«میرزااولنگ»؛ از رنجی که خاورمیانه میبرد
هوشنگ ماهرویان
باز جنگی دیگر، باز نسلکشی تازه، این بار در میرزااولنگ افغانستان؛ چندین نفر به خاک و خون کشیده شدهاند و چندین کودک و زن به کنیزی و اسارت رفتهاند. اینها خبرهایی است که از ولایت شمالی سرپل افغانستان به گوش میرسد و ذهن یارای درک واژهها و عمق خشونت آن را ندارد. مگر در قرن حاضر، هنوز برده و کنیز معنایی دارد؟ مگر میشود خانوادهای را به شکل فجیعی کشت، زنانشان را برداشت و به کنیزی جنسی برد؟ بله میشود و این افسوس خاورمیانه است که روزی از افغانستان ندای خونینی بلند میشود و روز دیگر از عراق و سوریه. خاورمیانه بزرگ، خاورمیانه همیشه در حال جنگ و خشونت، خاورمیانهای که تشنه رفرماسیون است؛ اما آنچنان به قرائت غیرمدرن از متون مقدس جنگ زده که هر روز به بهانه همان کتابها و همان آیینها، کشتار بیرحمانهای در تاریخ ثبت میشود. قلم یارای گفتن آنچه را در میرزااولنگ رخ داده، ندارد. به عکسها هم نگاه نکنید؛ آنچنان خشونتی در خود دارند که تا سالها در پس هر تصویری جا خوش میکنند. چرا خاورمیانه در این موقعیت قرار گرفته است؟ این پرسش تاریخی چه زمانی با پاسخی منطقی مواجه خواهد شد و این موقعیت تغییر خواهد کرد؟ پاپ فرانسیس چندی پیش اعلام کرد بسیاری از نکتههایی که در انجیل آمده، افسانهای بیش نیست. در حقیقت او دارد از پایان راهی سخن میگوید که آغاز آن در قرن دوازدهم میلادی بود. آنها با نقد کتاب شهر خدا و آموزههای مذهبی آغاز کردند، در قرن 15 از نتیجه تلاش آنها، روشنفکری به وجود آمد و این رشته، به خردگرایی در قرون بعد پیوند خورد. ما این چهار قرن مهم را در تاریخ بشریت جدی نمیگیریم و به همین خاطر است که خاورمیانه، هر روز و هر روز آبستن شرنگی ناگوار است. از افغانستان تا عراق، عاجلترین نسخهای که میتواند خشونتها را کاهش دهد، روشنفکریای است که در چارچوب دین یا بیرون از این چارچوب، به کار فرهنگی بپردازد و باور فرهنگی و انسانی تازهای در میان مردمان این سرزمینها ایجاد کند. آن موقع است که طالبان به خاطر شکست در یک جنگ، روانه روستایی نمیشود و دست به چنین کشتار فجیعی نمیزند. آن موقع است که دیگر، اسیر زن، کنیز و اسیرِ مرد، برده نیست. مگر نه اینکه در جنگ تحمیلی ما هیچگاه نه سخن از برده به میان آمد و نه سخن از کنیز؟ ضرورت رفرماسیون، امروز نه فقط یک ضرورت تئوریک، بلکه عاجلترین نکتهای است که باید درباره منطقه در نظر داشت و رسانهها باید پیشقدم این راه باشند. تا زمانی که شیعه در کنار سنی و مسیحی در کنار مسلمان نتواند زندگی آرام و مسالمتآمیزی داشته باشد، تا زمانی که گروهی دست به کشتار وحشیانه گروهی دیگر بزنند به جرم اینکه دینهای یکسانی ندارند؛ خون در سراسر خاورمیانه جاری خواهد بود؛ یک روز در میرزااولنگ، روز دیگر در شنگال، یک روز در حلبچه و روزی دیگر در کوبانی.
باز جنگی دیگر، باز نسلکشی تازه، این بار در میرزااولنگ افغانستان؛ چندین نفر به خاک و خون کشیده شدهاند و چندین کودک و زن به کنیزی و اسارت رفتهاند. اینها خبرهایی است که از ولایت شمالی سرپل افغانستان به گوش میرسد و ذهن یارای درک واژهها و عمق خشونت آن را ندارد. مگر در قرن حاضر، هنوز برده و کنیز معنایی دارد؟ مگر میشود خانوادهای را به شکل فجیعی کشت، زنانشان را برداشت و به کنیزی جنسی برد؟ بله میشود و این افسوس خاورمیانه است که روزی از افغانستان ندای خونینی بلند میشود و روز دیگر از عراق و سوریه. خاورمیانه بزرگ، خاورمیانه همیشه در حال جنگ و خشونت، خاورمیانهای که تشنه رفرماسیون است؛ اما آنچنان به قرائت غیرمدرن از متون مقدس جنگ زده که هر روز به بهانه همان کتابها و همان آیینها، کشتار بیرحمانهای در تاریخ ثبت میشود. قلم یارای گفتن آنچه را در میرزااولنگ رخ داده، ندارد. به عکسها هم نگاه نکنید؛ آنچنان خشونتی در خود دارند که تا سالها در پس هر تصویری جا خوش میکنند. چرا خاورمیانه در این موقعیت قرار گرفته است؟ این پرسش تاریخی چه زمانی با پاسخی منطقی مواجه خواهد شد و این موقعیت تغییر خواهد کرد؟ پاپ فرانسیس چندی پیش اعلام کرد بسیاری از نکتههایی که در انجیل آمده، افسانهای بیش نیست. در حقیقت او دارد از پایان راهی سخن میگوید که آغاز آن در قرن دوازدهم میلادی بود. آنها با نقد کتاب شهر خدا و آموزههای مذهبی آغاز کردند، در قرن 15 از نتیجه تلاش آنها، روشنفکری به وجود آمد و این رشته، به خردگرایی در قرون بعد پیوند خورد. ما این چهار قرن مهم را در تاریخ بشریت جدی نمیگیریم و به همین خاطر است که خاورمیانه، هر روز و هر روز آبستن شرنگی ناگوار است. از افغانستان تا عراق، عاجلترین نسخهای که میتواند خشونتها را کاهش دهد، روشنفکریای است که در چارچوب دین یا بیرون از این چارچوب، به کار فرهنگی بپردازد و باور فرهنگی و انسانی تازهای در میان مردمان این سرزمینها ایجاد کند. آن موقع است که طالبان به خاطر شکست در یک جنگ، روانه روستایی نمیشود و دست به چنین کشتار فجیعی نمیزند. آن موقع است که دیگر، اسیر زن، کنیز و اسیرِ مرد، برده نیست. مگر نه اینکه در جنگ تحمیلی ما هیچگاه نه سخن از برده به میان آمد و نه سخن از کنیز؟ ضرورت رفرماسیون، امروز نه فقط یک ضرورت تئوریک، بلکه عاجلترین نکتهای است که باید درباره منطقه در نظر داشت و رسانهها باید پیشقدم این راه باشند. تا زمانی که شیعه در کنار سنی و مسیحی در کنار مسلمان نتواند زندگی آرام و مسالمتآمیزی داشته باشد، تا زمانی که گروهی دست به کشتار وحشیانه گروهی دیگر بزنند به جرم اینکه دینهای یکسانی ندارند؛ خون در سراسر خاورمیانه جاری خواهد بود؛ یک روز در میرزااولنگ، روز دیگر در شنگال، یک روز در حلبچه و روزی دیگر در کوبانی.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.