|

عليه آرمان‌شهر

ماتئي ويسني‌‌يك از نمايشنامه‌نويسان فرانسوي رومانيايي‌تبار است كه از سال‌ها پيش به‌واسطه ترجمه برخي آثارش در ايران شناخته مي‌شد. «پيكر زن همچون ميدان نبرد در جنگ بوسني»، «داستان خرس‌هاي پاندا به روايت يك ساكسيفونيست كه دوستي در فرانكفورت دارد»، «سه شب با مادوكس»، «ريچارد سوم اجرا نمي‌شود» از جمله آثار ويسني‌يك‌اند كه پيش از اين به فارسي ترجمه شده بودند. به‌تازگي نيز نمايشنامه‌اي با عنوان «چگونه تاريخچه كمونيسم را براي بيماران رواني توضيح دهيم؟» با ترجمه مليحه بهارلو در نشر كتاب‌فانوس به چاپ رسيده است. ويسني‌يك كه تجربه مهاجرت اجباري و گريختن از بلوك شرق را داشته است، در اين نمايشنامه موقعيتي عجيب و قابل‌توجه را به تصوير كشيده است. ويسني‌يك در اين نمايشنامه بر روي يكي از مسائل حكومت‌هاي توتاليتر دست گذاشته و نشان داده كه در اين جوامع همه چيز از زاويه سياست و قدرت مورد توجه قرار مي‌گيرد، حتي بيماري بيماران رواني. ويسني‌يك در ابتداي نمايشنامه در مورد تجربه حكومت شوروي نوشته: «صد ميليون زندگي؛ اين قيمتي‌ست كه مردم مجبور شدند بپردازند تا تنها يك آزمايش انجام شود: تلاش براي ساختن آرمان‌شهر كمونيست. مايه شگفتي‌ست كه اين آمار هولناك و فروپاشي ناگهاني كمونيسم در اروپاي شرقي، آفريقا و جاهاي ديگر، آن‌طور كه نازيسم را بعد از جنگ جهاني دوم محكوم كرد، كمونيسم را پاي ميز محكمه نكشاند. با شروع محاكمه‌ها در نورنبرگ و پاك‌سازي آلمان از نازي‌ها و به دنبال آن، با هزاران كار نظري، كتاب، فيلم و برنامه تلويزيوني، نازيسم به‌عنوان نمونه و سرمشق بازخواست و محكوم شد. فهرست قاتل‌هاي نازي كامل است. اين موضوع چه زماني در مورد قاتل‌هاي كمونيست صدق خواهد كرد؟ محاكمه كمونيسم هنوز شروع نشده است و مدافعان جناح چپ هنوز با صداي بلند اعلام نكرده‌اند كه اشتباه كرده‌اند. احمقانه‌ترين استدلالي كه مدافعان آرمان‌شهر كمونيست از آن حمايت مي‌كنند اين است كه خود نظريه به خودي‌خود درست بود؛ اما اشتباه اجرا شد. به بيان ديگر افرادي چون استالين، مائو، كاسترو يا چائوشسكو قسمتي از سيستمي را كه در تئوري بدون عيب و نقص ساخته شده بود، اشتباه اجرا كردند. چند نفر ديگر بايد مي‌مردند تا بالاخره متوجه شوند كه مفهوم آرمان‌شهر، در اصل، توتاليتاريسم را توسعه مي‌دهد؟ آرمان‌شهري كه هدفش حل‌كردن همه مشكلات انسان‌ها است، فقط مي‌تواند يكي از گونه‌هاي ديكتاتوري باشد. انسان، بنا به ماهيت خود، اگر آرزوي ايجاد آرمان‌شهر را در سر نداشته باشد احساس خفگي مي‌كند؛ اما در عمل، اين آرمان‌ها منجر به فاجعه مي‌شود. آيا ممكن است بين اين دو نهايت حد وسطي پيدا شود؟» ويسني‌يك مي‌گويد بر اساس اين پرسش‌‌ها و اين ايده‌ها به سراغ نوشتن نمايشنامه «چگونه تاريخچه كمونيسم...» رفته است.

ماتئي ويسني‌‌يك از نمايشنامه‌نويسان فرانسوي رومانيايي‌تبار است كه از سال‌ها پيش به‌واسطه ترجمه برخي آثارش در ايران شناخته مي‌شد. «پيكر زن همچون ميدان نبرد در جنگ بوسني»، «داستان خرس‌هاي پاندا به روايت يك ساكسيفونيست كه دوستي در فرانكفورت دارد»، «سه شب با مادوكس»، «ريچارد سوم اجرا نمي‌شود» از جمله آثار ويسني‌يك‌اند كه پيش از اين به فارسي ترجمه شده بودند. به‌تازگي نيز نمايشنامه‌اي با عنوان «چگونه تاريخچه كمونيسم را براي بيماران رواني توضيح دهيم؟» با ترجمه مليحه بهارلو در نشر كتاب‌فانوس به چاپ رسيده است. ويسني‌يك كه تجربه مهاجرت اجباري و گريختن از بلوك شرق را داشته است، در اين نمايشنامه موقعيتي عجيب و قابل‌توجه را به تصوير كشيده است. ويسني‌يك در اين نمايشنامه بر روي يكي از مسائل حكومت‌هاي توتاليتر دست گذاشته و نشان داده كه در اين جوامع همه چيز از زاويه سياست و قدرت مورد توجه قرار مي‌گيرد، حتي بيماري بيماران رواني. ويسني‌يك در ابتداي نمايشنامه در مورد تجربه حكومت شوروي نوشته: «صد ميليون زندگي؛ اين قيمتي‌ست كه مردم مجبور شدند بپردازند تا تنها يك آزمايش انجام شود: تلاش براي ساختن آرمان‌شهر كمونيست. مايه شگفتي‌ست كه اين آمار هولناك و فروپاشي ناگهاني كمونيسم در اروپاي شرقي، آفريقا و جاهاي ديگر، آن‌طور كه نازيسم را بعد از جنگ جهاني دوم محكوم كرد، كمونيسم را پاي ميز محكمه نكشاند. با شروع محاكمه‌ها در نورنبرگ و پاك‌سازي آلمان از نازي‌ها و به دنبال آن، با هزاران كار نظري، كتاب، فيلم و برنامه تلويزيوني، نازيسم به‌عنوان نمونه و سرمشق بازخواست و محكوم شد. فهرست قاتل‌هاي نازي كامل است. اين موضوع چه زماني در مورد قاتل‌هاي كمونيست صدق خواهد كرد؟ محاكمه كمونيسم هنوز شروع نشده است و مدافعان جناح چپ هنوز با صداي بلند اعلام نكرده‌اند كه اشتباه كرده‌اند. احمقانه‌ترين استدلالي كه مدافعان آرمان‌شهر كمونيست از آن حمايت مي‌كنند اين است كه خود نظريه به خودي‌خود درست بود؛ اما اشتباه اجرا شد. به بيان ديگر افرادي چون استالين، مائو، كاسترو يا چائوشسكو قسمتي از سيستمي را كه در تئوري بدون عيب و نقص ساخته شده بود، اشتباه اجرا كردند. چند نفر ديگر بايد مي‌مردند تا بالاخره متوجه شوند كه مفهوم آرمان‌شهر، در اصل، توتاليتاريسم را توسعه مي‌دهد؟ آرمان‌شهري كه هدفش حل‌كردن همه مشكلات انسان‌ها است، فقط مي‌تواند يكي از گونه‌هاي ديكتاتوري باشد. انسان، بنا به ماهيت خود، اگر آرزوي ايجاد آرمان‌شهر را در سر نداشته باشد احساس خفگي مي‌كند؛ اما در عمل، اين آرمان‌ها منجر به فاجعه مي‌شود. آيا ممكن است بين اين دو نهايت حد وسطي پيدا شود؟» ويسني‌يك مي‌گويد بر اساس اين پرسش‌‌ها و اين ايده‌ها به سراغ نوشتن نمايشنامه «چگونه تاريخچه كمونيسم...» رفته است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.