|

نظرسنجي «شرق» درباره گزينه ايراني اسكار 2018

اسكار و «رگ خواب» منتقدان

رضا آشفته : هر سال هنگامي كه به گزينش فيلم براي نمايندگي ايران در اسكار مي‌رسيم، تب‌وتاب شديدي درمي‌گيرد بين منتقدان و هنرمندان كه در نهايت يك فيلم انتخاب و به اسكار ارسال مي‌شود؛ گاه اين فيلم دلخواه بسياري است و توافق گروهي براي گزينش آن بسيار بالاست، اما گاهي هم نوعي رويكرد تحميلي و از بالا همه را متحير مي‌کند كه در سال‌هاي گذشته كم‌وبيش اين اتفاق افتاده است. برخلاف آن سال‌ها، امسال قضيه طور ديگري است و انگار همه حس كرده‌اند كه فيلم برگزيده‌اي نداريم و هر فيلمي هم انتخاب شود، در اسكار اتفاقي برايش نخواهد افتاد؛ بنابراين حس مي‌شود اكثر منتقدان سينما نسبت به آن بي‌تفاوت شده‌اند.
به منتقدان سرشناسي زنگ مي‌زنيم، اما يا در دسترس نيستند و اگر هم در دسترس‌اند خيلي مختصر مي‌گويند كه فيلم‌ها را به تمامي در جشنواره فجر نديده‌اند، بنابراين صلاحيت انتخاب را ندارند و البته برخي هم رندانه از همان «عدم فيلم برگزيده» مي‌گويند كه در اين فهرست پيشنهادي «شرق» نيز حتي يك نمونه صاحب رأي و نظر و گزينش وجود ندارد. ما هم به‌ناچار ارجاعمان در اين گزارش، به همان تعداد محدودي است كه حاضرند دراين‌باره اظهارنظر كنند، حالا به شوخي يا جدي.
ما در «شرق» فهرست اوليه‌اي را با توجه به سابقه فيلم و درخشش در جشنواره‌هاي رسمي و جايزه‌هاي سالانه تهيه كرده بوديم كه شايد بشود از ميان آنها حداقل يك فيلم برگزيده را براي اسكار انتخاب كرد، اما اگر هيچ فيلمي هم براي اين مناسبت جهاني مناسب نباشد، بايد كه نقد و نظري در ميان باشد. در اين فهرست از فيلم‌هاي رگ خواب، فصل نرگس، ماجراي نيمروز، آباجان، زادبوم، يك روز بخصوص، پريناز، زير سقف دودي، نهنگ عنبر 2، ويلايي‌ها، مادر قلب‌اتمي، بيست‌ويك روز بعد، برادرم خسرو و آن‌سوي ابرها نام برده‌ايم، اما برخي از اينها مانند «آن‌سوي ابرها»، كار مجيد مجيدي هنوز در ايران اكران نشده و بر سر اينکه نماينده سينماي هند است يا ايران اختلاف است.
10 فيلم برتر از نظر اطبايي
محمد اطبايي با انتشار يادداشتي با عنوان «باز هم تب اسکار» از فيلم‌هايي سخن گفت که شانس بيشتري براي معرفي به اسکار دارند. او در اين يادداشت كه به ايسنا سپرده، دراين‌باره نوشته: «با نگاهي به فيلم‌هاي به نمايش عمومي درآمده از تاريخ 10 مهر 1395 تاکنون، مي‌توان 10 فيلم را داراي شانس بيشتري نسبت به ديگر فيلم‌هاي ايراني دانست که درباره هر يک نيز مي‌توان جداگانه بحث داشت».
«نفس»، ساخته نرگس آبيار، «وارونگي»، ساخته بهنام بهزادي، «ماجراي نيمروز»، ساخته محمدحسين مهدويان و «يک روز بخصوص» و «والدراما» ساخته عباس اميني، «برادرم خسرو»، ساخته احسان بيگلري، «مادر قلب‌اتمي»، ساخته علي احمدزاده، «زير سقف دودي»، ساخته پوران درخشنده و «رگ خواب»، ساخته حميد نعمت‌الله از جمله اين فيلم‌ها هستند.
نظردهندگان
اكثر منتقدان اعلام نظر نكردند، چون فيلم‌ها را نديده‌اند! اما از ميان منتقداني كه حاضر به پاسخ شدند، تهماسب صلح‌جو، گشت2 سعيد سهيلي را انتخاب مي‌كند، چون كمدي درخوري است و مي‌تواند در اسكار حضور داشته باشد و جلب نظر كند! شهرام جعفري‌نژاد هم فيلم رگ خواب را براي فرستادن به اسكار بهتر مي‌بيند، چون هم اولا با معيارهاي اسكار بيشتر هم‌خواني دارد و دوم اينكه ليلا حاتمي كه يك بازيگر جهاني است و پيش از اين با جدايي نادر از سيمين (اصغر فرهادي) در اسكار حضور داشته، مي‌تواند در اين معرفي به اسكار نقش مؤثري داشته باشد. محسن خيمه‌دوز انتخابش فيلم «بدون تاريخ بدون امضا»ی وحيد جليلوند است و دراين‌باره مي‌گويد: فيلمي که از جنس سينماي «مسئله‌محور» است، موفق شده تحولي در «زيبايي‌شناسي روايت در بازتاب مسئله‌» ايجاد کند. فيلم، جدا از اينکه «واقعيت مسئله» را نشان مي‌دهد (نيمه اول فيلم)، بلکه فراتر از آن، «مسئله واقعيت» را هم روايت مي‌کند (نيمه دوم فيلم)؛ مسئله‌اي به نام «انتخاب يک ارزش و اضافه‌کردنش به واقعيت مسئله». به همين دليل، اين فيلم هم در سينماي «مسئله‌محور» ايران بي‌رقيب است و هم در ميان فيلم‌هاي مشابه در بخش خارجي اسکار، کم‌رقيب. البته فيلم جليلوند هنوز اكران نشده و اگر تا موعد مقرر اكران نشود، باز هم نمي‌تواند براي اسكار انتخاب شود. سحر عصرآزاد با توجه به فهرست عناويني كه احتمال بيشتري براي انتخاب دارند، هيچ گزينه‌اي را مناسب نمي‌داند كه بتواند در فهرست 9 فيلم اوليه و بعد پنج فيلم نهايي برگزيدگان اسكار خارجي قرار بگيرد و دراين‌باره مي‌گويد: اين فيلم‌ها چه به‌لحاظ محتوايي و چه به‌لحاظ تكنيكي و چه به‌لحاظ يافتن پخش‌كننده جهاني معتبر، شانسي براي انتخاب‌شدن ندارند و البته او فيلم «آن‌سوي ابرها»ي مجيد مجيدي را نديده كه بخواهد درباره‌اش نظري بدهد. كيوان كثيريان مي‌گويد اگر مجبور نباشد انتخاب كند، همان بهتر كه امسال فيلمي معرفي نشود، اما اگر اجبار باشد، با آنكه «رگ خواب» محبوبش نيست، اما نسبت به بقيه فيلم‌ها شايد براي معرفي‌شدن به اسكار بهتر باشد و فيلم «ماجراي نيمروز» هم با آنكه فيلم نسبتا خوبي است اما به‌لحاظ فرامرزي از اقبال كمتري در ارتباط‌گرفتن با خارجي‌ها برخوردار است، بنابراين رگ خواب را انتخاب مي‌كند.
جمع‌بندي
به‌اين‌ترتيب سه منتقد، رگ خواب را برگزيده‌اند كه اين خود شايد دليل موجهي باشد براي اينكه هنوز هم مي‌توان به سينماي ايران براي حضور در جشنواره‌ها و جايزه‌هاي بين‌المللي اميدوار بود؛ هرچند اين پرهيزها و اعتراض‌ها مي‌تواند هشداري باشد براي افولي كه اگر در ميان باشد، در سال‌هاي بعدتر شاهد اتفاقات ناگوارتري نيز خواهيم بود، اما بهترين گزينه در مواجهه با اين وضعيت، ابراز نظر و جوشش و كوششي براي ايجاد تحول و دگرگوني است و اين تعهدي است كه هر آدم اهل فرهنگي نبايد از آن چشم بپوشد و همواره بايد چشم‌اندازي را ترسيم کند كه بشود در آن شاهد رؤياهاي ميسر و مناسب براي ارتقاي سطح كيفي سينما باشيم.

رضا آشفته : هر سال هنگامي كه به گزينش فيلم براي نمايندگي ايران در اسكار مي‌رسيم، تب‌وتاب شديدي درمي‌گيرد بين منتقدان و هنرمندان كه در نهايت يك فيلم انتخاب و به اسكار ارسال مي‌شود؛ گاه اين فيلم دلخواه بسياري است و توافق گروهي براي گزينش آن بسيار بالاست، اما گاهي هم نوعي رويكرد تحميلي و از بالا همه را متحير مي‌کند كه در سال‌هاي گذشته كم‌وبيش اين اتفاق افتاده است. برخلاف آن سال‌ها، امسال قضيه طور ديگري است و انگار همه حس كرده‌اند كه فيلم برگزيده‌اي نداريم و هر فيلمي هم انتخاب شود، در اسكار اتفاقي برايش نخواهد افتاد؛ بنابراين حس مي‌شود اكثر منتقدان سينما نسبت به آن بي‌تفاوت شده‌اند.
به منتقدان سرشناسي زنگ مي‌زنيم، اما يا در دسترس نيستند و اگر هم در دسترس‌اند خيلي مختصر مي‌گويند كه فيلم‌ها را به تمامي در جشنواره فجر نديده‌اند، بنابراين صلاحيت انتخاب را ندارند و البته برخي هم رندانه از همان «عدم فيلم برگزيده» مي‌گويند كه در اين فهرست پيشنهادي «شرق» نيز حتي يك نمونه صاحب رأي و نظر و گزينش وجود ندارد. ما هم به‌ناچار ارجاعمان در اين گزارش، به همان تعداد محدودي است كه حاضرند دراين‌باره اظهارنظر كنند، حالا به شوخي يا جدي.
ما در «شرق» فهرست اوليه‌اي را با توجه به سابقه فيلم و درخشش در جشنواره‌هاي رسمي و جايزه‌هاي سالانه تهيه كرده بوديم كه شايد بشود از ميان آنها حداقل يك فيلم برگزيده را براي اسكار انتخاب كرد، اما اگر هيچ فيلمي هم براي اين مناسبت جهاني مناسب نباشد، بايد كه نقد و نظري در ميان باشد. در اين فهرست از فيلم‌هاي رگ خواب، فصل نرگس، ماجراي نيمروز، آباجان، زادبوم، يك روز بخصوص، پريناز، زير سقف دودي، نهنگ عنبر 2، ويلايي‌ها، مادر قلب‌اتمي، بيست‌ويك روز بعد، برادرم خسرو و آن‌سوي ابرها نام برده‌ايم، اما برخي از اينها مانند «آن‌سوي ابرها»، كار مجيد مجيدي هنوز در ايران اكران نشده و بر سر اينکه نماينده سينماي هند است يا ايران اختلاف است.
10 فيلم برتر از نظر اطبايي
محمد اطبايي با انتشار يادداشتي با عنوان «باز هم تب اسکار» از فيلم‌هايي سخن گفت که شانس بيشتري براي معرفي به اسکار دارند. او در اين يادداشت كه به ايسنا سپرده، دراين‌باره نوشته: «با نگاهي به فيلم‌هاي به نمايش عمومي درآمده از تاريخ 10 مهر 1395 تاکنون، مي‌توان 10 فيلم را داراي شانس بيشتري نسبت به ديگر فيلم‌هاي ايراني دانست که درباره هر يک نيز مي‌توان جداگانه بحث داشت».
«نفس»، ساخته نرگس آبيار، «وارونگي»، ساخته بهنام بهزادي، «ماجراي نيمروز»، ساخته محمدحسين مهدويان و «يک روز بخصوص» و «والدراما» ساخته عباس اميني، «برادرم خسرو»، ساخته احسان بيگلري، «مادر قلب‌اتمي»، ساخته علي احمدزاده، «زير سقف دودي»، ساخته پوران درخشنده و «رگ خواب»، ساخته حميد نعمت‌الله از جمله اين فيلم‌ها هستند.
نظردهندگان
اكثر منتقدان اعلام نظر نكردند، چون فيلم‌ها را نديده‌اند! اما از ميان منتقداني كه حاضر به پاسخ شدند، تهماسب صلح‌جو، گشت2 سعيد سهيلي را انتخاب مي‌كند، چون كمدي درخوري است و مي‌تواند در اسكار حضور داشته باشد و جلب نظر كند! شهرام جعفري‌نژاد هم فيلم رگ خواب را براي فرستادن به اسكار بهتر مي‌بيند، چون هم اولا با معيارهاي اسكار بيشتر هم‌خواني دارد و دوم اينكه ليلا حاتمي كه يك بازيگر جهاني است و پيش از اين با جدايي نادر از سيمين (اصغر فرهادي) در اسكار حضور داشته، مي‌تواند در اين معرفي به اسكار نقش مؤثري داشته باشد. محسن خيمه‌دوز انتخابش فيلم «بدون تاريخ بدون امضا»ی وحيد جليلوند است و دراين‌باره مي‌گويد: فيلمي که از جنس سينماي «مسئله‌محور» است، موفق شده تحولي در «زيبايي‌شناسي روايت در بازتاب مسئله‌» ايجاد کند. فيلم، جدا از اينکه «واقعيت مسئله» را نشان مي‌دهد (نيمه اول فيلم)، بلکه فراتر از آن، «مسئله واقعيت» را هم روايت مي‌کند (نيمه دوم فيلم)؛ مسئله‌اي به نام «انتخاب يک ارزش و اضافه‌کردنش به واقعيت مسئله». به همين دليل، اين فيلم هم در سينماي «مسئله‌محور» ايران بي‌رقيب است و هم در ميان فيلم‌هاي مشابه در بخش خارجي اسکار، کم‌رقيب. البته فيلم جليلوند هنوز اكران نشده و اگر تا موعد مقرر اكران نشود، باز هم نمي‌تواند براي اسكار انتخاب شود. سحر عصرآزاد با توجه به فهرست عناويني كه احتمال بيشتري براي انتخاب دارند، هيچ گزينه‌اي را مناسب نمي‌داند كه بتواند در فهرست 9 فيلم اوليه و بعد پنج فيلم نهايي برگزيدگان اسكار خارجي قرار بگيرد و دراين‌باره مي‌گويد: اين فيلم‌ها چه به‌لحاظ محتوايي و چه به‌لحاظ تكنيكي و چه به‌لحاظ يافتن پخش‌كننده جهاني معتبر، شانسي براي انتخاب‌شدن ندارند و البته او فيلم «آن‌سوي ابرها»ي مجيد مجيدي را نديده كه بخواهد درباره‌اش نظري بدهد. كيوان كثيريان مي‌گويد اگر مجبور نباشد انتخاب كند، همان بهتر كه امسال فيلمي معرفي نشود، اما اگر اجبار باشد، با آنكه «رگ خواب» محبوبش نيست، اما نسبت به بقيه فيلم‌ها شايد براي معرفي‌شدن به اسكار بهتر باشد و فيلم «ماجراي نيمروز» هم با آنكه فيلم نسبتا خوبي است اما به‌لحاظ فرامرزي از اقبال كمتري در ارتباط‌گرفتن با خارجي‌ها برخوردار است، بنابراين رگ خواب را انتخاب مي‌كند.
جمع‌بندي
به‌اين‌ترتيب سه منتقد، رگ خواب را برگزيده‌اند كه اين خود شايد دليل موجهي باشد براي اينكه هنوز هم مي‌توان به سينماي ايران براي حضور در جشنواره‌ها و جايزه‌هاي بين‌المللي اميدوار بود؛ هرچند اين پرهيزها و اعتراض‌ها مي‌تواند هشداري باشد براي افولي كه اگر در ميان باشد، در سال‌هاي بعدتر شاهد اتفاقات ناگوارتري نيز خواهيم بود، اما بهترين گزينه در مواجهه با اين وضعيت، ابراز نظر و جوشش و كوششي براي ايجاد تحول و دگرگوني است و اين تعهدي است كه هر آدم اهل فرهنگي نبايد از آن چشم بپوشد و همواره بايد چشم‌اندازي را ترسيم کند كه بشود در آن شاهد رؤياهاي ميسر و مناسب براي ارتقاي سطح كيفي سينما باشيم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.