|

48 سال پیش در چنین روزی اتفاق افتاد

جدایی لنون از بیتلز

علی مسعودی‌نیا

در روز بیستم سپتامبر 1969 طی دیداری میان جان لنون، پل مک‌کارتنی و رینگو استار در شهر لندن، جان لنون اعلام کرد که گروه بیتلز را ترک می‌کند؛ اتفاقی که در سال 1970 به فروپاشی کامل این گروه افسانه‌ای منجر شد. اما واقعا چه چیزی باعث شد که گروهی مانند بیتلز، با آن همه دبدبه و کبکبه و موفقیت‌های مالی و هنری نتواند بیش از این دوام بیاورد؟ پاسخ این پرسش را هنوز هم بعد از گذشت این همه سال نمی‌توان با قطعیت ارائه داد. خوشبینانه‌اش می‌شود این که شاید نبوغ فردی افراد گروه به‌قدری بالا بود که هر گروه و سبکی برایشان نوعی زندان خلاقیت محسوب می‌شد. به همین دلیل اول از همه جان لنون گروه را ترک کرد که نسبت به بقیه رادیکال‌تر بود و خلاقیت موسیقایی بیشتری داشت. اما این تنها یک پاسخ خوشبینانه و تا حدی ستایش‌آمیز است که بر ضعف‌های بیتلز می‌توان با آن سرپوش گذاشت. حقیقت این بود که جرقه این فروپاشی وقتی خورد که برایان اپستاین از دنیا رفت. او که کاشف و مدیر برنامه‌های بیتلز بود و آنها را از حضیض گمنامی به اوج شهرت رساند، تمام حساب‌وکتاب‌های گروه را در اختیار داشت؛ برایشان برنامه‌ریزی می‌کرد که کجا کنسرت بگذارند و کجا نگذارند؛ خودش در کار ساخت آلبوم‌ها و خصوصا خواندن تک‌آهنگ‌های کاور قدیمی به گروه یاری می‌رساند و به نوعی پدر معنوی بیتلز هم بود. اما اپستاین که این همه هوای بچه‌های گروهش را داشت، نتوانست هوای خودش را داشته باشد و در سال 1967 اوردوز کرد و از دنیا رفت. گروه نتوانست کسی را جایگزین او کند. پل مک‌کارتنی که همیشه آدمی جاه‌طلب بود و از ریاست خوشش می‌آمد، تلاش کرد جای او را بگیرد و باید و نبایدهای گروه را تعیین کند. اما این برای لنون و استار اصلا قابل قبول نبود. پل مک‌کارتنی انگار بیتلز را به چشم یک ماشین پول‌سازی می‌دید و بس. هرچند بعدها استار و لنون او را تبرئه کردند و گفتند تمام تلاشش برای حفظ نام و تداوم کار بیتلز بوده، اما شواهد زیادی در دست است که نشان می‌دهد نیت استاد چندان هم خیر نبوده. در فاصله سال 1966 تا همین روز کذایی که به بهانه آن به سراغ بیتلز رفته‌ایم، هرکسی به معنای واقعی کلمه، ساز خودش را می‌زد. آنها تصمیم گرفتند مدتی اجرای زنده نداشته باشند و در این فرصت روی پروژه‌های شخصی‌شان کار کنند. هرکسی رفت پی چیزی که خوش داشت. اما این وضعیت هم نمی‌توانست پایدار بماند. مردم بیتلز را در قامت یک گروه می‌خواستند. دلشان می‌خواست آلبوم‌های تازه از گروه محبوب‌شان بشنوند و در کنسرت‌های آن شرکت کنند. چنین شد که مثلث افسانه‌ای دوباره کنار هم قرار گرفتند تا مقدمات ضبط آلبومی تازه را فراهم آورند. اما روزگار چهره‌ تلخ خودش را به آنها نمایاند: دیگر اثری از هم‌دلی و هم‌سلیقگی و علائق مشترک و عرق گروهی در بیتلز دیده نمی‌شد. مک‌کارتنی فهمیده بود که پول در بازار پاپ است و می‌خواست گروه را به آن سمت هدایت کند. اما جان لنون به‌شدت آلترناتیو و رادیکال شده بود و دلش می‌خواست اکسپریمنتال راک را تجربه کند و از تم‌های شرقی بهره ببرد. بزرگ‌تری نبود که این اختلاف سلیقه را حل‌وفصل کند. اپستاین مرده بود و مک‌کارتنی می‌خواست به‌زور حرفش را به کرسی بنشاند. فکر کنید آدمی مثل جان لنون بخواهد زیر بار حرف زور برود. البته جان لنون دلیل دیگری هم برای جدایی داشت: یوکو اونو. همسر دورگه ژاپنی-آمریکایی جان لنون، البته آن روزها هنوز همسرش نشده بود. اما لنون شیفته او بود و او را با خودش همه‌جا می‌برد: سر کنسرت، سر ضبط، سفرهای کاری، سفرهای تفریحی و... یوکو اونو بدجوری روی اعصاب رینگو و پل بود. قانون بیتلز این بود که هنگام کار خبری از دختر و همسر و امثالهم نباشد. اما لنون زیر بار نمی‌رفت. راستش به نظر من عشق باعث شده بود عقل از سرش بپرد. یوکو اونو هنوز هم که هنوز است روی اعصاب آدم خط می‌کشد. اگر باور نمی‌کنید پرفورمنس مزخرفش را در برنامه سال گذشته جولز هالند ببینید. خلاصه که لابد مرحوم لنون در ایشان کرامت خاصی دیده که این‌سان دل از کف داده بود. بیتلز نزدیک به چهار ماه راز خود را سربسته نگه داشتند و نگذاشتند خبر اختلافشان به بیرون درز کند. اما نهایتا پل مک‌کارتنی ناچار شد در سال 1970 به‌طور رسمی فروپاشی گروه بیتلز را به اطلاع همگان برساند تا عمر این اسطوره‌ موسیقی از 10 سال تجاوز نکند. این‌جور اتفاقات برای مشتی جوان بیست‌وچندساله که تقریبا یک‌شبه بر تارک موسیقی دنیا نشستند البته زیاد عجیب نیست. جان لنون 10 سال بعد به ضرب چهار گلوله کشته شد. رینگو استار و یوکو اونو همچنان آلبوم منتشر می‌کنند. جورج هریسون در سال 2001 در اثر ابتلا به سرطان از دنیا رفت و پل مک‌کارتنی مابین ازدواج‌های متعددش کنسرت می‌گذارد و آلبوم منتشر می‌کند.

در روز بیستم سپتامبر 1969 طی دیداری میان جان لنون، پل مک‌کارتنی و رینگو استار در شهر لندن، جان لنون اعلام کرد که گروه بیتلز را ترک می‌کند؛ اتفاقی که در سال 1970 به فروپاشی کامل این گروه افسانه‌ای منجر شد. اما واقعا چه چیزی باعث شد که گروهی مانند بیتلز، با آن همه دبدبه و کبکبه و موفقیت‌های مالی و هنری نتواند بیش از این دوام بیاورد؟ پاسخ این پرسش را هنوز هم بعد از گذشت این همه سال نمی‌توان با قطعیت ارائه داد. خوشبینانه‌اش می‌شود این که شاید نبوغ فردی افراد گروه به‌قدری بالا بود که هر گروه و سبکی برایشان نوعی زندان خلاقیت محسوب می‌شد. به همین دلیل اول از همه جان لنون گروه را ترک کرد که نسبت به بقیه رادیکال‌تر بود و خلاقیت موسیقایی بیشتری داشت. اما این تنها یک پاسخ خوشبینانه و تا حدی ستایش‌آمیز است که بر ضعف‌های بیتلز می‌توان با آن سرپوش گذاشت. حقیقت این بود که جرقه این فروپاشی وقتی خورد که برایان اپستاین از دنیا رفت. او که کاشف و مدیر برنامه‌های بیتلز بود و آنها را از حضیض گمنامی به اوج شهرت رساند، تمام حساب‌وکتاب‌های گروه را در اختیار داشت؛ برایشان برنامه‌ریزی می‌کرد که کجا کنسرت بگذارند و کجا نگذارند؛ خودش در کار ساخت آلبوم‌ها و خصوصا خواندن تک‌آهنگ‌های کاور قدیمی به گروه یاری می‌رساند و به نوعی پدر معنوی بیتلز هم بود. اما اپستاین که این همه هوای بچه‌های گروهش را داشت، نتوانست هوای خودش را داشته باشد و در سال 1967 اوردوز کرد و از دنیا رفت. گروه نتوانست کسی را جایگزین او کند. پل مک‌کارتنی که همیشه آدمی جاه‌طلب بود و از ریاست خوشش می‌آمد، تلاش کرد جای او را بگیرد و باید و نبایدهای گروه را تعیین کند. اما این برای لنون و استار اصلا قابل قبول نبود. پل مک‌کارتنی انگار بیتلز را به چشم یک ماشین پول‌سازی می‌دید و بس. هرچند بعدها استار و لنون او را تبرئه کردند و گفتند تمام تلاشش برای حفظ نام و تداوم کار بیتلز بوده، اما شواهد زیادی در دست است که نشان می‌دهد نیت استاد چندان هم خیر نبوده. در فاصله سال 1966 تا همین روز کذایی که به بهانه آن به سراغ بیتلز رفته‌ایم، هرکسی به معنای واقعی کلمه، ساز خودش را می‌زد. آنها تصمیم گرفتند مدتی اجرای زنده نداشته باشند و در این فرصت روی پروژه‌های شخصی‌شان کار کنند. هرکسی رفت پی چیزی که خوش داشت. اما این وضعیت هم نمی‌توانست پایدار بماند. مردم بیتلز را در قامت یک گروه می‌خواستند. دلشان می‌خواست آلبوم‌های تازه از گروه محبوب‌شان بشنوند و در کنسرت‌های آن شرکت کنند. چنین شد که مثلث افسانه‌ای دوباره کنار هم قرار گرفتند تا مقدمات ضبط آلبومی تازه را فراهم آورند. اما روزگار چهره‌ تلخ خودش را به آنها نمایاند: دیگر اثری از هم‌دلی و هم‌سلیقگی و علائق مشترک و عرق گروهی در بیتلز دیده نمی‌شد. مک‌کارتنی فهمیده بود که پول در بازار پاپ است و می‌خواست گروه را به آن سمت هدایت کند. اما جان لنون به‌شدت آلترناتیو و رادیکال شده بود و دلش می‌خواست اکسپریمنتال راک را تجربه کند و از تم‌های شرقی بهره ببرد. بزرگ‌تری نبود که این اختلاف سلیقه را حل‌وفصل کند. اپستاین مرده بود و مک‌کارتنی می‌خواست به‌زور حرفش را به کرسی بنشاند. فکر کنید آدمی مثل جان لنون بخواهد زیر بار حرف زور برود. البته جان لنون دلیل دیگری هم برای جدایی داشت: یوکو اونو. همسر دورگه ژاپنی-آمریکایی جان لنون، البته آن روزها هنوز همسرش نشده بود. اما لنون شیفته او بود و او را با خودش همه‌جا می‌برد: سر کنسرت، سر ضبط، سفرهای کاری، سفرهای تفریحی و... یوکو اونو بدجوری روی اعصاب رینگو و پل بود. قانون بیتلز این بود که هنگام کار خبری از دختر و همسر و امثالهم نباشد. اما لنون زیر بار نمی‌رفت. راستش به نظر من عشق باعث شده بود عقل از سرش بپرد. یوکو اونو هنوز هم که هنوز است روی اعصاب آدم خط می‌کشد. اگر باور نمی‌کنید پرفورمنس مزخرفش را در برنامه سال گذشته جولز هالند ببینید. خلاصه که لابد مرحوم لنون در ایشان کرامت خاصی دیده که این‌سان دل از کف داده بود. بیتلز نزدیک به چهار ماه راز خود را سربسته نگه داشتند و نگذاشتند خبر اختلافشان به بیرون درز کند. اما نهایتا پل مک‌کارتنی ناچار شد در سال 1970 به‌طور رسمی فروپاشی گروه بیتلز را به اطلاع همگان برساند تا عمر این اسطوره‌ موسیقی از 10 سال تجاوز نکند. این‌جور اتفاقات برای مشتی جوان بیست‌وچندساله که تقریبا یک‌شبه بر تارک موسیقی دنیا نشستند البته زیاد عجیب نیست. جان لنون 10 سال بعد به ضرب چهار گلوله کشته شد. رینگو استار و یوکو اونو همچنان آلبوم منتشر می‌کنند. جورج هریسون در سال 2001 در اثر ابتلا به سرطان از دنیا رفت و پل مک‌کارتنی مابین ازدواج‌های متعددش کنسرت می‌گذارد و آلبوم منتشر می‌کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.