|

چشم‌انداز اجرای IFRS در صنعت بیمه ایران

فریبا نوروزی.کارشناس ارشد بیمه پارسیان

رشد تجارت بین‌المللی و جریان‌های سرمایه و پیوستگی اقتصادی فزاینده در دو دهه گذشته، منجر به تمایل به هماهنگ‌سازی استانداردهای حسابداری در میان کشورها شده است. در نتیجه، تعداد زیادی از کشورها استفاده از استانداردهای بین‌المللی حسابداری (IFRS) را پذیرفته‌اند. استانداردهای یادشده با افزایش قابلیت مقایسه و کیفیت اطلاعات مالی، موجب شفافیت اطلاعاتی می‌شود که از یک سو به سرمایه‌گذاران و سایر ذی‌نفعان در اتخاذ تصمیمات اقتصادی آگاهانه‌تر کمک می‌کند و از سوی دیگر، با کاهش شکاف اطلاعاتی بین دارندگان اطلاعات و سرمایه‌گذاران، موجب تقویت پاسخ‌گویی می‌شود.ضمن اینکه با آشنایی سرمایه‌‌گذاران با فرصت‌ها و تهدیدهای سرمایه‌گذاری در سطح جهان، امکان تخصیص بهینه سرمایه و افزایش کارآیی اقتصاد فراهم می‌شود.
یادآور می‌شود، تعداد شرکت‌های بیمه از 29 شرکت بیمه در سال 1394 مشتمل بر شرکت بیمه ایران در نقش تنها شرکت بیمه دولتی به همراه 20‌شرکت بیمه غیردولتی: آسیا، البرز، دانا، پارسیان، توسعه، رازی، کارآفرین، سینا، ملت، دی، سامان، نوین، پاسارگاد، معلم، میهن، کوثر، ما، آرمان، تعاون و سرمد در سرزمین اصلی و شش شرکت بیمه غیردولتی امید، حافظ، ایران معین، متقابل کیش، آسماری و متقابل اطمینان متحد قشم در مناطق آزاد و ویژه اقتصادی و نیز دو شرکت بیمه اتکایی امین و اتکایی ایرانیان، به 32 شرکت بیمه در سال 95 افزایش یافته که توسعه صنعت بیمه را به همراه داشته است. در همین راستا، همایش پیاده‌سازی استانداردهای بین‌المللی گزارشگری مالی در صنعت بیمه به همت انجمن حسابداران خبره ایران در تبیین وضعیت صنعت بیمه، امروز در دانشگاه تهران برگزار خواهد شد. بررسی‌های انجام‌شده نشان‌دهنده آن است که حداقل تغییرات لازم در ساختارهای مدنظر برای اجرای این استانداردها در صنعت بیمه، شامل تغییر ساختار ریسک، ساختارهای تکنولوژی اطلاعات و حسابداری مدیریت خواهند بود. اساسا الزامات اجرای این استانداردها، به دنبال پیامدهای پسابرجام و الحاق ایران به بازارهای جهانی است؛ زیرا برای برقراری ارتباط تجاری با کشورهای دنیا و ورود سرمایه‌گذاران خارجی به داخل کشور، باید کاربرد زبان مشترک تجاری که همان حسابداری و در گزارشگری استانداردهای بین‌المللی، گزارشگری است، در ایران فراگیر و عمومی شود. خوشبختانه سازمان حسابرسی به‌عنوان مرجع استانداردگذار کشور، ترجمه اولیه صورت‌های مالی نمونه شرکت‌های بیمه را که از سوی مؤسسه حسابرسی «ارنست‌ اند یانگ» تهیه شده بوده، ارائه و صنعت بیمه عملا وارد فرایند استفاده از استانداردهای بین‌المللی گزارشگری و الزامات گزارشگری نوین شده است. نتایج بررسی‌های انجام‌شده نشان می‌دهد این الزامات عبارت‌اند از:
* دستیابی به زبان مشترک حسابداری در سطح جهان با سایر شرکت‌های بیمه یا شرکت‌های مالی تابعه
* ازمیان‌برداشتن اختلاف روش‌های مالی ملی و بین‌المللی و حذف جریان مبدل و صرفه‌جویی در هزینه‌های برآورد و تصمیم‌گیری صحیح و بهبود فرایندهای مالی خزانه‌داری
* فراهم‌کردن زمینه و سهولت برای شرکت‌های خارجی بیمه که قصد سرمایه‌گذاری در صنعت بیمه کشور را دارند و انعکاس واقعی، شفاف و سریع اطلاعات مالی از طریق به‌کارگیری زبان مشترک مالی (استانداردهای بین‌المللی گزارشگری)
* پایین‌آوردن ریسک اطلاعات ناصحیح یا ناقص و افزایش اعتماد تصمیم‌‌گیرندگان برای ورود همه علاقه‌مندان به حوزه صنعت بیمه، در نتیجه افزایش شفافیت مالی و پاسخ‌گویی
* تحکیم و تداوم ثبات مالی شرکت‌های بیمه و افزایش توانگری بیمه‌ای از طریق ایجاد چشم‌اندازهای مالی دقیق‌تر و کاهش هزینه‌های مبادلات در بازارهای جهانی
* ایجاد یک راهنمای کلی برای منعقدکردن قراردادهای بیمه‌ای در سطوح خرد و کلان و ارائه تضمین‌های مالی به صورتی مشخص و شفاف
* تخصیص بهینه منابع به علت استفاده از یک زبان حسابداری مشترک و قابل اطمینان.
نگاهی به بازارهای منطقه‌ای هم‌جوار ما نشان می‌دهد که درحال‌حاضر، کشورهایی مانند امارات متحده عربی و ترکیه هم از استاندارد اروپایی IFRS استفاده کرده و کشورهای مالزی، کویت و عمان نیز از این استاندارد بهره می‌برند. البته با توجه به اینکه فرایند استانداردهای مالی هر کشور یا بر اساس قوانین آن کشور یا بر اساس مسائل حقوقی آن کشور شکل می‌گیرد، اگرچه بنیان استانداردهای بین‌المللی گزارشگری بر اساس عرف یا عملکرد ضابطه‌مند بازار و کسب‌وکار جهانی شکل گرفته است که مغایرت زیادی با عرف حاکم بر روابط تجاری در ایران ندارد؛ زیرا استانداردهای بین‌المللی گزارشگری اساسا کلیت‌محور و اصول‌محور بوده و به جزئیات کسب‌وکار ورود نکرده؛ بنابراین تفسیر بردار مشابه استانداردهای ایران نیست؛ زیرا تکیه این استانداردها بر مدل‌های مبتنی بر ارزش‌های منصفانه یا ارزش‌های بازار بوده و متمرکز بر قوانین کشورها مانند قوانین مالیاتی کشور، چگونگی اخذ مالیات‌ها، ساختار صاحبان سهام و مالکان شرکت‌ها، سیستم سیاسی کشور و میزان توسعه‌یافتگی بازار سرمایه است؛ به‌ویژه آنکه اجرای این استانداردها می‌تواند یکی از مشکلات ساختاری اقتصاد کشور را که همان تقارن‌نداشتن اطلاعاتی است، به‌شدت کاهش دهد. در زمینه صنعت بیمه اجرای این استانداردها به‌ویژه ارزش منصفانه، باعث جلوگیری از دستکاری در سود و کنترل مدیریت سود است که در دهه اخیر، صنعت بیمه را به قهقرا برده است. البته باید تأکید کرد که اساسا اجرای IFRS بدون زیرساخت تکنولوژی اطلاعات که پایه به‌روزرسانی بدهی‌های بیمه‌ای و روزآمدکردن اقتصادی بدهی‌ها است، بر مبنای ارزش روز میسر نیست؛ بنابراین حوزه بیمه‌های مسئولیت، بیمه عمر و سرمایه‌گذاری و بیمه خودرو باید متحول شده و پوشش ریسک را با استفاده از بازار محصولات نوین بیمه‌ای، کاهش دهیم.

رشد تجارت بین‌المللی و جریان‌های سرمایه و پیوستگی اقتصادی فزاینده در دو دهه گذشته، منجر به تمایل به هماهنگ‌سازی استانداردهای حسابداری در میان کشورها شده است. در نتیجه، تعداد زیادی از کشورها استفاده از استانداردهای بین‌المللی حسابداری (IFRS) را پذیرفته‌اند. استانداردهای یادشده با افزایش قابلیت مقایسه و کیفیت اطلاعات مالی، موجب شفافیت اطلاعاتی می‌شود که از یک سو به سرمایه‌گذاران و سایر ذی‌نفعان در اتخاذ تصمیمات اقتصادی آگاهانه‌تر کمک می‌کند و از سوی دیگر، با کاهش شکاف اطلاعاتی بین دارندگان اطلاعات و سرمایه‌گذاران، موجب تقویت پاسخ‌گویی می‌شود.ضمن اینکه با آشنایی سرمایه‌‌گذاران با فرصت‌ها و تهدیدهای سرمایه‌گذاری در سطح جهان، امکان تخصیص بهینه سرمایه و افزایش کارآیی اقتصاد فراهم می‌شود.
یادآور می‌شود، تعداد شرکت‌های بیمه از 29 شرکت بیمه در سال 1394 مشتمل بر شرکت بیمه ایران در نقش تنها شرکت بیمه دولتی به همراه 20‌شرکت بیمه غیردولتی: آسیا، البرز، دانا، پارسیان، توسعه، رازی، کارآفرین، سینا، ملت، دی، سامان، نوین، پاسارگاد، معلم، میهن، کوثر، ما، آرمان، تعاون و سرمد در سرزمین اصلی و شش شرکت بیمه غیردولتی امید، حافظ، ایران معین، متقابل کیش، آسماری و متقابل اطمینان متحد قشم در مناطق آزاد و ویژه اقتصادی و نیز دو شرکت بیمه اتکایی امین و اتکایی ایرانیان، به 32 شرکت بیمه در سال 95 افزایش یافته که توسعه صنعت بیمه را به همراه داشته است. در همین راستا، همایش پیاده‌سازی استانداردهای بین‌المللی گزارشگری مالی در صنعت بیمه به همت انجمن حسابداران خبره ایران در تبیین وضعیت صنعت بیمه، امروز در دانشگاه تهران برگزار خواهد شد. بررسی‌های انجام‌شده نشان‌دهنده آن است که حداقل تغییرات لازم در ساختارهای مدنظر برای اجرای این استانداردها در صنعت بیمه، شامل تغییر ساختار ریسک، ساختارهای تکنولوژی اطلاعات و حسابداری مدیریت خواهند بود. اساسا الزامات اجرای این استانداردها، به دنبال پیامدهای پسابرجام و الحاق ایران به بازارهای جهانی است؛ زیرا برای برقراری ارتباط تجاری با کشورهای دنیا و ورود سرمایه‌گذاران خارجی به داخل کشور، باید کاربرد زبان مشترک تجاری که همان حسابداری و در گزارشگری استانداردهای بین‌المللی، گزارشگری است، در ایران فراگیر و عمومی شود. خوشبختانه سازمان حسابرسی به‌عنوان مرجع استانداردگذار کشور، ترجمه اولیه صورت‌های مالی نمونه شرکت‌های بیمه را که از سوی مؤسسه حسابرسی «ارنست‌ اند یانگ» تهیه شده بوده، ارائه و صنعت بیمه عملا وارد فرایند استفاده از استانداردهای بین‌المللی گزارشگری و الزامات گزارشگری نوین شده است. نتایج بررسی‌های انجام‌شده نشان می‌دهد این الزامات عبارت‌اند از:
* دستیابی به زبان مشترک حسابداری در سطح جهان با سایر شرکت‌های بیمه یا شرکت‌های مالی تابعه
* ازمیان‌برداشتن اختلاف روش‌های مالی ملی و بین‌المللی و حذف جریان مبدل و صرفه‌جویی در هزینه‌های برآورد و تصمیم‌گیری صحیح و بهبود فرایندهای مالی خزانه‌داری
* فراهم‌کردن زمینه و سهولت برای شرکت‌های خارجی بیمه که قصد سرمایه‌گذاری در صنعت بیمه کشور را دارند و انعکاس واقعی، شفاف و سریع اطلاعات مالی از طریق به‌کارگیری زبان مشترک مالی (استانداردهای بین‌المللی گزارشگری)
* پایین‌آوردن ریسک اطلاعات ناصحیح یا ناقص و افزایش اعتماد تصمیم‌‌گیرندگان برای ورود همه علاقه‌مندان به حوزه صنعت بیمه، در نتیجه افزایش شفافیت مالی و پاسخ‌گویی
* تحکیم و تداوم ثبات مالی شرکت‌های بیمه و افزایش توانگری بیمه‌ای از طریق ایجاد چشم‌اندازهای مالی دقیق‌تر و کاهش هزینه‌های مبادلات در بازارهای جهانی
* ایجاد یک راهنمای کلی برای منعقدکردن قراردادهای بیمه‌ای در سطوح خرد و کلان و ارائه تضمین‌های مالی به صورتی مشخص و شفاف
* تخصیص بهینه منابع به علت استفاده از یک زبان حسابداری مشترک و قابل اطمینان.
نگاهی به بازارهای منطقه‌ای هم‌جوار ما نشان می‌دهد که درحال‌حاضر، کشورهایی مانند امارات متحده عربی و ترکیه هم از استاندارد اروپایی IFRS استفاده کرده و کشورهای مالزی، کویت و عمان نیز از این استاندارد بهره می‌برند. البته با توجه به اینکه فرایند استانداردهای مالی هر کشور یا بر اساس قوانین آن کشور یا بر اساس مسائل حقوقی آن کشور شکل می‌گیرد، اگرچه بنیان استانداردهای بین‌المللی گزارشگری بر اساس عرف یا عملکرد ضابطه‌مند بازار و کسب‌وکار جهانی شکل گرفته است که مغایرت زیادی با عرف حاکم بر روابط تجاری در ایران ندارد؛ زیرا استانداردهای بین‌المللی گزارشگری اساسا کلیت‌محور و اصول‌محور بوده و به جزئیات کسب‌وکار ورود نکرده؛ بنابراین تفسیر بردار مشابه استانداردهای ایران نیست؛ زیرا تکیه این استانداردها بر مدل‌های مبتنی بر ارزش‌های منصفانه یا ارزش‌های بازار بوده و متمرکز بر قوانین کشورها مانند قوانین مالیاتی کشور، چگونگی اخذ مالیات‌ها، ساختار صاحبان سهام و مالکان شرکت‌ها، سیستم سیاسی کشور و میزان توسعه‌یافتگی بازار سرمایه است؛ به‌ویژه آنکه اجرای این استانداردها می‌تواند یکی از مشکلات ساختاری اقتصاد کشور را که همان تقارن‌نداشتن اطلاعاتی است، به‌شدت کاهش دهد. در زمینه صنعت بیمه اجرای این استانداردها به‌ویژه ارزش منصفانه، باعث جلوگیری از دستکاری در سود و کنترل مدیریت سود است که در دهه اخیر، صنعت بیمه را به قهقرا برده است. البته باید تأکید کرد که اساسا اجرای IFRS بدون زیرساخت تکنولوژی اطلاعات که پایه به‌روزرسانی بدهی‌های بیمه‌ای و روزآمدکردن اقتصادی بدهی‌ها است، بر مبنای ارزش روز میسر نیست؛ بنابراین حوزه بیمه‌های مسئولیت، بیمه عمر و سرمایه‌گذاری و بیمه خودرو باید متحول شده و پوشش ریسک را با استفاده از بازار محصولات نوین بیمه‌ای، کاهش دهیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.