|

نقش بنیادین هنر در رشد کودک

فریبرز محمدی‌فارسانی.پژوهشگر مؤسسه مطالعات کودکی مدرس

خداوند، یگانه زیبای جهان هستی است و طبیعت، جلوه‌گاه این زیبایی. انسان نیز بر اساس فطرت الهی در برابر زیبایی سر تعظیم فرود می‌آورد؛ به‌ویژه کودکان که به فرموده قرآن کریم، به فطرت نزدیک‌ترند و هنوز کدورت‌های عالَم طبیعت در روح و جانشان رسوخ نکرده است، به زیبایی و هنر عشق می‌ورزند. این عشق به انواع جلوه‌های هنر، ظرفیت عظیمی است که می‌توان از آن در جهت تربیت همه‌جانبه کودک در همه حوزه‌های رشدی استفاده کرد. با اینکه در سال‌های اخیر نظام‌های آموزشی و برنامه‌های درسی به نقش بنیادین هنر در تربیت کودک بیشتر توجه داشته‌اند، هنوز هم بسیاری از فعالیت‌ها، تجارب و فرصت‌های یادگیری کودکان فاقد بخش زیبایی‌شناسی و روح هنری‌اند. هنر، بر رشد مغز کودکان و کارکردهای آن تأثیر مستقیم دارد؛ از لحاظ فیزیولوژیکی، مغز دارای دو نیمکره راست و چپ است. نیمکره چپ مغز در تفکر منطقی و تحلیلی مورد استفاده قرار می‌‌گیرد. آنچه که عموما کودکان در محیط‌های یادگیری فعلی تجربه می‌کنند (مانند موضوعات درسی مختلف) عموما بر این نیمکره مغز اثر می‌گذارد. نیمکره راست در ادراک عاطفی، شهود و خلاقیت درگیر می‌شود. وقتی یک کودک مشغول آفرینش اثر هنری است، اساسا نیمکره راست مغز او مورد استفاده قرار می‌گیرد؛ چراکه در آفرینش هنری، خلاقیت نقش اساسی دارد. این در حالی است که برنامه‌های درسی و فرصت‌های یادگیری فعلی کودکان با تمرکز بیش از حد بر حفظ طوطی‌وار و تفکر منطقی، عملا نیمکره راست مغز را درگیر نمی‌کنند و در نتیجه رشد این بخش با اختلال مواجه می‌شود. به نظر می‌رسد بسیاری از افراد و مراکز آموزشی از نقش حیاتی هنر در رشد مغز کودکان اطلاعی ندارند. اگر قرار است مغز با حداکثر کارایی خود عمل کند و در نتیجه کودک رشد مناسبی در حوزه‌های مختلف نشان دهد، لازم است هر دو نیمکره مغز با هم کار کنند. درصورتی‌که کودکان به‌طور مرتب در کارهای هنری درگیر شوند، به‌واسطه عملکردهای خاصی که کار هنری می‌طلبد، نیمکره راست مغز نیز به اندازه نیمکره چپ رشد می‌کند و مغز می‌تواند از پتانسیل کامل خود در جهت رشد همه‌جانبه بهره گیرد. به نظر می‌رسد همه موضوعات درسی قابلیت تلفیق با انواع هنر را دارند. یادگیری از طریق هنر، قطعا برای کودکان لذت‌بخش و بادوام است؛ چراکه کاملا بر فطرت زیبایی‌جوی آنان منطبق می‌شود. وقتی کودکان به‌واسطه فرصت‌ها و تجارب یادگیری غرق در هنر و زیبایی می‌شوند، یاد می‌گیرند که خلاقانه فکر کنند؛ احساسات خود را با یا بدون کاربرد واژگان بیان کنند؛ با دیگر کودکان و بزرگ‌سالان مشارکت و همکاری کنند. کودکان از این طریق انواع مهارت‌های هنری را می‌آموزند؛ با فرهنگ گوشه‌وکنار جهان آشنا می‌شوند و در نهایت، مهارت‌های توصیف، تحلیل، ارزشیابی و تفسیر پدیده‌ها را در خود پرورش می‌دهند. هنر جایی است که کودکان می‌توانند موفقیت‌های زیادی را در آن تجربه و از آفرینش‌های هنری خود احساس عزت‌نفس کنند. تک‌تک این مزایا نقشی کلیدی در موفقیت‌های فعلی و در سرتاسر زندگی کودک ایفا می‌کنند. براین‌اساس لازم است هنر، در قلب برنامه‌های درسی قرار گیرد.

خداوند، یگانه زیبای جهان هستی است و طبیعت، جلوه‌گاه این زیبایی. انسان نیز بر اساس فطرت الهی در برابر زیبایی سر تعظیم فرود می‌آورد؛ به‌ویژه کودکان که به فرموده قرآن کریم، به فطرت نزدیک‌ترند و هنوز کدورت‌های عالَم طبیعت در روح و جانشان رسوخ نکرده است، به زیبایی و هنر عشق می‌ورزند. این عشق به انواع جلوه‌های هنر، ظرفیت عظیمی است که می‌توان از آن در جهت تربیت همه‌جانبه کودک در همه حوزه‌های رشدی استفاده کرد. با اینکه در سال‌های اخیر نظام‌های آموزشی و برنامه‌های درسی به نقش بنیادین هنر در تربیت کودک بیشتر توجه داشته‌اند، هنوز هم بسیاری از فعالیت‌ها، تجارب و فرصت‌های یادگیری کودکان فاقد بخش زیبایی‌شناسی و روح هنری‌اند. هنر، بر رشد مغز کودکان و کارکردهای آن تأثیر مستقیم دارد؛ از لحاظ فیزیولوژیکی، مغز دارای دو نیمکره راست و چپ است. نیمکره چپ مغز در تفکر منطقی و تحلیلی مورد استفاده قرار می‌‌گیرد. آنچه که عموما کودکان در محیط‌های یادگیری فعلی تجربه می‌کنند (مانند موضوعات درسی مختلف) عموما بر این نیمکره مغز اثر می‌گذارد. نیمکره راست در ادراک عاطفی، شهود و خلاقیت درگیر می‌شود. وقتی یک کودک مشغول آفرینش اثر هنری است، اساسا نیمکره راست مغز او مورد استفاده قرار می‌گیرد؛ چراکه در آفرینش هنری، خلاقیت نقش اساسی دارد. این در حالی است که برنامه‌های درسی و فرصت‌های یادگیری فعلی کودکان با تمرکز بیش از حد بر حفظ طوطی‌وار و تفکر منطقی، عملا نیمکره راست مغز را درگیر نمی‌کنند و در نتیجه رشد این بخش با اختلال مواجه می‌شود. به نظر می‌رسد بسیاری از افراد و مراکز آموزشی از نقش حیاتی هنر در رشد مغز کودکان اطلاعی ندارند. اگر قرار است مغز با حداکثر کارایی خود عمل کند و در نتیجه کودک رشد مناسبی در حوزه‌های مختلف نشان دهد، لازم است هر دو نیمکره مغز با هم کار کنند. درصورتی‌که کودکان به‌طور مرتب در کارهای هنری درگیر شوند، به‌واسطه عملکردهای خاصی که کار هنری می‌طلبد، نیمکره راست مغز نیز به اندازه نیمکره چپ رشد می‌کند و مغز می‌تواند از پتانسیل کامل خود در جهت رشد همه‌جانبه بهره گیرد. به نظر می‌رسد همه موضوعات درسی قابلیت تلفیق با انواع هنر را دارند. یادگیری از طریق هنر، قطعا برای کودکان لذت‌بخش و بادوام است؛ چراکه کاملا بر فطرت زیبایی‌جوی آنان منطبق می‌شود. وقتی کودکان به‌واسطه فرصت‌ها و تجارب یادگیری غرق در هنر و زیبایی می‌شوند، یاد می‌گیرند که خلاقانه فکر کنند؛ احساسات خود را با یا بدون کاربرد واژگان بیان کنند؛ با دیگر کودکان و بزرگ‌سالان مشارکت و همکاری کنند. کودکان از این طریق انواع مهارت‌های هنری را می‌آموزند؛ با فرهنگ گوشه‌وکنار جهان آشنا می‌شوند و در نهایت، مهارت‌های توصیف، تحلیل، ارزشیابی و تفسیر پدیده‌ها را در خود پرورش می‌دهند. هنر جایی است که کودکان می‌توانند موفقیت‌های زیادی را در آن تجربه و از آفرینش‌های هنری خود احساس عزت‌نفس کنند. تک‌تک این مزایا نقشی کلیدی در موفقیت‌های فعلی و در سرتاسر زندگی کودک ایفا می‌کنند. براین‌اساس لازم است هنر، در قلب برنامه‌های درسی قرار گیرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.