فقط چهار سال
ناهید خداکرمی- عضو شورای شهر تهران
احساس تعلق مردم به خانه، کوچه، محله، شهر و اجتماع صرفنظر از همه اختلافاتی که با یکدیگر دارند، عاملی ضروری در شکلگیری یک جامعه منسجم است. در جامعهای که افراد در آن به یکدیگر اعتماد متقابل دارند، برای هم دل میسوزانند و در مشکلات و شادیهای یکدیگر سهیم هستند، اختلاف و فاصله میان گروههای سیاسی- اجتماعی، اقوام و مذاهب مختلف بسیار پیشپاافتاده تلقی میشود. در عوض حس مشارکت و داشتن یک هویت و سرنوشت مشترک در آن قوی است و این انسجام عاملی برای کارایی، بهرهوری و حرکت صحیح جامعه به سوی توسعه خواهد بود. انسجام گروههای سنتی و مدرن امروزی، مانند اصناف، بازاریان، پزشکان، معلمان و... به این دلیل است که جنس کارکرد و منافعشان با هم مشترک است، بنابراین با هدف تأمین منافع ذینفعان و همچنین برخورداری از شرایط مطلوب برای خود تلاش میکنند. یک جامعه آرمانی با هر میزان جمعیت و پراکندگی اقتصادی، سیاسی و اجتماعی وقتی یک هدف نهایی را دنبال میکند، سرعت پیشرفت و ارتقاي آن افزایش مییابد. گرچه هنگام بررسی چالشهایی که با یکدستی و انسجام فراروی اجتماع قرار میگیرد، با این مشکل خاص مواجه میشویم که هم شرایط عینی و هم تجارب و برداشتهای ذهنی در این خصوص مهم تلقی میشوند. یکی از مشکلات، ایجاد موازنه میان انسجام اجتماعی، آزادیهای فردی و تکثرگرایی است. همه افراد نیاز غریزی دارند که به طور همزمان هم به یک کل بزرگتر احساس تعلق داشته باشند و هم استقلال عمل خودشان را حفظ کنند. از طرفی کاهش اتحاد و انسجام میتواند موجب اختلاف و تفرقه در جامعه شود. هماهنگی زیاد نیز از سوی دیگر میتواند خطر دنبالهروی محض و حس خفقان را در پی داشته باشد. جوامع مختلف، راههای متفاوتی برای همترازی نیازها و نیروهای خود دارند. ولی این راهحلها طی زمان تغییر مییابند، در نتیجه کاملا ممکن و محتمل است که آن دسته از عواملی که درحالحاضر بیشترین ربط را با پدیده یکپارچگی اجتماعی دارند، در آینده نقش و تأثیر کمتر یا بیشتری داشته باشند. هم شرایط و تفاوتهای عینی میان گروهها حائز اهمیت است و هم تجارب و برداشتهای ذهنی. اما هر فردی در زمانهای مختلف میتواند نظرات متفاوتی درباره کموکیف تأثیر این تفاوتها بر حس تعلق خود به همان اجتماع داشته باشد. تلاش همه ما باید تقویت انسجام اجتماعی باشد تا بتوانیم از چالشهای حال حاضر کشور و شهر تهران عبور کنیم. رقبای ما برای عملکرد یکپارچه و دستیابی به موفقیت، مسائلی مانند طردشدن گروههای سیاسی- اجتماعی، مهاجرت از روستا به شهر و از شهر به پایتخت، مهاجرت نخبگان به خارج، پیرشدن جمعیت، حاشیهنشینی، فقدان یا کاهش سطح تماس میان گروههای مختلف و در برخی مواقع شکلگیری فاصلههای طبقاتی سریع است. اما شاید بتوان یکی از مهمترین چالشهای حال حاضر را مشارکتنكردن فراگیر نخبگان در مدیریتهای کلان، ارتباط ضعیف تشکلهای علمی و صنفی با مدیران، درحاشیهماندن جوانان، زنان و برخی اقوام و مذاهب در مدیریت کلانشهری دانست. ادامه وضعیت کنونی و نشستن در سایه سنگین این چالشها، میتواند جامعه را در معرض تهدید قرار دهد یا سبب بروز بیاعتمادی به آینده شود. جهان تغییرات شگرفی را بهویژه در رابطه با مسائلی مانند رشد جمعیت، فناوری، جهانیشدن، رفاه، آزادی، ارتباطات و گرایشهای مختلف نسبت به محیط زیست تجربه کرده و تأثیر این تغییرات بر سبک زندگی سرزمین ما نیز مشهود است. با این تفاوت که نقش اجتماعی مردم بهجز در انتخاباتهاي مختلف، کمرنگ ميشود یا به حاشیه میرود. یکی از مهمترین بازیگران حیطه مدیریتی در سطح ملی، نهادهای نزدیک به مراکز قدرت و تصمیمگیری است و نقش اتحادیهها و تشکلهای صنفی، احزاب سیاسی، سازمانهای حرفهای، سمنها و انجمنهای علمی بسیار ناچیز است. بهعبارتی کفران نعمت است. این در حالی است که این گروهها میتوانند در قالب کمیسیونهای ارزیابی و برنامهریزی در کنار دولتها یا مستقل از آنها، نقش نظارتی و تحقیق و تفحص در امور جاری کشور را بر عهده بگیرند تا هم از فساد جلوگیری کنند و هم کوچکترین لغزش را قبل از آنکه دیر شود، به نمایش بگذارند یا با تشکیل اتاقهای فکر، در کار تحلیل وضعیت موجود و پیشبینی و برنامهریزی برای آینده به کمک حاکمیت بیایند. دیگر زمان کپیکردن برنامههای قبلی در قالب جدید یا تصمیمسازی و تصمیمگیری در اتاقهای دربسته و پشت دیوار اتاق مدیران و معاونان گذشته است و اگر زودتر چارهای نیندیشیم، بعد از چهار سال مجدد مورد سرزنش آیندگان قرار خواهیم گرفت، درست همانند آنچه تاکنون رخ داده است. وقت آن است تا با کمک و مشارکت مردم در حوزههای اصلی ذیل به شناسایی مشکلات آینده بپردازیم:...
1-چالشهای جهانیشدن 2- توسعه فناوری 3- چالشهای باروری و جمعیتی 4- چالشهای سلامتی و محیط زیست (آب، تخریب باغات، جنگلزدایی و...) 5- مهاجرت 6- بازار تأمین سرمایه، کار و درآمد پایدار 7- عدالت قومی و جنسیتی 8- امنیت داخلی و بینالمللی 9- چالش انسجام اجتماعی و نقشپذیری همگانی در اداره کشور 10- فساد اقتصادی 11-خروج سرمایه و ارز توسط مهاجران به کشورهای آمریکای شمالی و اروپایی 12- خروج ارز هزینه تفریح و سرگرمی شهروندان به کشورهای همسایه 13-پدیدههای مخرب طبیعی (سیل، زلزله و...). با بررسی جایگاه کشور در رتبهبندیهای معتبر بینالمللی به ناگزیر باید اذعان کرد که ایران و بهخصوص تهران در برخی از حوزهها فاصله بسیار زیادی با برخورداری ساکنان آن از یک زندگی باکیفیت دارد. موفقیت امروز یا گذشته، تضمینی برای موفقماندن در آینده نیست. استمرار وضعیت مناسب فعلی در برخی از حوزهها و تحول برای حل چالشها در حوزههای دیگر، هوشیاری مضاعفی را میطلبد. ضمن آنکه نسبت به بروز چالشهای پیشرو نیز باید آمادگی لازم را به دست آوريم. چهار سال بیشتر به پایان برنامه چشمانداز 1400 زمان باقی نمانده است.دولت نقش حمایت اجتماعی و تسهیلگری خود را ایفا کند کافی است، مردم خود خواهند دانست که چگونه با قلندری، جوانمردی، حکمیت، وقف، نذورات، علم، تخصص و تشکلهای صنفی و حرفهای خود، خانه، کوچه، محله، شهر و کشور خود را اداره کنند. ایران باید مسیر را برای بروز ایدههای نو، ایجاد مشاغل جدید، نوآوریهای فرهنگی و هنری، خدمات متفاوت، صنایع و بخشهایی که حتی تصور آنها اکنون برای ما مشکل است، هموار کند. باید جامعه و مسائل آن را به صورت یک کل درهمتنیده یا بهعبارت دیگر یک اکوسیستم سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، اکولوژیکی و فرهنگی که در آن اجزای مختلف با یکدیگر مرتبط بوده و روی یکدیگر تأثیر میگذارند، ببینیم و درک کنیم. ما در آینده با چالشهای جدیدی مواجه میشویم پس بیش از آنکه باید به سرمایهگذاری خارجی فکر کنیم، باید به حفظ سرمایهها در داخل و پیشگیری از خروج آن به خارج از کشور بیندیشیم. بیش از آقازادهمحوری، جناحبندی و تقویت فردگرایی و قبیلهگرایی باید به انسجام اجتماعی و ایجاد هدف مشترک «سربلندی و موفقیت شهر خود و کشور» فکر کنیم، بیش از آنچه به چهرههای نسل اول انقلاب وابسته باشیم چهرههای خلاق و مبتکر را حمایت کنیم و نگذاریم برای بروز استعدادهای خود یا مجبور به مهاجرت شوند یا وقتی موهایشان سفید شد دیده شوند.
احساس تعلق مردم به خانه، کوچه، محله، شهر و اجتماع صرفنظر از همه اختلافاتی که با یکدیگر دارند، عاملی ضروری در شکلگیری یک جامعه منسجم است. در جامعهای که افراد در آن به یکدیگر اعتماد متقابل دارند، برای هم دل میسوزانند و در مشکلات و شادیهای یکدیگر سهیم هستند، اختلاف و فاصله میان گروههای سیاسی- اجتماعی، اقوام و مذاهب مختلف بسیار پیشپاافتاده تلقی میشود. در عوض حس مشارکت و داشتن یک هویت و سرنوشت مشترک در آن قوی است و این انسجام عاملی برای کارایی، بهرهوری و حرکت صحیح جامعه به سوی توسعه خواهد بود. انسجام گروههای سنتی و مدرن امروزی، مانند اصناف، بازاریان، پزشکان، معلمان و... به این دلیل است که جنس کارکرد و منافعشان با هم مشترک است، بنابراین با هدف تأمین منافع ذینفعان و همچنین برخورداری از شرایط مطلوب برای خود تلاش میکنند. یک جامعه آرمانی با هر میزان جمعیت و پراکندگی اقتصادی، سیاسی و اجتماعی وقتی یک هدف نهایی را دنبال میکند، سرعت پیشرفت و ارتقاي آن افزایش مییابد. گرچه هنگام بررسی چالشهایی که با یکدستی و انسجام فراروی اجتماع قرار میگیرد، با این مشکل خاص مواجه میشویم که هم شرایط عینی و هم تجارب و برداشتهای ذهنی در این خصوص مهم تلقی میشوند. یکی از مشکلات، ایجاد موازنه میان انسجام اجتماعی، آزادیهای فردی و تکثرگرایی است. همه افراد نیاز غریزی دارند که به طور همزمان هم به یک کل بزرگتر احساس تعلق داشته باشند و هم استقلال عمل خودشان را حفظ کنند. از طرفی کاهش اتحاد و انسجام میتواند موجب اختلاف و تفرقه در جامعه شود. هماهنگی زیاد نیز از سوی دیگر میتواند خطر دنبالهروی محض و حس خفقان را در پی داشته باشد. جوامع مختلف، راههای متفاوتی برای همترازی نیازها و نیروهای خود دارند. ولی این راهحلها طی زمان تغییر مییابند، در نتیجه کاملا ممکن و محتمل است که آن دسته از عواملی که درحالحاضر بیشترین ربط را با پدیده یکپارچگی اجتماعی دارند، در آینده نقش و تأثیر کمتر یا بیشتری داشته باشند. هم شرایط و تفاوتهای عینی میان گروهها حائز اهمیت است و هم تجارب و برداشتهای ذهنی. اما هر فردی در زمانهای مختلف میتواند نظرات متفاوتی درباره کموکیف تأثیر این تفاوتها بر حس تعلق خود به همان اجتماع داشته باشد. تلاش همه ما باید تقویت انسجام اجتماعی باشد تا بتوانیم از چالشهای حال حاضر کشور و شهر تهران عبور کنیم. رقبای ما برای عملکرد یکپارچه و دستیابی به موفقیت، مسائلی مانند طردشدن گروههای سیاسی- اجتماعی، مهاجرت از روستا به شهر و از شهر به پایتخت، مهاجرت نخبگان به خارج، پیرشدن جمعیت، حاشیهنشینی، فقدان یا کاهش سطح تماس میان گروههای مختلف و در برخی مواقع شکلگیری فاصلههای طبقاتی سریع است. اما شاید بتوان یکی از مهمترین چالشهای حال حاضر را مشارکتنكردن فراگیر نخبگان در مدیریتهای کلان، ارتباط ضعیف تشکلهای علمی و صنفی با مدیران، درحاشیهماندن جوانان، زنان و برخی اقوام و مذاهب در مدیریت کلانشهری دانست. ادامه وضعیت کنونی و نشستن در سایه سنگین این چالشها، میتواند جامعه را در معرض تهدید قرار دهد یا سبب بروز بیاعتمادی به آینده شود. جهان تغییرات شگرفی را بهویژه در رابطه با مسائلی مانند رشد جمعیت، فناوری، جهانیشدن، رفاه، آزادی، ارتباطات و گرایشهای مختلف نسبت به محیط زیست تجربه کرده و تأثیر این تغییرات بر سبک زندگی سرزمین ما نیز مشهود است. با این تفاوت که نقش اجتماعی مردم بهجز در انتخاباتهاي مختلف، کمرنگ ميشود یا به حاشیه میرود. یکی از مهمترین بازیگران حیطه مدیریتی در سطح ملی، نهادهای نزدیک به مراکز قدرت و تصمیمگیری است و نقش اتحادیهها و تشکلهای صنفی، احزاب سیاسی، سازمانهای حرفهای، سمنها و انجمنهای علمی بسیار ناچیز است. بهعبارتی کفران نعمت است. این در حالی است که این گروهها میتوانند در قالب کمیسیونهای ارزیابی و برنامهریزی در کنار دولتها یا مستقل از آنها، نقش نظارتی و تحقیق و تفحص در امور جاری کشور را بر عهده بگیرند تا هم از فساد جلوگیری کنند و هم کوچکترین لغزش را قبل از آنکه دیر شود، به نمایش بگذارند یا با تشکیل اتاقهای فکر، در کار تحلیل وضعیت موجود و پیشبینی و برنامهریزی برای آینده به کمک حاکمیت بیایند. دیگر زمان کپیکردن برنامههای قبلی در قالب جدید یا تصمیمسازی و تصمیمگیری در اتاقهای دربسته و پشت دیوار اتاق مدیران و معاونان گذشته است و اگر زودتر چارهای نیندیشیم، بعد از چهار سال مجدد مورد سرزنش آیندگان قرار خواهیم گرفت، درست همانند آنچه تاکنون رخ داده است. وقت آن است تا با کمک و مشارکت مردم در حوزههای اصلی ذیل به شناسایی مشکلات آینده بپردازیم:...
1-چالشهای جهانیشدن 2- توسعه فناوری 3- چالشهای باروری و جمعیتی 4- چالشهای سلامتی و محیط زیست (آب، تخریب باغات، جنگلزدایی و...) 5- مهاجرت 6- بازار تأمین سرمایه، کار و درآمد پایدار 7- عدالت قومی و جنسیتی 8- امنیت داخلی و بینالمللی 9- چالش انسجام اجتماعی و نقشپذیری همگانی در اداره کشور 10- فساد اقتصادی 11-خروج سرمایه و ارز توسط مهاجران به کشورهای آمریکای شمالی و اروپایی 12- خروج ارز هزینه تفریح و سرگرمی شهروندان به کشورهای همسایه 13-پدیدههای مخرب طبیعی (سیل، زلزله و...). با بررسی جایگاه کشور در رتبهبندیهای معتبر بینالمللی به ناگزیر باید اذعان کرد که ایران و بهخصوص تهران در برخی از حوزهها فاصله بسیار زیادی با برخورداری ساکنان آن از یک زندگی باکیفیت دارد. موفقیت امروز یا گذشته، تضمینی برای موفقماندن در آینده نیست. استمرار وضعیت مناسب فعلی در برخی از حوزهها و تحول برای حل چالشها در حوزههای دیگر، هوشیاری مضاعفی را میطلبد. ضمن آنکه نسبت به بروز چالشهای پیشرو نیز باید آمادگی لازم را به دست آوريم. چهار سال بیشتر به پایان برنامه چشمانداز 1400 زمان باقی نمانده است.دولت نقش حمایت اجتماعی و تسهیلگری خود را ایفا کند کافی است، مردم خود خواهند دانست که چگونه با قلندری، جوانمردی، حکمیت، وقف، نذورات، علم، تخصص و تشکلهای صنفی و حرفهای خود، خانه، کوچه، محله، شهر و کشور خود را اداره کنند. ایران باید مسیر را برای بروز ایدههای نو، ایجاد مشاغل جدید، نوآوریهای فرهنگی و هنری، خدمات متفاوت، صنایع و بخشهایی که حتی تصور آنها اکنون برای ما مشکل است، هموار کند. باید جامعه و مسائل آن را به صورت یک کل درهمتنیده یا بهعبارت دیگر یک اکوسیستم سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، اکولوژیکی و فرهنگی که در آن اجزای مختلف با یکدیگر مرتبط بوده و روی یکدیگر تأثیر میگذارند، ببینیم و درک کنیم. ما در آینده با چالشهای جدیدی مواجه میشویم پس بیش از آنکه باید به سرمایهگذاری خارجی فکر کنیم، باید به حفظ سرمایهها در داخل و پیشگیری از خروج آن به خارج از کشور بیندیشیم. بیش از آقازادهمحوری، جناحبندی و تقویت فردگرایی و قبیلهگرایی باید به انسجام اجتماعی و ایجاد هدف مشترک «سربلندی و موفقیت شهر خود و کشور» فکر کنیم، بیش از آنچه به چهرههای نسل اول انقلاب وابسته باشیم چهرههای خلاق و مبتکر را حمایت کنیم و نگذاریم برای بروز استعدادهای خود یا مجبور به مهاجرت شوند یا وقتی موهایشان سفید شد دیده شوند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.