت آلمان که اصطلاحا «توافق برلین» خوانده میشود، شکافی آشکار دیده میشود. این شکاف بهویژه درباره بحران مهاجرت خود را بهخوبی نشان میدهد. برخلاف نظام سیاسی آلمان، اکثر آلمانیها خواستار بستهشدن مرزها و محدودشدن ورود مهاجران به کشورشان هستند. گفته میشود برخلاف آنگلا مرکل که قویا تأکید میکند اسلام به آلمان تعلق دارد، 70 درصد از آلمانیها معتقدند اسلام به این کشور تعلق ندارد.
اما شاید عجیبتر این باشد که درباره مسائل خاص اقتصادی نیز تفاوت چشمگیری میان نظرات رأیدهندگان آلمانی و رهبران سیاسی این کشور وجود دارد. فقط 31 درصد از رأیدهندگان آلمانی موافق اخراج یونان از منطقه یورو هستند، درحالیکه اغلب سیاستمداران آلمانی درباره لزوم این اقدام همعقیده هستند. همچنین فقط دوسوم از آلمانیها از سیاستهای حمایتگرایانه اقتصادی حمایت میکنند درحالیکه اغلب سیاستمداران آلمانی بر این باورند که باید با اعمال سیاستهای سختگیرانه از مشاغل آلمانی حمایت کرد. شاید بهدلیل وجود چنین شکافهایی هنوز بسیار زود باشد که بخواهیم از ایمنی آلمانیها در برابر وسوسههای پوپولیستی صحبت کنیم. درست است تابوهای تاریخی و شکوفایی اقتصادی مانع از این شده که رأیدهندگان آلمانی به سوی سیاستمداران پوپولیست گرایش پیدا کنند، اما این نارضایتی زیرپوستی در رسانههای اجتماعی خود را نشان میدهد و هیچ نشانهای از کاهش آن وجود ندارد.
بههمیندلیل سیاستمداران آلمانی بهجای آسودن زیر سایه عدم تمایل رأیدهندگان آلمانی به ایدههای پوپولیستی، باید بهطور جدی دست به کار شوند. برای شروع احزاب سیاسی باید پوپولیسم پنهان آلمانیها را آنطور که هست بهرسمیت بشناسند: چالش جدی ساختاری. آنها باید تلاش خود را دو برابر کنند تا به رأیدهندگان ناراضی طیف چپ و راستی که بهحق احساس میکنند بهلحاظ سیاسی، اقتصادی یا اجتماعی نادیده گرفتهاند، دسترسی پیدا کنند.
در اینجا بررسیهای پساانتخاباتی میتواند نقشی تعیینکننده داشته باشد. گرچه ناظران سیاسی توصیه میکنند ائتلاف سیاسی حاکم حفظ شود اما نباید فراموش کرد که حفظ این ائتلاف میتواند موقعیت حامیان تغییرات رادیکال سیاسی را تقویت کند. ممکن است که متناقض بهنظر برسد، اما مبارزه با تندروی در آلمان نیازمند مرکزگرایی سیاسی کمتر است.
منبع: پراجکتسیندیکت
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.