به بهانه نشست فعالان زنان در ارتباط با کابینه دوازدهم
باهمان تنهایان
رضا خائفینصرآبادی
1. جنبش زنان همواره متهم به آن شده که مطالبات لوکس و غیرواقعبینانه داشته است؛ این اتهام خیلی بیربط نمیتواند باشد، چراکه فقدان پیوند این جنبش با دیگر جنبشهای پیشرو و برقرارنکردن ارتباط پیوسته با بافت جامعه را سخت بتوان انکار کرد. اگر خیلی دور نرویم در اواسط دهه 70 که فشار اجتماعی، دولت اصلاحات را بر کرسی نشاند و بستر برای فعالیت مدنی مساعد شد، این پیوند نمود مشهودتری داشت؛ اما نادیدهگرفتن نقش فعالیت مدنی و درنظرگرفتن پیوند با مطالبات اقشار دیگر جامعه امروز از همیشه پررنگتر است و تظلمخواهی و استعانت از دولت بهمثابه منجی و انتظار اصلاح و پیشرفت از بالا امروز بیش از همیشه دامنگیر فعالان جنبشهای پیشرو شده است که جنبش زنان نیز از این قاعده مستثنا نیست. امروز با دولتی مواجهیم که آشکارا سیاستهای نئولیبرالیستی اعم از کوچکسازی دولت و سپردن امور به بخش خصوصی را راهگشای پیشرفت اقتصادی کشور میداند. درست در همین بزنگاه است که این عدم پیوند و همگرایی به سدی صعبالعبور در راه تحقق مطالبات زنان و دیگر اقشار جامعه بدل میشود.
2. اکنون خواست انتصاب زنان در سطوح بالای مدیریتی به اصلیترین مطالبه جنبش زنان بدل شده است. درحالیکه باید پرسید آیا در ساختاری که بنا دارد زمام امور را به بخش خصوصیای بسپارد که چیزی نیست، جز نامی گمراهکننده برای بخش سرمایهدار و برخوردار جامعه - که ذاتا هدفی جز انباشت سرمایه و بالابردن سود برای خود متصور نیست و نظارت بر آن بسی دشوارتر از نظارت بر تشکیلات دولتی است - اساسا آیا حضور زنان در سطوح بالای مدیریتی چیزی جز پیشرفت صوری و مایه دلخوشی موقتی نیست؟ هنگامی که بخش اعظمی از زنان جامعه تحت انقیاد مناسبات سرمایهسالار و سودمحوری هستند که رمقی برای آنکه بخواهند به حقوق برابر و مطالباتی ازایندست بیندیشند باقی نمیگذارد. البته این مسئله از اهمیت و ضرورت مطالبات اینچنینی نمیکاهد و هدف الویتبندی مطالبات نیست؛ مسئله آنجاست که تازمانیکه نگاه طبقاتی بر قاطبه فعالان جنبش زنان و پیوند با مطالبات اقشار فرودست برقرار نشود، نمیتوان انتظار داشت این مطالبات فراگیر و ثمربخش باشد.
3. در سخنرانی اخیری که به مناسبت تشکیل کابینه دوازدهم و طرح مطالبه وزیر زن انجام شد، فاطمه صادقی، جامعهشناس، بهدرستی به این نکته اشاره کرد که ساختار در جامعه کنونی ایران بهطور اصولی علیه زنان است و بدبینانه ادامه داد که مطالبات زنان در گذر تاریخ همواره با موانعی یکسان مواجه بوده و شکست خورده و بنابراین وضعیت امروز استثنائی نیست. اما آنچه از نظر ایشان مغفول ماند این است که مبارزات زنان در طول تاریخ چه از جانب قشر فرودست و چه از جانب آنچه امروز طبقه متوسط میخوانیم، در مواقعی که در پیوند و همگرایی با یکدیگر پیش رفته، به موفقیتهایی دست یافته که در جوامع مشابه ایران در خاورمیانه بیمانند است.
4. سخنران دیگر این نشست، مصطفی تاجزاده که برای سالهای طولانی تصدی سطوح بالای مدیریتی در کشور را در کارنامه داشته استدلال کرد که باید فرصت حضور زنان در مدیریتهای عالی و تجربهاندوزی ایشان را فراهم کرد، چراکه دریغکردن این فرصت از زنان در کنار جمود فکری بخشی از مدیران براساس این تفکر واهی است که سپردن زمام امور به زنان ریسکپذیر است و ادامه داد که در جامعهای با رسانههای آزاد و بخش خصوصی قدرتمند موانع از سر راه زنان برداشته میشود. حال آنکه اگر به نمونههایی از جوامع مورد اشاره ایشان نگاه کنیم، میبینیم که با وجود اینکه زنان در این جوامع از حقوقی بهمراتب بالاتر از زنان جوامع کمتر توسعهیافته برخوردارند- که آنهم حاصل سالها تلاش و عواملی است که در جوامع کمتر توسعهیافته محلی از اعراب ندارد- در همین جوامع هم تمامی مناسبات تحتتأثیر و سلطه شرکتهای چندملیتی است و شگفتانگیز نیست که شاهدیم زنان همچنان از تبعیضهایی مانند دستمزدهای نابرابر و ابژهانگاری رنج میبرند، چراکه آنان نیز قربانی سرمایهسالاری و سودمحوری حاکم بر مناسباتی هستند که امروز تقریبا بر تمام نقاط جهان سایه انداخته است.
1. جنبش زنان همواره متهم به آن شده که مطالبات لوکس و غیرواقعبینانه داشته است؛ این اتهام خیلی بیربط نمیتواند باشد، چراکه فقدان پیوند این جنبش با دیگر جنبشهای پیشرو و برقرارنکردن ارتباط پیوسته با بافت جامعه را سخت بتوان انکار کرد. اگر خیلی دور نرویم در اواسط دهه 70 که فشار اجتماعی، دولت اصلاحات را بر کرسی نشاند و بستر برای فعالیت مدنی مساعد شد، این پیوند نمود مشهودتری داشت؛ اما نادیدهگرفتن نقش فعالیت مدنی و درنظرگرفتن پیوند با مطالبات اقشار دیگر جامعه امروز از همیشه پررنگتر است و تظلمخواهی و استعانت از دولت بهمثابه منجی و انتظار اصلاح و پیشرفت از بالا امروز بیش از همیشه دامنگیر فعالان جنبشهای پیشرو شده است که جنبش زنان نیز از این قاعده مستثنا نیست. امروز با دولتی مواجهیم که آشکارا سیاستهای نئولیبرالیستی اعم از کوچکسازی دولت و سپردن امور به بخش خصوصی را راهگشای پیشرفت اقتصادی کشور میداند. درست در همین بزنگاه است که این عدم پیوند و همگرایی به سدی صعبالعبور در راه تحقق مطالبات زنان و دیگر اقشار جامعه بدل میشود.
2. اکنون خواست انتصاب زنان در سطوح بالای مدیریتی به اصلیترین مطالبه جنبش زنان بدل شده است. درحالیکه باید پرسید آیا در ساختاری که بنا دارد زمام امور را به بخش خصوصیای بسپارد که چیزی نیست، جز نامی گمراهکننده برای بخش سرمایهدار و برخوردار جامعه - که ذاتا هدفی جز انباشت سرمایه و بالابردن سود برای خود متصور نیست و نظارت بر آن بسی دشوارتر از نظارت بر تشکیلات دولتی است - اساسا آیا حضور زنان در سطوح بالای مدیریتی چیزی جز پیشرفت صوری و مایه دلخوشی موقتی نیست؟ هنگامی که بخش اعظمی از زنان جامعه تحت انقیاد مناسبات سرمایهسالار و سودمحوری هستند که رمقی برای آنکه بخواهند به حقوق برابر و مطالباتی ازایندست بیندیشند باقی نمیگذارد. البته این مسئله از اهمیت و ضرورت مطالبات اینچنینی نمیکاهد و هدف الویتبندی مطالبات نیست؛ مسئله آنجاست که تازمانیکه نگاه طبقاتی بر قاطبه فعالان جنبش زنان و پیوند با مطالبات اقشار فرودست برقرار نشود، نمیتوان انتظار داشت این مطالبات فراگیر و ثمربخش باشد.
3. در سخنرانی اخیری که به مناسبت تشکیل کابینه دوازدهم و طرح مطالبه وزیر زن انجام شد، فاطمه صادقی، جامعهشناس، بهدرستی به این نکته اشاره کرد که ساختار در جامعه کنونی ایران بهطور اصولی علیه زنان است و بدبینانه ادامه داد که مطالبات زنان در گذر تاریخ همواره با موانعی یکسان مواجه بوده و شکست خورده و بنابراین وضعیت امروز استثنائی نیست. اما آنچه از نظر ایشان مغفول ماند این است که مبارزات زنان در طول تاریخ چه از جانب قشر فرودست و چه از جانب آنچه امروز طبقه متوسط میخوانیم، در مواقعی که در پیوند و همگرایی با یکدیگر پیش رفته، به موفقیتهایی دست یافته که در جوامع مشابه ایران در خاورمیانه بیمانند است.
4. سخنران دیگر این نشست، مصطفی تاجزاده که برای سالهای طولانی تصدی سطوح بالای مدیریتی در کشور را در کارنامه داشته استدلال کرد که باید فرصت حضور زنان در مدیریتهای عالی و تجربهاندوزی ایشان را فراهم کرد، چراکه دریغکردن این فرصت از زنان در کنار جمود فکری بخشی از مدیران براساس این تفکر واهی است که سپردن زمام امور به زنان ریسکپذیر است و ادامه داد که در جامعهای با رسانههای آزاد و بخش خصوصی قدرتمند موانع از سر راه زنان برداشته میشود. حال آنکه اگر به نمونههایی از جوامع مورد اشاره ایشان نگاه کنیم، میبینیم که با وجود اینکه زنان در این جوامع از حقوقی بهمراتب بالاتر از زنان جوامع کمتر توسعهیافته برخوردارند- که آنهم حاصل سالها تلاش و عواملی است که در جوامع کمتر توسعهیافته محلی از اعراب ندارد- در همین جوامع هم تمامی مناسبات تحتتأثیر و سلطه شرکتهای چندملیتی است و شگفتانگیز نیست که شاهدیم زنان همچنان از تبعیضهایی مانند دستمزدهای نابرابر و ابژهانگاری رنج میبرند، چراکه آنان نیز قربانی سرمایهسالاری و سودمحوری حاکم بر مناسباتی هستند که امروز تقریبا بر تمام نقاط جهان سایه انداخته است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.