طاعون جنگ
«بیهوده به گوشی تلفن چسبیده بودم و سعی میكردم حرف بیشتری از آن بیرون بكشم. تماس قطع شده بود و من درست نفهمیده بودم چه اتفاقی افتاده است. ولی همان چند كلمه كه از صدها كیلومتر آنطرفتر به گوشم رسید، برای دوباره پیوستن رشتهای گسسته كافی بود: بار دیگر آن چشمها، چشمهای پدر -اینبار از پس ابر سفید پیری- با همان نگاههای ملامتگر و بیمدارا كه از احساس گناه پرم میكند، همان احساس قدیمی كه گمان میكردم وقتی سالها پیش به خانه پشت كردم تا دیگر برنگردم از میان رفته است... چقدر اشتباه میكردم! حالا میفهمم گذشته به آن سادگی كه خیال میكردم نمیمیرد و دردهای كهنه در جایی از روح - و نه جسم- همچنان میتپید...». «اسفار سخن» عنوان رمانی است از عبدالخالق ركابی كه بهتازگی با ترجمه نرگس قندیلزاده توسط نشر نی منتشر شده است. ركابی نویسنده عراقی است كه در سال 1946 در شهر بدره عراق متولد شد و بعد از پایان تحصیلاتش مدتی به عنوان معلم دبیرستان و سپس به عنوان روزنامهنگار و ویراستار به كار مشغول شد. ورود او به عرصه ادبیات به واسطه شعر بود و بعد از انتشار یك مجموعه شعر به نوشتن داستان و نمایشنامه روی آورد. از او تاكنون یك مجموعه داستان، دو نمایشنامه و ده رمان به چاپ رسیده است. روایتهای ركابی در آثار داستانیاش با تاریخ عراق و برخی كشورهایی كه در حوزه امپراتوری عثمانی قرار داشتند پیوند خورده است. «اسفار سخن» آنطور كه مترجم كتاب نیز در پیشگفتارش اشاره كرده، بعدازظهر روزی در بغداد آغاز میشود و فردای آن روز در شهر دیگری، واقع در جنوب عراق، به پایان میرسد. اگرچه نویسنده زمان این آغاز و پایان را دقیقا مشخص نكرده اما پیداست كه دو، سه سالی از جنگ كویت و خروج ارتش عراق از این كشور در فوریه 1991 میگذرد. این رمان اولینبار در سال 2001 و در زمان حكومت صدامحسین به چاپ رسید و از اینرو دست نویسنده برای صریح نوشتن چندان باز نبوده است. مثلا همهجا به جای اشاره به جنگ كویت با تعابیری مثل جنگ اخیر یا جنگ بعدی روبهرو هستیم. مترجم در بخشی از پیشگفتارش درباره این رمان نوشته: «آنچه این بعدازظهر پرتشویش بغداد را مضطربتر میكند، خبر مهمی است كه از شهری در جنوب (در منطقه پرواز ممنوع) میرسد. اطلاعات درستی در كار نیست. قرائن و شواهد حاكی از مصیبت و فاجعه است. همشهریان پریشانخاطر و پراكنده گرد هم میآیند و راهی میشوند. در طی مسیر، تخمین حد و حدود و مصیبت مشترك و تشویش این ابهام بزرگ است كه اندكاندك دل همسفران بیگانه را به هم پیوند میزند و زبانها را باز میكند تا هر كس راوی رنجی باشد كه جانش را میكاود، از هولی بگوید كه از سر گذرانده یا ماجرایی را نقل كند كه به چشم دیده است. در میان این راویان، حتا اسیران خاك نیز سر برمیآورند تا هم از سرگذشت خویش بگویند و هم شمایی از تاریخ معاصر عراق را پیش چشم ما عرضه كنند. آشكار است كه این موطن جنوبی، در واقع، سراسر عراق است و این رفیقان طریق هم عراقیان بیپناهاند كه به اراده دیكتاتور مجنون و مخوف سالهاست روی امن و امان ندیدهاند.»
«بیهوده به گوشی تلفن چسبیده بودم و سعی میكردم حرف بیشتری از آن بیرون بكشم. تماس قطع شده بود و من درست نفهمیده بودم چه اتفاقی افتاده است. ولی همان چند كلمه كه از صدها كیلومتر آنطرفتر به گوشم رسید، برای دوباره پیوستن رشتهای گسسته كافی بود: بار دیگر آن چشمها، چشمهای پدر -اینبار از پس ابر سفید پیری- با همان نگاههای ملامتگر و بیمدارا كه از احساس گناه پرم میكند، همان احساس قدیمی كه گمان میكردم وقتی سالها پیش به خانه پشت كردم تا دیگر برنگردم از میان رفته است... چقدر اشتباه میكردم! حالا میفهمم گذشته به آن سادگی كه خیال میكردم نمیمیرد و دردهای كهنه در جایی از روح - و نه جسم- همچنان میتپید...». «اسفار سخن» عنوان رمانی است از عبدالخالق ركابی كه بهتازگی با ترجمه نرگس قندیلزاده توسط نشر نی منتشر شده است. ركابی نویسنده عراقی است كه در سال 1946 در شهر بدره عراق متولد شد و بعد از پایان تحصیلاتش مدتی به عنوان معلم دبیرستان و سپس به عنوان روزنامهنگار و ویراستار به كار مشغول شد. ورود او به عرصه ادبیات به واسطه شعر بود و بعد از انتشار یك مجموعه شعر به نوشتن داستان و نمایشنامه روی آورد. از او تاكنون یك مجموعه داستان، دو نمایشنامه و ده رمان به چاپ رسیده است. روایتهای ركابی در آثار داستانیاش با تاریخ عراق و برخی كشورهایی كه در حوزه امپراتوری عثمانی قرار داشتند پیوند خورده است. «اسفار سخن» آنطور كه مترجم كتاب نیز در پیشگفتارش اشاره كرده، بعدازظهر روزی در بغداد آغاز میشود و فردای آن روز در شهر دیگری، واقع در جنوب عراق، به پایان میرسد. اگرچه نویسنده زمان این آغاز و پایان را دقیقا مشخص نكرده اما پیداست كه دو، سه سالی از جنگ كویت و خروج ارتش عراق از این كشور در فوریه 1991 میگذرد. این رمان اولینبار در سال 2001 و در زمان حكومت صدامحسین به چاپ رسید و از اینرو دست نویسنده برای صریح نوشتن چندان باز نبوده است. مثلا همهجا به جای اشاره به جنگ كویت با تعابیری مثل جنگ اخیر یا جنگ بعدی روبهرو هستیم. مترجم در بخشی از پیشگفتارش درباره این رمان نوشته: «آنچه این بعدازظهر پرتشویش بغداد را مضطربتر میكند، خبر مهمی است كه از شهری در جنوب (در منطقه پرواز ممنوع) میرسد. اطلاعات درستی در كار نیست. قرائن و شواهد حاكی از مصیبت و فاجعه است. همشهریان پریشانخاطر و پراكنده گرد هم میآیند و راهی میشوند. در طی مسیر، تخمین حد و حدود و مصیبت مشترك و تشویش این ابهام بزرگ است كه اندكاندك دل همسفران بیگانه را به هم پیوند میزند و زبانها را باز میكند تا هر كس راوی رنجی باشد كه جانش را میكاود، از هولی بگوید كه از سر گذرانده یا ماجرایی را نقل كند كه به چشم دیده است. در میان این راویان، حتا اسیران خاك نیز سر برمیآورند تا هم از سرگذشت خویش بگویند و هم شمایی از تاریخ معاصر عراق را پیش چشم ما عرضه كنند. آشكار است كه این موطن جنوبی، در واقع، سراسر عراق است و این رفیقان طریق هم عراقیان بیپناهاند كه به اراده دیكتاتور مجنون و مخوف سالهاست روی امن و امان ندیدهاند.»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.