صنایع دستی، گنج ناشناخته
بهمن نامور مطلق*
صنایع دستی یکی از افتخارات فرهنگ ایرانی محسوب میشود که چشم زیباشناسان جهان را خیره کرده و موزهداران جهان با داشتنشان به خود میبالند. کمتر موزهای در سطح دنیا وجود دارد که نگینی از صنایع دستی و هنرهای سنتی ایران در آن ندرخشد؛ حوزهای که امتیازات گوناگون حوزههای دیگر را یکجا در خود گرد آورده است. از هویتسازی تا اشتغالزایی و برخورداری از بالاترین سطح ارزش افزوده تا ارزآوری و بسیاری دیگر، همهوهمه در صنایع دستی و هنرهای سنتی با هم گره خوردهاند. صنایع دستی و هنرهای سنتی حتی در تمرکززدایی، تثبیت ساکنان، محرومیتزدایی و امنیت اجتماعی میتواند نقشی تعیینکننده بازی کند. همچنین این حوزه با توجه به هویتی، بومی و مولدبودنش ضداستعماریترین هنر- صنعت کشور محسوب میشود.
اما با وجود این همه امتیازات بینظیر، صنایع دستی نزد برخی تصمیمگیران ناشناخته باقی مانده است و بههمیندلیل به آن بیتوجهی میکنند. جدینگرفتن این حوزه، یعنی جدینگرفتن یک میلیون شغل فعلی و دستکم دو میلیون شغل ممکن؛ بهویژه اشتغال برای جوانان، فارغالتحصیلان و اغلب اقشار آسیبپذیر. بیتوجهی به این حوزه، یعنی بیتوجهی به 250 میلیون دلار صادراتی که بهسرعت در حال افزایش است و بیتوجهی به یک میلیارد دلار ممکن در برنامه ششم توسعه. اگر خواسته باشیم صادرات چمدانی و غیررسمی را نیز بیان کنیم دستکم سخن از 500 میلیون دلار صادرات در میان است. از همه مهمتر، نادیدهگرفتن این حوزه، یعنی نادیده گرفتن هویت هنری و زیباییشناختی جامعه، بهویژه جوانان. بدون این هنر- صنعت چه هویتی برای آثار منقول فرهنگ ما باقی خواهد ماند؟ با تلاشهای صورتگرفته در چند سال اخیر، امروز بیش از هر زمان دیگری صنایع دستی آماده رشدی سریع و جهشی است و به همین دلیل بیش از هر زمان دیگری نیازمند حمایت جدی و اساسی از سوی تصمیمگیران نظام است.
از میان انواع حمایتهای ممکن میتوان به برخی اشاره کرد که عبارتاند از: قانونگذاری و رفع نواقص قانونی، تقویت ساختار تشکیلاتی، حمایت از هنرمندان، بهویژه بیمه آنان، اعطای تسهیلات (بهویژه به صادرکنندگان و کارآفرینان)، ساماندهی و بهروزکردن آموزش، اعطای مشوقهای صادراتی، مطالعه و بسترسازی برای بازارشناسی و بازاریابی، تخصیص اعتبارات مخصوص تبلیغات و گفتمانسازی، اعطای معافیتهای لازم، بهویژه ارزش افزوده و مبارزه جدی با کالاهای قاچاق در این حوزه.
*معاون صنايع دستي سازمان ميراث فرهنگي
صنایع دستی یکی از افتخارات فرهنگ ایرانی محسوب میشود که چشم زیباشناسان جهان را خیره کرده و موزهداران جهان با داشتنشان به خود میبالند. کمتر موزهای در سطح دنیا وجود دارد که نگینی از صنایع دستی و هنرهای سنتی ایران در آن ندرخشد؛ حوزهای که امتیازات گوناگون حوزههای دیگر را یکجا در خود گرد آورده است. از هویتسازی تا اشتغالزایی و برخورداری از بالاترین سطح ارزش افزوده تا ارزآوری و بسیاری دیگر، همهوهمه در صنایع دستی و هنرهای سنتی با هم گره خوردهاند. صنایع دستی و هنرهای سنتی حتی در تمرکززدایی، تثبیت ساکنان، محرومیتزدایی و امنیت اجتماعی میتواند نقشی تعیینکننده بازی کند. همچنین این حوزه با توجه به هویتی، بومی و مولدبودنش ضداستعماریترین هنر- صنعت کشور محسوب میشود.
اما با وجود این همه امتیازات بینظیر، صنایع دستی نزد برخی تصمیمگیران ناشناخته باقی مانده است و بههمیندلیل به آن بیتوجهی میکنند. جدینگرفتن این حوزه، یعنی جدینگرفتن یک میلیون شغل فعلی و دستکم دو میلیون شغل ممکن؛ بهویژه اشتغال برای جوانان، فارغالتحصیلان و اغلب اقشار آسیبپذیر. بیتوجهی به این حوزه، یعنی بیتوجهی به 250 میلیون دلار صادراتی که بهسرعت در حال افزایش است و بیتوجهی به یک میلیارد دلار ممکن در برنامه ششم توسعه. اگر خواسته باشیم صادرات چمدانی و غیررسمی را نیز بیان کنیم دستکم سخن از 500 میلیون دلار صادرات در میان است. از همه مهمتر، نادیدهگرفتن این حوزه، یعنی نادیده گرفتن هویت هنری و زیباییشناختی جامعه، بهویژه جوانان. بدون این هنر- صنعت چه هویتی برای آثار منقول فرهنگ ما باقی خواهد ماند؟ با تلاشهای صورتگرفته در چند سال اخیر، امروز بیش از هر زمان دیگری صنایع دستی آماده رشدی سریع و جهشی است و به همین دلیل بیش از هر زمان دیگری نیازمند حمایت جدی و اساسی از سوی تصمیمگیران نظام است.
از میان انواع حمایتهای ممکن میتوان به برخی اشاره کرد که عبارتاند از: قانونگذاری و رفع نواقص قانونی، تقویت ساختار تشکیلاتی، حمایت از هنرمندان، بهویژه بیمه آنان، اعطای تسهیلات (بهویژه به صادرکنندگان و کارآفرینان)، ساماندهی و بهروزکردن آموزش، اعطای مشوقهای صادراتی، مطالعه و بسترسازی برای بازارشناسی و بازاریابی، تخصیص اعتبارات مخصوص تبلیغات و گفتمانسازی، اعطای معافیتهای لازم، بهویژه ارزش افزوده و مبارزه جدی با کالاهای قاچاق در این حوزه.
*معاون صنايع دستي سازمان ميراث فرهنگي
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.