|

از بادگیرها تا نمای دوپوسته

نوید قاسمی . معمار

بادگیر از روزگاران دور در ایران‌زمین به کار گرفته شده و از نام‌های باستانی و گوناگون آن، مانند واتغز، بادهنج و باتخان و خیشود و خیشخان برمی‌آید که پدیده‌ای تازه نیست. بادگیر نمونه‌های گوناگون دارد و برپایه آب و هوا (اقلیم) و راستای باد به ریخت‌های گوناگون در سرتاسر ایران ساخته شده است. نوع زیباتر و پرکارتر و درست‌تر آنها در پیرامون دشت‌های خشک و سوزان، به‌ویژه در شهرهای کاشان، یزد، بم، جهرم، طبس، کرانه‌های خلیج‌فارس و اروندرود وجود دارد. بادگیر با توجه به سوی وزش باد گاهی زمینه چهارگوشه و هشت گوشه و بیشتر زمینه مستطیل دارد. روش کار بادگیر بر این پایه نهاده شده که از وزش باد برای کشاندن هوای خوش به درون ساختمان و از واکنش نیروی آن؛ یعنی مکش، برای راندن هوای گرم و آلوده بهره‌گیری شود و چون باد به مانع یا دیواره پره‌های درونی بادگیر برمی‌خورد، ناچار به فرودآمدن می‌شود، ولی باید گفت که شکاف‌های دیگر بادگیر که پشت به سوی وزش باد دارند، هوای آلوده و گرم را به دست باد می‌سپارند و کار هواکش و دستگاه مکنده را انجام می‌دهند. مواجهه با چنین ویژگی‌هایی به مخاطب آگاه یادآوری می‌کند که بادگیر شباهت‌های بسیاری با تکنولوژی نمای دوپوسته دارد.
تحقیق‌ها و پژوهش‌های صورت‌گرفته در زمینه ساختار نمای دوپوسته و نحوه عملکرد آنها و رسیدن به یک طرح جامع که گویای ضوابط اولیه و کلی این تکنولوژی باشد و بتواند راه را برای معماران و مهندسان در هر اقلیم و با هر سبک طراحی باز کند، بسیار محدود است و در ابتدای راه خود است. درضمن تکنولوژی‌های موجود نسبت به اجرای پوسته‌های تک‌لایه یا نماهای سنتی با هزینه بیشتری است و این مسئولیت معماران و مهندسان را دوچندان می‌کند که بايد ابداعات و تحقیقات خود را در این زمینه افزایش دهند. باید توجه داشت روش انتخابی نه‌تنها برای تمامی اقلیم‌ها که آیا برای همه جهات نمای یک ساختمان نیز کارا هست یا باید با جزئیات بیشتری حتی به بررسی وجوه یک بنا پرداخت؛ به‌عنوان‌مثال در اقلیم‌های گرم، نمای دوپوسته کاملا شیشه‌ای می‌تواند مشکلاتی را مانند گرمایش متأثر از تابش نور خورشید به داخل و در نتیجه بیشتر خنک‌کردن آن را موجب شود، اما تابش خورشید تنها بخشی از نمای ساختمان را دربر می‌گیرد. هزینه بیشتر صرف‌شده در اجرای این‌گونه نما، پس از گذشت زمان با توجه به مزایای آن قابل‌بازگشت و سودآور است. باید به این درک رسید که نما جزء لاینفک کالبد بناست و باید آن را با ساختار بنا یکپارچه‌تر کرد و برای رسیدن به نتیجه مطلوب از مزایای هر بخش برای رفع معایب دیگری استفاده کرد. همچنین ساختار، اجزا و متریال‌های به‌کار برده‌شده در این سیستم زیبایی خاصی به ساختمان می‌دهد و بايد نسبت به طراحی و ایجاد تنوع در نمای ساختمان‌ها نیز همت بیشتری شود تا شاهد یکنواختی نما در حجم گسترده این بناها نباشیم.

بادگیر از روزگاران دور در ایران‌زمین به کار گرفته شده و از نام‌های باستانی و گوناگون آن، مانند واتغز، بادهنج و باتخان و خیشود و خیشخان برمی‌آید که پدیده‌ای تازه نیست. بادگیر نمونه‌های گوناگون دارد و برپایه آب و هوا (اقلیم) و راستای باد به ریخت‌های گوناگون در سرتاسر ایران ساخته شده است. نوع زیباتر و پرکارتر و درست‌تر آنها در پیرامون دشت‌های خشک و سوزان، به‌ویژه در شهرهای کاشان، یزد، بم، جهرم، طبس، کرانه‌های خلیج‌فارس و اروندرود وجود دارد. بادگیر با توجه به سوی وزش باد گاهی زمینه چهارگوشه و هشت گوشه و بیشتر زمینه مستطیل دارد. روش کار بادگیر بر این پایه نهاده شده که از وزش باد برای کشاندن هوای خوش به درون ساختمان و از واکنش نیروی آن؛ یعنی مکش، برای راندن هوای گرم و آلوده بهره‌گیری شود و چون باد به مانع یا دیواره پره‌های درونی بادگیر برمی‌خورد، ناچار به فرودآمدن می‌شود، ولی باید گفت که شکاف‌های دیگر بادگیر که پشت به سوی وزش باد دارند، هوای آلوده و گرم را به دست باد می‌سپارند و کار هواکش و دستگاه مکنده را انجام می‌دهند. مواجهه با چنین ویژگی‌هایی به مخاطب آگاه یادآوری می‌کند که بادگیر شباهت‌های بسیاری با تکنولوژی نمای دوپوسته دارد.
تحقیق‌ها و پژوهش‌های صورت‌گرفته در زمینه ساختار نمای دوپوسته و نحوه عملکرد آنها و رسیدن به یک طرح جامع که گویای ضوابط اولیه و کلی این تکنولوژی باشد و بتواند راه را برای معماران و مهندسان در هر اقلیم و با هر سبک طراحی باز کند، بسیار محدود است و در ابتدای راه خود است. درضمن تکنولوژی‌های موجود نسبت به اجرای پوسته‌های تک‌لایه یا نماهای سنتی با هزینه بیشتری است و این مسئولیت معماران و مهندسان را دوچندان می‌کند که بايد ابداعات و تحقیقات خود را در این زمینه افزایش دهند. باید توجه داشت روش انتخابی نه‌تنها برای تمامی اقلیم‌ها که آیا برای همه جهات نمای یک ساختمان نیز کارا هست یا باید با جزئیات بیشتری حتی به بررسی وجوه یک بنا پرداخت؛ به‌عنوان‌مثال در اقلیم‌های گرم، نمای دوپوسته کاملا شیشه‌ای می‌تواند مشکلاتی را مانند گرمایش متأثر از تابش نور خورشید به داخل و در نتیجه بیشتر خنک‌کردن آن را موجب شود، اما تابش خورشید تنها بخشی از نمای ساختمان را دربر می‌گیرد. هزینه بیشتر صرف‌شده در اجرای این‌گونه نما، پس از گذشت زمان با توجه به مزایای آن قابل‌بازگشت و سودآور است. باید به این درک رسید که نما جزء لاینفک کالبد بناست و باید آن را با ساختار بنا یکپارچه‌تر کرد و برای رسیدن به نتیجه مطلوب از مزایای هر بخش برای رفع معایب دیگری استفاده کرد. همچنین ساختار، اجزا و متریال‌های به‌کار برده‌شده در این سیستم زیبایی خاصی به ساختمان می‌دهد و بايد نسبت به طراحی و ایجاد تنوع در نمای ساختمان‌ها نیز همت بیشتری شود تا شاهد یکنواختی نما در حجم گسترده این بناها نباشیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.