|

ارتباط غیرمستقیم با خواننده

راجر پوول، نظریه‌پرداز ادبی و نویسنده کتاب «کیرکگور: ارتباط غیرمستقیم»، در مقدمه فصلی که به «تکرار» اختصاص دارد آن را کتابچه‌ای «درخشان» توصیف می‌کند و می‌گوید «اصطلاح تکرار در صفحات اولیه کتاب تعاریف متعدد، متناقض و حتی متضادی با یکدیگر دارد، به‌گونه‌ای که از همان ابتدا کیرکگور تعمدا امکان هرگونه تعریفی از مفهوم تکرار را سلب می‌کند». در واقع، کنستانتین نه تعریف دقیق بلکه استعاره‌ها، عبارت‌ها و ویژگی‌هایی به دست می‌دهد که بتوان به کمک آنها به یک تعریف رسید. بعضی از این عبارات واضح و روشن به نظر می‌رسند (مثلا، اجرای مجدد فعالیتی که پیش‌تر اجرا شده) ولی بعضی دیگر نهایتا ابطال‌ناپذیرند (مثلا این عبارت که «زندگی خود قسمی تکرار است»). برخی عبارت‌ها هم مبهم‌اند (حتی یک مورد درخودمتناقض هم هست) و نیاز به تفسیر بیشتر دارند (مثلا، تکرار و تذکار در حقیقت یک حرکت‌اند، فقط در دو جهت مخالف). بعضی عبارت‌ها هم معطوف به نتیجه تکرارند که حتی اگر قابل اثبات باشند، در بهترین حالت، همان‌گویی است (مثل این عبارت: «آنکه تکرار را می‌خواهد به راستی به بلوغ می‌رسد»). تفاسیر زیادی بر این نکته صحه گذاشته‌اند که معنای اصطلاح «تکرار» مبهم و گیج‌کننده است و کیرکگور یا کنستانتین در این کار تعمد داشته. با این حال، گفتن اینکه نمی‌توان به معنای مرجح کنستانتین (یا کیرکگور) از این اصطلاح دست یافت به این معنا نیست که این اصطلاح هیچ معنای اساسی ندارد.
چون معنای «تکرار» سرراست نیست و به تفاسیر متعددی دامن زده است بد نیست توصیفات پراکنده کنستانتین را در صفحات اولیه کتاب گام‌های اولیه یک آزمایش شبه‌علمی در نظر بگیریم (خود کنستانتین آن را «جستاری در روان‌شناسی تجربی» نامید)، آزمایشی که تعریف‌ها و ویژگی‌های متنوعی از این مفهوم به دست می‌دهد. گفتن اینکه در نهایت به هیچ تعریف واضحی از تکرار نمی‌رسیم بدین معنا نیست که کیرکگور خود تعریفی دقیق از این مفهوم در ذهن نداشت. به نظر کیرکگور، ابهام در رسیدن به یک تعریف از تکرار تصادفی نیست. زمانی که کتاب «تکرار» آماده طبع می‌شد، کیرکگور در یادداشت‌های روزانه‌اش نوشت: «چون آن کتابچه را چندان نوشته‌ام که بدعت‌گذاران به معنای آن پی نبرند، هرگونه توضیح و روشنگری بیشتر نقض غرض است». این قضیه در مورد اکثر آنچه کیرکگور نوشته و قصد برقراری ارتباط با خواننده داشته صادق است که موضوع نوشته‌هایش قابلیت برقراری ارتباط مستقیم و صریح با خواننده ندارد، بلکه بایستی به گونه‌ای معمایی عرضه شود تا خواننده تنها وقتی معنای آن را درک کند که خودش با متن سروکله بزند. او در یکی از یادداشت‌های روزانه سال 1843 نحوه برقراری ارتباط با دیگران و انتقال فهم را این‌گونه توصیف می‌کند: «ظاهرا سرنوشت من این است که درباره حقیقت تا جایی بحث کنم که قادر به کشف آن باشم ولی به‌گونه‌ای که گویی درعین‌حال تمام اقتدار ممکن خودم را زیرسؤال ببرم. چون از آن پس در چشم آدم‌ها بی‌صلاحیت و به اعلا درجه اعتمادناپذیر می‌شوم، از حقیقت سخن می‌گویم و بدین‌سان آنها را در چنان موقعیت متناقضی قرار می‌دهم که تنها راه رهایی‌شان این است که خودشان حقیقت را از آنِ خود کنند. تنها آدم‌های بالغ‌اند که می‌توانند حقیقت را جذب و از آنِ خود کنند».کیرکگور در «نظرگاه کار نویسندگی من» توضیح می‌دهد چرا این نحوه غیرمستقیم برقراری ارتباط با خواننده برای سخن‌گفتن با شهروندان دانمارکی ضروری است. دانمارکی‌ها به نظر او دچار این توهم‌اند که عضویت‌شان در کلیسای ملی دانمارک و پذیرش منفعلانه آموزه‌های مرکزی آن برای تضمین رستگاری ابدی‌شان کافی است. به اعتقاد او، با توجه به این توهم، برقراری ارتباط مستقیم بی‌فایده است و فقط ارتباط غیرمستقیم می‌تواند آنها را وادارد از ناکافی‌بودن جایگاه کنونی‌شان آگاه شوند و به نوعی درون‌گرایی رهنمون‌شان کند که لازمه ارتباط حقیقی با مسیح است. به اعتقاد او، این ارتباط غیرمستقیم راهبرد محوری همه آثارش بوده، راهبردی معطوف به «رسالت مسیحی‌شدن». استراتژی ارتباط غیرمستقیم کلید فهم پیام او در کتاب «تکرار» است.
منبع:
David A. Erlandson, "Kierkegaard's Repetition: Negotiating the Boundaries of Faith"

راجر پوول، نظریه‌پرداز ادبی و نویسنده کتاب «کیرکگور: ارتباط غیرمستقیم»، در مقدمه فصلی که به «تکرار» اختصاص دارد آن را کتابچه‌ای «درخشان» توصیف می‌کند و می‌گوید «اصطلاح تکرار در صفحات اولیه کتاب تعاریف متعدد، متناقض و حتی متضادی با یکدیگر دارد، به‌گونه‌ای که از همان ابتدا کیرکگور تعمدا امکان هرگونه تعریفی از مفهوم تکرار را سلب می‌کند». در واقع، کنستانتین نه تعریف دقیق بلکه استعاره‌ها، عبارت‌ها و ویژگی‌هایی به دست می‌دهد که بتوان به کمک آنها به یک تعریف رسید. بعضی از این عبارات واضح و روشن به نظر می‌رسند (مثلا، اجرای مجدد فعالیتی که پیش‌تر اجرا شده) ولی بعضی دیگر نهایتا ابطال‌ناپذیرند (مثلا این عبارت که «زندگی خود قسمی تکرار است»). برخی عبارت‌ها هم مبهم‌اند (حتی یک مورد درخودمتناقض هم هست) و نیاز به تفسیر بیشتر دارند (مثلا، تکرار و تذکار در حقیقت یک حرکت‌اند، فقط در دو جهت مخالف). بعضی عبارت‌ها هم معطوف به نتیجه تکرارند که حتی اگر قابل اثبات باشند، در بهترین حالت، همان‌گویی است (مثل این عبارت: «آنکه تکرار را می‌خواهد به راستی به بلوغ می‌رسد»). تفاسیر زیادی بر این نکته صحه گذاشته‌اند که معنای اصطلاح «تکرار» مبهم و گیج‌کننده است و کیرکگور یا کنستانتین در این کار تعمد داشته. با این حال، گفتن اینکه نمی‌توان به معنای مرجح کنستانتین (یا کیرکگور) از این اصطلاح دست یافت به این معنا نیست که این اصطلاح هیچ معنای اساسی ندارد.
چون معنای «تکرار» سرراست نیست و به تفاسیر متعددی دامن زده است بد نیست توصیفات پراکنده کنستانتین را در صفحات اولیه کتاب گام‌های اولیه یک آزمایش شبه‌علمی در نظر بگیریم (خود کنستانتین آن را «جستاری در روان‌شناسی تجربی» نامید)، آزمایشی که تعریف‌ها و ویژگی‌های متنوعی از این مفهوم به دست می‌دهد. گفتن اینکه در نهایت به هیچ تعریف واضحی از تکرار نمی‌رسیم بدین معنا نیست که کیرکگور خود تعریفی دقیق از این مفهوم در ذهن نداشت. به نظر کیرکگور، ابهام در رسیدن به یک تعریف از تکرار تصادفی نیست. زمانی که کتاب «تکرار» آماده طبع می‌شد، کیرکگور در یادداشت‌های روزانه‌اش نوشت: «چون آن کتابچه را چندان نوشته‌ام که بدعت‌گذاران به معنای آن پی نبرند، هرگونه توضیح و روشنگری بیشتر نقض غرض است». این قضیه در مورد اکثر آنچه کیرکگور نوشته و قصد برقراری ارتباط با خواننده داشته صادق است که موضوع نوشته‌هایش قابلیت برقراری ارتباط مستقیم و صریح با خواننده ندارد، بلکه بایستی به گونه‌ای معمایی عرضه شود تا خواننده تنها وقتی معنای آن را درک کند که خودش با متن سروکله بزند. او در یکی از یادداشت‌های روزانه سال 1843 نحوه برقراری ارتباط با دیگران و انتقال فهم را این‌گونه توصیف می‌کند: «ظاهرا سرنوشت من این است که درباره حقیقت تا جایی بحث کنم که قادر به کشف آن باشم ولی به‌گونه‌ای که گویی درعین‌حال تمام اقتدار ممکن خودم را زیرسؤال ببرم. چون از آن پس در چشم آدم‌ها بی‌صلاحیت و به اعلا درجه اعتمادناپذیر می‌شوم، از حقیقت سخن می‌گویم و بدین‌سان آنها را در چنان موقعیت متناقضی قرار می‌دهم که تنها راه رهایی‌شان این است که خودشان حقیقت را از آنِ خود کنند. تنها آدم‌های بالغ‌اند که می‌توانند حقیقت را جذب و از آنِ خود کنند».کیرکگور در «نظرگاه کار نویسندگی من» توضیح می‌دهد چرا این نحوه غیرمستقیم برقراری ارتباط با خواننده برای سخن‌گفتن با شهروندان دانمارکی ضروری است. دانمارکی‌ها به نظر او دچار این توهم‌اند که عضویت‌شان در کلیسای ملی دانمارک و پذیرش منفعلانه آموزه‌های مرکزی آن برای تضمین رستگاری ابدی‌شان کافی است. به اعتقاد او، با توجه به این توهم، برقراری ارتباط مستقیم بی‌فایده است و فقط ارتباط غیرمستقیم می‌تواند آنها را وادارد از ناکافی‌بودن جایگاه کنونی‌شان آگاه شوند و به نوعی درون‌گرایی رهنمون‌شان کند که لازمه ارتباط حقیقی با مسیح است. به اعتقاد او، این ارتباط غیرمستقیم راهبرد محوری همه آثارش بوده، راهبردی معطوف به «رسالت مسیحی‌شدن». استراتژی ارتباط غیرمستقیم کلید فهم پیام او در کتاب «تکرار» است.
منبع:
David A. Erlandson, "Kierkegaard's Repetition: Negotiating the Boundaries of Faith"

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.