مسئله همه
کریم ارغندهپور
وضعیت رانندگی ما افتضاح است. میتوان چشمبسته از هوش و استعداد بالای ایرانی تعریف کرد و به خود بالید، ولی هر غریبهای وارد این جامعه شود، اولین چیزی که توجهش را به خود جلب میکند وضعیت نامناسب رانندگی است. آن غریبه حق ندارد سؤال کند چرا بخشی از آن هوش صرف حل این مسئله نشده است؟! علت ترافیکهای سنگین در خیابانها و جادههای ما فقط تعداد بیش از ظرفیت خودرو نیست، طراحی غیراصولی خیابانها هم نیست. بخش مهمی از آن فرهنگ نامناسب رانندگی جمعی ماست. چند روز پیش مدت زیادی در بزرگراه مدرس پشت هزاران اتومبیل گیر کرده بودم، درحالیکه بعدا دریافتم گره ترافیکی در خروجی همت بود: آنها که میخواستند وارد همت شوند، همه خطوط بزرگراه را بسته بودند! رفتارهای رانندگی ما نهفقط باعث میشود وقت زیادی از هموطنان در خیابانها بگذرد، بلکه محیطزیست بیشتر آلوده میشود، منابع جبرانناپذیر انسانی و سرمایهای تباه و از آن بدتر کلافگیهای روزمره شدیدتر میشوند. رانندگیهای مناسب - حتی اگر در جاهایی ترافیک بیشتر باشد- آرامش جمعی ایجاد میکند و برعکس، حرکتهای عصبی در رانندگی باعث میشود آرامش از جامعه سلب شود. وقتی از ترافیک شدید سخن میگوییم، مثل مسئله آلودگی هوا، از مسئلهای همگانی سخن میگوییم. کمتر مسئلهای اجتماعی هست که به اندازه ترافیک، «همه» جامعه را درگیر خود کند. آموزشوپرورش یکی از فراگیرترین نهادهای جامعه است و خانوادههای بسیاری را درگیر خود میکند، بااینحال مسئله همه نیست. وقتی مسئلهای همگانی است اولویت بیشتری را هم طلب میکند. حالا پرسش اینجاست که آیا این نوع اولویتگذاریها در سیاستگذاریهای کلان جامعه لحاظ میشود؟ آیا برنامهای برای شناخت درد و سپس تلاش برای درمان آن هست؟ نمیتوان چشمبسته به این سؤال جواب کاملا منفی داد، ولی میتوان ادعا کرد که براساس مشاهدات، این تلاشها مثمرثمر نیستند و افق امیدوارکنندهای را ترسیم نمیکنند. یکی از مهمترین نکات این است که مسائل همگانی اصولا بخشی نیستند؛ مثلا فقط در توان دولت نیست که مسئله بحران آب را حل کند. سیاستگذاری مناسب به همراهی و هماهنگی همه دستگاهها و قوا نیاز دارد که منوط به سیاستگذاریهای کلان است. مثالهای مسائل همگانی هر چهار سال یکبار در انتخابات ریاستجمهوری مطرح میشود و چون دربرگیریاش بالاست، توجه بیشتری را هم جلب میکند، ولی میبینیم که راهحلهای انفرادی نامزدها کافی نیست. مسئله ترافیک در شهرهای بزرگ یک مسئله پیچیده شهری است. هم باید به ابعاد صنعتی در ساخت و واردات خودروها توجه کرد، هم به طراحی شهری، هم به حاکمیت قانون، هم به اسقاط خودروهای فرسوده، هم به اولویت حملونقل عمومی - و در صدر همه مترو- و از همه مهمتر به ارتقای فرهنگ رانندگی شهروندان. درد این است که روزمرهشدن یک مسئله، آن را عادی جلوه دهد و از اولویتها خارج کند. این درست نیست و باید تلاش کرد چنین نباشد. امیدوارم حداقل شهردار و شورای شهر جدید با این مسئله اصولیتر برخورد کنند.
وضعیت رانندگی ما افتضاح است. میتوان چشمبسته از هوش و استعداد بالای ایرانی تعریف کرد و به خود بالید، ولی هر غریبهای وارد این جامعه شود، اولین چیزی که توجهش را به خود جلب میکند وضعیت نامناسب رانندگی است. آن غریبه حق ندارد سؤال کند چرا بخشی از آن هوش صرف حل این مسئله نشده است؟! علت ترافیکهای سنگین در خیابانها و جادههای ما فقط تعداد بیش از ظرفیت خودرو نیست، طراحی غیراصولی خیابانها هم نیست. بخش مهمی از آن فرهنگ نامناسب رانندگی جمعی ماست. چند روز پیش مدت زیادی در بزرگراه مدرس پشت هزاران اتومبیل گیر کرده بودم، درحالیکه بعدا دریافتم گره ترافیکی در خروجی همت بود: آنها که میخواستند وارد همت شوند، همه خطوط بزرگراه را بسته بودند! رفتارهای رانندگی ما نهفقط باعث میشود وقت زیادی از هموطنان در خیابانها بگذرد، بلکه محیطزیست بیشتر آلوده میشود، منابع جبرانناپذیر انسانی و سرمایهای تباه و از آن بدتر کلافگیهای روزمره شدیدتر میشوند. رانندگیهای مناسب - حتی اگر در جاهایی ترافیک بیشتر باشد- آرامش جمعی ایجاد میکند و برعکس، حرکتهای عصبی در رانندگی باعث میشود آرامش از جامعه سلب شود. وقتی از ترافیک شدید سخن میگوییم، مثل مسئله آلودگی هوا، از مسئلهای همگانی سخن میگوییم. کمتر مسئلهای اجتماعی هست که به اندازه ترافیک، «همه» جامعه را درگیر خود کند. آموزشوپرورش یکی از فراگیرترین نهادهای جامعه است و خانوادههای بسیاری را درگیر خود میکند، بااینحال مسئله همه نیست. وقتی مسئلهای همگانی است اولویت بیشتری را هم طلب میکند. حالا پرسش اینجاست که آیا این نوع اولویتگذاریها در سیاستگذاریهای کلان جامعه لحاظ میشود؟ آیا برنامهای برای شناخت درد و سپس تلاش برای درمان آن هست؟ نمیتوان چشمبسته به این سؤال جواب کاملا منفی داد، ولی میتوان ادعا کرد که براساس مشاهدات، این تلاشها مثمرثمر نیستند و افق امیدوارکنندهای را ترسیم نمیکنند. یکی از مهمترین نکات این است که مسائل همگانی اصولا بخشی نیستند؛ مثلا فقط در توان دولت نیست که مسئله بحران آب را حل کند. سیاستگذاری مناسب به همراهی و هماهنگی همه دستگاهها و قوا نیاز دارد که منوط به سیاستگذاریهای کلان است. مثالهای مسائل همگانی هر چهار سال یکبار در انتخابات ریاستجمهوری مطرح میشود و چون دربرگیریاش بالاست، توجه بیشتری را هم جلب میکند، ولی میبینیم که راهحلهای انفرادی نامزدها کافی نیست. مسئله ترافیک در شهرهای بزرگ یک مسئله پیچیده شهری است. هم باید به ابعاد صنعتی در ساخت و واردات خودروها توجه کرد، هم به طراحی شهری، هم به حاکمیت قانون، هم به اسقاط خودروهای فرسوده، هم به اولویت حملونقل عمومی - و در صدر همه مترو- و از همه مهمتر به ارتقای فرهنگ رانندگی شهروندان. درد این است که روزمرهشدن یک مسئله، آن را عادی جلوه دهد و از اولویتها خارج کند. این درست نیست و باید تلاش کرد چنین نباشد. امیدوارم حداقل شهردار و شورای شهر جدید با این مسئله اصولیتر برخورد کنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.