با افکار عمومی حرف بزنیم
بهرام امیراحمدیان. کارشناس حوزه آسیای میانه و قفقاز
رئیسجمهوری اسلامی ایران مانند سنوات قبل در هفتادودومین مجمع عمومی سازمان ملل شرکت داشته و سخنرانی کرده است. آیا در این سالهایی که دولتهاي نهم تا دوازدهم در این اجلاسها شرکت و سخنرانی داشتهاند، گاهی با تعدادی پرشمار و اکنون کمشمارتر، اثراتی داشته است؟ اگر داشته است، تأثیرات آن در ارتقای جایگاه جمهوری اسلامی ایران در منطقه و جهان کدامها هستند؟ تاکنون تجزیه و تحلیلی از این سخنرانیها ارائه نشده و به اطلاع مردم نرسیده است که شرکت و سخنرانی رئیسجمهور لازم و ضروری بوده است. حتی ضرورت و علت شرکت همراهان و وظایف آنان در این هیئتها هم به رسانهها ارائه نشده است.در دوره ریاستجمهوری دولت دهم به شهر سویل در اسپانیا رفته بودم و از یک اثر تاریخی دوره اسلامی آندولس دیدار میکردم. دانشآموزان مدارس را برای دیدار و آشنایی با این اثر تاریخی به آنجا آورده بودند. چند دانشآموز پسر به من نزدیک شدند و پرسیدند از کجا هستم؟ گفتم از ایران. با شنیدن نام ایران یکی از پسرها دست خود را مانند چاقو به گلو مالید و گفت: پخپخ. و سپس دستانش را به حالت کسی نشان داد که مسلسل در دست دارد و ادای تیراندازی درآورد. از من پرسید مسلسل
دارم. من بسیار متأسف شدم و آن کودکان با خنده از کنار من دور شدند و مرا در یک دریا اندیشه غوطهور کردند. با خود اندیشیدم که رئیس دولت ما چهار سال متوالی در تریبون سازمان ملل سخنرانی کرده و از آرمانهای انقلاب و مظلومیت ایران دفاع کرده است. اگر این تریبون بینالمللی نتیجهبخش بود نباید یک کودک دبستانی در اسپانیا در یک شهر کوچک درباره ایران اینگونه میاندیشید. او یقینا متأثر از جامعه و رسانه و معلم و خانوادهای بوده که درباره ایران غلط قضاوت میکنند. ما باید این موضوع را مورد بررسی قرار دهیم. من اغلب در برخورد با هر توریست خارجی در هرکجای ایران از آنها میپرسم نظرشان راجع به ایران پیش از آمدن به ایران و اکنونکه از ایران دیدار کردهاند چیست؟ بدون استثنا همه آنها اعتراف کردهاند، که کاملا متفاوت بوده است. قبل از آمدن به ایران تصویری تیرهوتار از ایران داشتهاند ولی حالا با مردم و با جامعهای خوب، بافرهنگ، مهربان، ميهماننواز، خوشبرخورد و توسعهیافته روبهرو شدهاند. از آنها میپرسم آیا دوست دارند دوباره از ایران دیدار داشته باشند؟ اغلب جوابها مثبت بوده است. چه باید کرد؟
حالا ما باید از همه مردم جهان دعوت کنیم که بیایند و از کشور ما بازدید داشته باشند تا بفهمند و درک کنند و ببینند که ما آدمهای خوبی هستیم و توسعهیافته و متمدن و با فرهنگ غنی هستیم؟ اینکه امکانپذیر نیست. چه باید کرد؟ رسانهها نقشی اساسی دارند. رسانههای خود را باید مطابق نیاز جامعه جهانی سازماندهی کنیم. این قدرت نرم است که میتواند در جوامع نفوذ کند. یکی از این موارد سازمانهای بینالمللی و در رأس آن سازمان ملل و مهمتر از همه مجمع عمومی این سازمان است.
آقای روحانی رئیسجمهور در این اجلاس سخنرانی داشته است. باید رسانههای ما یک بررسی جامعهشناسانه از بازتاب این سفر در رسانههای عمومی جهان داشته باشند و با درایت و بیطرفی آن را تجزیهوتحلیل و به جامعه ارائه کنند. شاید به این جمعبندی رسید که لازم نیست هرسال رئیسجمهور با تعدادی از مقامات به این سفر پرهزینه برود. اگر دخلوخرجش سودمند نیست مثل کشورهایی که رؤسایجمهور آنان لزوما در این اجلاس سالانه شرکت نمیکنند، ما هم شرکت نکنیم. باید یک ارزیابی ارائه داد که چه تعداد از رؤسایجمهور کشورهای عضو در این مجمع شرکت میکنند. ما بهاندازه وزن خودمان میتوانیم در محیط بینالملل تأثیر بگذاریم و نباید برآورد نادرستی از جایگاه خود داشته باشیم.
اما دیدارهای رئیسجمهوری ایران؛ یکی از مزایای این مجمع امکان دیدار رؤسایجمهور و مقامات بلندپایه و تبادلنظر با یکدیگر است. ولی نیک میدانیم اگرچه این امر مهمی است، ولی بیشتر تشریفات است و مبادله افکار و گفتوگو و نمیتوان از آن انتظار داشت همچون دیدارهایی که به امضای تفاهمنامهها یا قراردادهای رسمی و پیمانها و از این قبیل امور منجر میشود، مفید باشد زیرا دیدارهای کاری پس از مدتها بحث کارشناسی و آمادهسازی اسناد و توافقات صورت میگیرد و برای مراسم تشریفاتی رسمی و قانونی برای امضای اسناد است. در این دیدار رئیسجمهور با دو کشور اسکاندیناویایی دیدار داشته است (سوئد و نروژ). این کشورها ثروتمند هستند و در صورت مناسببودن شرایط امکان سرمایهگذاری در ایران را دارند و جزء کشورهای صنعتی هستند. بلژیک نیز وضعیت مشابهی دارد. دیدار با خانم ترزا می، نخستوزیر بریتانیا، نیز خوب مثبت ارزیابی میشود؛ زیرا یک کشور قدرتمند خارج از اتحادیه اروپاست و در این کشور فضایی مناسب برای سرمایهگذاری در ایران ایجاد شده است. به نظر میرسد دیدار آقای روحانی با امانوئل مکرون مثبت باشد زیرا در دورهای که ایران در چالش خرید ایرباس است،
مکرون میتواند مفید باشد؛ بهویژه آنکه این شخص با رئیسجمهور ایالاتمتحده هم مناسبات حسنهای دارد. در دیدار رئیسجمهور با نخستوزیر پاکستان نمیتوان انتظارات زیادی داشت زیرا دولت پاکستان توانایی ساماندهی به روابط پیچیده و تیره دو کشور در زمینه امنیتی را ندارد. در پاکستان قدرت در جاهای دیگری بیرون از دولت متمرکز است و مراکز متعدد تصمیمگیری وجود دارد. ناکامی خط لوله صلح نیز نشئتگرفته از همین ساختار است.
در پایان، دیدار با دبیر کل سازمان ملل که جزء مهمترین مراحل تشریفات است، خود داستانی است جداگانه. ما کل سازمان ملل و ساختار آن را زیر سؤال میبریم و در برخی موارد به اقدامات و خواستههای آن پاسخ نمیدهیم؛ طبیعی است که این ساختار برآمده از جنگ جهانی دوم یارای حلوفصل همه امور بینالمللی را ندارد ولی باوجوداین، بودن آن بهتر از نبودن آن است. باید پذیرفت که از این امکان هم میشود بهرهمند شد، زیرا سالانه مقادیر قابلتوجهی حقالسهم خودمان را به این سازمان و نهادهای تابعه آن میپردازیم. باید از این ابزارها بهرهمند شد. این هنر دیپلماسی است. دولت روحانی شاید تنها دولت جمهوری اسلامی ایران باشد که با هنر دیپلماسی در شرایطی پیچیده پروندهای مهم را سامان داد، هرچند هنوز تعدادی آن را باور نکردهاند؛ ولی این پیچیدهترین پرونده مخاصمهبرانگیز با درایت حل شد.
رئیسجمهوری اسلامی ایران مانند سنوات قبل در هفتادودومین مجمع عمومی سازمان ملل شرکت داشته و سخنرانی کرده است. آیا در این سالهایی که دولتهاي نهم تا دوازدهم در این اجلاسها شرکت و سخنرانی داشتهاند، گاهی با تعدادی پرشمار و اکنون کمشمارتر، اثراتی داشته است؟ اگر داشته است، تأثیرات آن در ارتقای جایگاه جمهوری اسلامی ایران در منطقه و جهان کدامها هستند؟ تاکنون تجزیه و تحلیلی از این سخنرانیها ارائه نشده و به اطلاع مردم نرسیده است که شرکت و سخنرانی رئیسجمهور لازم و ضروری بوده است. حتی ضرورت و علت شرکت همراهان و وظایف آنان در این هیئتها هم به رسانهها ارائه نشده است.در دوره ریاستجمهوری دولت دهم به شهر سویل در اسپانیا رفته بودم و از یک اثر تاریخی دوره اسلامی آندولس دیدار میکردم. دانشآموزان مدارس را برای دیدار و آشنایی با این اثر تاریخی به آنجا آورده بودند. چند دانشآموز پسر به من نزدیک شدند و پرسیدند از کجا هستم؟ گفتم از ایران. با شنیدن نام ایران یکی از پسرها دست خود را مانند چاقو به گلو مالید و گفت: پخپخ. و سپس دستانش را به حالت کسی نشان داد که مسلسل در دست دارد و ادای تیراندازی درآورد. از من پرسید مسلسل
دارم. من بسیار متأسف شدم و آن کودکان با خنده از کنار من دور شدند و مرا در یک دریا اندیشه غوطهور کردند. با خود اندیشیدم که رئیس دولت ما چهار سال متوالی در تریبون سازمان ملل سخنرانی کرده و از آرمانهای انقلاب و مظلومیت ایران دفاع کرده است. اگر این تریبون بینالمللی نتیجهبخش بود نباید یک کودک دبستانی در اسپانیا در یک شهر کوچک درباره ایران اینگونه میاندیشید. او یقینا متأثر از جامعه و رسانه و معلم و خانوادهای بوده که درباره ایران غلط قضاوت میکنند. ما باید این موضوع را مورد بررسی قرار دهیم. من اغلب در برخورد با هر توریست خارجی در هرکجای ایران از آنها میپرسم نظرشان راجع به ایران پیش از آمدن به ایران و اکنونکه از ایران دیدار کردهاند چیست؟ بدون استثنا همه آنها اعتراف کردهاند، که کاملا متفاوت بوده است. قبل از آمدن به ایران تصویری تیرهوتار از ایران داشتهاند ولی حالا با مردم و با جامعهای خوب، بافرهنگ، مهربان، ميهماننواز، خوشبرخورد و توسعهیافته روبهرو شدهاند. از آنها میپرسم آیا دوست دارند دوباره از ایران دیدار داشته باشند؟ اغلب جوابها مثبت بوده است. چه باید کرد؟
حالا ما باید از همه مردم جهان دعوت کنیم که بیایند و از کشور ما بازدید داشته باشند تا بفهمند و درک کنند و ببینند که ما آدمهای خوبی هستیم و توسعهیافته و متمدن و با فرهنگ غنی هستیم؟ اینکه امکانپذیر نیست. چه باید کرد؟ رسانهها نقشی اساسی دارند. رسانههای خود را باید مطابق نیاز جامعه جهانی سازماندهی کنیم. این قدرت نرم است که میتواند در جوامع نفوذ کند. یکی از این موارد سازمانهای بینالمللی و در رأس آن سازمان ملل و مهمتر از همه مجمع عمومی این سازمان است.
آقای روحانی رئیسجمهور در این اجلاس سخنرانی داشته است. باید رسانههای ما یک بررسی جامعهشناسانه از بازتاب این سفر در رسانههای عمومی جهان داشته باشند و با درایت و بیطرفی آن را تجزیهوتحلیل و به جامعه ارائه کنند. شاید به این جمعبندی رسید که لازم نیست هرسال رئیسجمهور با تعدادی از مقامات به این سفر پرهزینه برود. اگر دخلوخرجش سودمند نیست مثل کشورهایی که رؤسایجمهور آنان لزوما در این اجلاس سالانه شرکت نمیکنند، ما هم شرکت نکنیم. باید یک ارزیابی ارائه داد که چه تعداد از رؤسایجمهور کشورهای عضو در این مجمع شرکت میکنند. ما بهاندازه وزن خودمان میتوانیم در محیط بینالملل تأثیر بگذاریم و نباید برآورد نادرستی از جایگاه خود داشته باشیم.
اما دیدارهای رئیسجمهوری ایران؛ یکی از مزایای این مجمع امکان دیدار رؤسایجمهور و مقامات بلندپایه و تبادلنظر با یکدیگر است. ولی نیک میدانیم اگرچه این امر مهمی است، ولی بیشتر تشریفات است و مبادله افکار و گفتوگو و نمیتوان از آن انتظار داشت همچون دیدارهایی که به امضای تفاهمنامهها یا قراردادهای رسمی و پیمانها و از این قبیل امور منجر میشود، مفید باشد زیرا دیدارهای کاری پس از مدتها بحث کارشناسی و آمادهسازی اسناد و توافقات صورت میگیرد و برای مراسم تشریفاتی رسمی و قانونی برای امضای اسناد است. در این دیدار رئیسجمهور با دو کشور اسکاندیناویایی دیدار داشته است (سوئد و نروژ). این کشورها ثروتمند هستند و در صورت مناسببودن شرایط امکان سرمایهگذاری در ایران را دارند و جزء کشورهای صنعتی هستند. بلژیک نیز وضعیت مشابهی دارد. دیدار با خانم ترزا می، نخستوزیر بریتانیا، نیز خوب مثبت ارزیابی میشود؛ زیرا یک کشور قدرتمند خارج از اتحادیه اروپاست و در این کشور فضایی مناسب برای سرمایهگذاری در ایران ایجاد شده است. به نظر میرسد دیدار آقای روحانی با امانوئل مکرون مثبت باشد زیرا در دورهای که ایران در چالش خرید ایرباس است،
مکرون میتواند مفید باشد؛ بهویژه آنکه این شخص با رئیسجمهور ایالاتمتحده هم مناسبات حسنهای دارد. در دیدار رئیسجمهور با نخستوزیر پاکستان نمیتوان انتظارات زیادی داشت زیرا دولت پاکستان توانایی ساماندهی به روابط پیچیده و تیره دو کشور در زمینه امنیتی را ندارد. در پاکستان قدرت در جاهای دیگری بیرون از دولت متمرکز است و مراکز متعدد تصمیمگیری وجود دارد. ناکامی خط لوله صلح نیز نشئتگرفته از همین ساختار است.
در پایان، دیدار با دبیر کل سازمان ملل که جزء مهمترین مراحل تشریفات است، خود داستانی است جداگانه. ما کل سازمان ملل و ساختار آن را زیر سؤال میبریم و در برخی موارد به اقدامات و خواستههای آن پاسخ نمیدهیم؛ طبیعی است که این ساختار برآمده از جنگ جهانی دوم یارای حلوفصل همه امور بینالمللی را ندارد ولی باوجوداین، بودن آن بهتر از نبودن آن است. باید پذیرفت که از این امکان هم میشود بهرهمند شد، زیرا سالانه مقادیر قابلتوجهی حقالسهم خودمان را به این سازمان و نهادهای تابعه آن میپردازیم. باید از این ابزارها بهرهمند شد. این هنر دیپلماسی است. دولت روحانی شاید تنها دولت جمهوری اسلامی ایران باشد که با هنر دیپلماسی در شرایطی پیچیده پروندهای مهم را سامان داد، هرچند هنوز تعدادی آن را باور نکردهاند؛ ولی این پیچیدهترین پرونده مخاصمهبرانگیز با درایت حل شد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.