8سالی که همه ما را پختهتر کرد
صادق زیباکلام . تحلیلگر سیاسی و استاد دانشگاه
درست خواندید! دارم یک جورهایی به این هشتسال حاکمیت اصولگرایان از یک زاویه مثبت نگاه میکنم. دارم سعی میکنم که نکات مثبتی هم پیرامون این هشتسال پیدا کنم. این به هیچ روی نه به معنای پس گرفتن تحلیلهایم در این هشتسال و نه حتی به معنای تجدید نظر در برخی از آنهاست. همچنان معتقدم که سیاستهای اجرایی در این هشتسال به خیر و صلاح کشور نبود، اما در عین حال این به هیچ روی به معنای آن نیست که هیچ نکته مثبتی در این هشتسال وجود ندارد. چرا اتفاقا از یک جهت مهم، این هشتسال یک دستاورد مثبت قابلتوجه دربر داشت. من این دستاورد مثبت را در پختهشدن همهمان میدانم. مقصودم از «همه» اتفاقا همه است. یعنی هم اصولگرایان و هم اصلاحطلبان. به بیان دیگر هم اصلاحطلبان در این هشتسال پختهتر شدند و هم اصولگرایان. مهم نیست که کدام گروه پختهتر شدند مهم آن است که همهمان یکجورهایی با تجربهتر و منطقیتر شدیم. شاید بسیاری از خوانندگان این نظر را قبول نداشته باشند و حداکثر بگویند که اگر پختگی هم بود شامل اصولگرایان میشود و الا اصلاحطالبان که از قدرت به کل و به جزء و به اصل و به فرع کنار بودند و اساسا مسوولیت و وظیفه اجرایی
نداشتند. بنابراین کدام پختگی را در این هشتسال میتوان به آنان نسبت داد؟
در پاسخ باید گفت که این درست است که اصلاحطلبان در این هشتسال به کل از مسوولیت اجرایی کنار گذاشته شده بودند، اما آنها هم از جهات دیگری اتفاقا پختگی پیدا کردند. به عنوان مثال چقدر در گذشته امکان داشت که اصلاحطلبان بیایند تمامقد پشت هاشمیرفسنجانی و حتی حسن روحانی بایستند؟ آیا فراموش کردیم که در انتخابات سال 84، اصلاحطلبان با وجود توصیهها و تذکرات جدی خیلیها، حاضر نشدند تا از آقای هاشمیرفسنجانی حمایت کنند؟ حتی برخی از آنها در دور دوم هم که آقای هاشمی در برابر آقای احمدینژاد قرار گرفتند همچنان حاضر نشدند از ایشان حمایت کنند که البته این موضوعی دو سویه است و باید برخی شرایط که در مقطع دولت سازندگی و پس از آن ایجاد شد و ابهامزدایی نشد را هم مدنظر قرار داد. اتفاقا آقای هاشمی هم در این مقطع هشتساله پختهتر شدند و موضعگیریهای ایشان، فضا را برای همکاری دو سویه فراهم کرد. همین امر سبب شد در انتخابات 24خرداد نه تنها رهبری اصلاحات رسما به حمایت از آقای هاشمی برخیزد بلکه وقتی مشارالیه ردصلاحیت شد، همان حمایت را از آقای روحانی صورت داد. آیا حتی قابل تصور بود که در سال 84، نامزد اصلی اصلاحطلبان سهروز قبل از رایگیری به منظور جلوگیری از شکستهشدن رای نیروهای منتقد، به نفع یک نامزدی که سابقه اصلاحطلبی به مفهوم تشکیلاتی ندارد و در دولت اصلاحات با تیم هستهای و مدیران این دولت همکاری کرده است، انصراف دهد؟ آیا فراموش کردهایم که در دوران اصلاحات برخی، چگونه آقای هاشمی را مورد بدترین حملات قرار داده بودند؟
پرسش اساسی آن است که این پختگی و سعهصدر که اصلاحطلبان امروز پیدا کردهاند و آن را در انتخابات 24خرداد به بهترین نحو به نمایش گذاردند، چگونه و کی شکل گرفت؟ آیا غیر از این است که عملکرد اصولگرایان و تجربیات تلخ و سنگین این هشتساله بیشترین نقش را در پختگی اصلاحطلبان بر عهده داشت؟ و این فقط اصلاحطلبان نبودند که در نتیجه هشتسال حکمرانی اصولگرایان بالضروره پختهتر شدند. بسیاری از مردم عادی هم ایضا در نتیجه تجربه زندگی هشتساله تحت امر اصولگرایان، آنقدر پختگی پیدا کردند که درست مثل اصلاحطلبان به حمایت از روحانی برخاستند. خیلی افراد از حدود 19میلیون نفری که به روحانی رای دادند، نه اصلاحطلب بودند و نه باور به آرا و عقاید اصولگرایان داشتند. سهل است، آنان اساسا طرفدار یک شخصیت روحانی محافظهکار اعتدالگرا نبودند. شاید آنان هرگز تصور نمیکردند که روزی بیاید که آنان حاضر شوند به نامزدی با مشخصات حسن روحانی اساسا رای دهند. اما آن روز در 24خرداد آمد و بسیاری از آنان ناباورانه رفتند پای صندوق و به نامزدی که کمتر فکر کرده بودند روزی ممکن است به او رای دهند، رای دادند. چرا چنین شد؟ بسیاری از شهروندانی که خیلی هم باورهای سفت و سخت دینی نداشتند، حاضر شدند به یک نامزد محافظهکار معمم رای دهند؟ آیا غیر از این است که تجربه هشتسال مدیریت اصولگرایان سبب شد که آنان به چنین نقطهای از واقعبینی و واقعگرایی برسند؟ مهمتر از همه این نتایج، رسیدن به این نقطه از رشد و توسعه سیاسی بود که بسیاری از رایدهندگان به آقای روحانی رسیدند که به جز فرآیند رایدادن و شرکت در انتخابات گزینه درخوری برای تغییر نداریم. صدالبته که برخی از آنان با وجود آنکه آمدند پای صندوق و رای دادند همچنان در شک و تردید بودند و هستند. اما نکته مهم آن بود که بهرغم تردیدها، آمدند پای صندوق و رای دادند. واقعیت آن است که بسیاری از آنان در آغاز به راه افتادن انتخابات یعنی فروردین و اردیبهشت و حتی تا اواسط خرداد تصمیم جدی برای شرکت در انتخابات و رایدادن نداشتند. اما مواجهشدن با این پرسش که «به جز صندوق رای وزارت کشور آیا گزینه دیگری داریم»؟ تردیدهای جدی در تصمیم آنان برای تحریم انتخابات به وجود آورد. این درست است که طرح این پرسش کلیدی که «آیا به جز رایدادن گزینه دیگری داریم؟» بسیاری از تحریمیها را به پای صندوق آورد اما این هم درست که عملکرد هشتساله اصولگرایان باعث شده بود که بسیاری از تحریمیها ضرورت تغییر و ادامه پیدا نکردن سیاستهای هشتساله مدیریت اصولگرایان را با همه وجود احساس کنند.
تحریمیها هم یکجورهایی پخته شدند و دریافتند که فرآیند توسعه سیاسی و تغییر، خیلی ساده و سریع نیست و مستلزم پیمودن راه دشواری است و سرانجام اینکه با کنار کشیدن و تحریمکردن، نمیتوان هیچ تغییر و تحولی به وجود آورد. میرسیم به اصولگرایان و پختگیای که آنها طی این هشتسال پیدا کردند. بزرگترین دستاورد این هشتسال برای اصولگرایان آن بود که پی بردند بسیاری از آرمانها و ایدهآلهایشان ضمن آنکه ارزشمند و قابل احترام هستند اما متاسفانه قابلیت عملی و به اجرا درآمدن ندارند. این هشتسال به آنان آموخت که مجبور هستند در دنیای امروز واقعیتها را در نظر بگیرند و نمیتوانند صرفا با استناد به یکسری آرمانها، یک کشور 75میلیونی را در منطقه بحرانزا و پرآشوبی به نام خاورمیانه اداره کنند. شلاق واقعیتهای این هشتسال بر پشت اصولگرایان، بسیاری از آنان را از آسمان به زمین آورد. تجربه هشتسال مملکتداری به صورت انحصاری سبب شد تا بسیاری از آنان از دنیای رویاهای آرمانگرایانه به دنیای واقعیتهای تلخ فرود آیند. به آنان نشان داد که ممکن است مناسبات عرصه بینالملل از جهات بسیاری ناعادلانه و ظالمانه باشد اما در عین حال نمیتوان به آنها پشت کرده و آنها را نادیده گرفت. اگر آنها را نادیده بگیریم، در آنصورت جای رابطه با فرانسه، آلمان، ایتالیا، اسپانیا، دانمارک، کانادا، استرالیا و هند را رابطه با ونزوئلا، بورکینافاسو، گینه بیسائو، حبشه و کرهشمالی خواهند گرفت که هیچ خیر و ثمری در عرصه جهانی برای منافع ملی ما نمیتوانند به بار بیاورند. اصولگرایان متوجه شدند که قطعنامه شورای امنیت «کاغذ پاره» نیست و نادیدهگرفتن آن سبب میشود که نتوانیم در قرن 21 با دنیا یک مراوده ساده تجاری داشته باشیم و فرآیند توسعه کشور به عقب خواهد افتاد. از جهاتی دیگر، اصولگرایان دریافتند که به زور نمیتوان مردم را روانه بهشت کرد. اتفاقا اصولگرایان هم در این هشتسال خیلی پخته شدند و متوجه شدند هرقدر هم قدرت داشته باشند، مجبور هستند به خیلی از هنجارهای فردی و انسانی توجه کنند. متوجه شدند بیاعتنایی به خواستهها و تمایلات فردی، همانقدر در بلندمدت ناممکن است که تلاش در شناکردن برخلاف جهت آب. این درسها در کنار هزینههای این هشتسال، باید قرار داده شود تا یکطرفه به قاضی نرفته باشیم.
در پاسخ باید گفت که این درست است که اصلاحطلبان در این هشتسال به کل از مسوولیت اجرایی کنار گذاشته شده بودند، اما آنها هم از جهات دیگری اتفاقا پختگی پیدا کردند. به عنوان مثال چقدر در گذشته امکان داشت که اصلاحطلبان بیایند تمامقد پشت هاشمیرفسنجانی و حتی حسن روحانی بایستند؟ آیا فراموش کردیم که در انتخابات سال 84، اصلاحطلبان با وجود توصیهها و تذکرات جدی خیلیها، حاضر نشدند تا از آقای هاشمیرفسنجانی حمایت کنند؟ حتی برخی از آنها در دور دوم هم که آقای هاشمی در برابر آقای احمدینژاد قرار گرفتند همچنان حاضر نشدند از ایشان حمایت کنند که البته این موضوعی دو سویه است و باید برخی شرایط که در مقطع دولت سازندگی و پس از آن ایجاد شد و ابهامزدایی نشد را هم مدنظر قرار داد. اتفاقا آقای هاشمی هم در این مقطع هشتساله پختهتر شدند و موضعگیریهای ایشان، فضا را برای همکاری دو سویه فراهم کرد. همین امر سبب شد در انتخابات 24خرداد نه تنها رهبری اصلاحات رسما به حمایت از آقای هاشمی برخیزد بلکه وقتی مشارالیه ردصلاحیت شد، همان حمایت را از آقای روحانی صورت داد. آیا حتی قابل تصور بود که در سال 84، نامزد اصلی اصلاحطلبان سهروز قبل از رایگیری به منظور جلوگیری از شکستهشدن رای نیروهای منتقد، به نفع یک نامزدی که سابقه اصلاحطلبی به مفهوم تشکیلاتی ندارد و در دولت اصلاحات با تیم هستهای و مدیران این دولت همکاری کرده است، انصراف دهد؟ آیا فراموش کردهایم که در دوران اصلاحات برخی، چگونه آقای هاشمی را مورد بدترین حملات قرار داده بودند؟
پرسش اساسی آن است که این پختگی و سعهصدر که اصلاحطلبان امروز پیدا کردهاند و آن را در انتخابات 24خرداد به بهترین نحو به نمایش گذاردند، چگونه و کی شکل گرفت؟ آیا غیر از این است که عملکرد اصولگرایان و تجربیات تلخ و سنگین این هشتساله بیشترین نقش را در پختگی اصلاحطلبان بر عهده داشت؟ و این فقط اصلاحطلبان نبودند که در نتیجه هشتسال حکمرانی اصولگرایان بالضروره پختهتر شدند. بسیاری از مردم عادی هم ایضا در نتیجه تجربه زندگی هشتساله تحت امر اصولگرایان، آنقدر پختگی پیدا کردند که درست مثل اصلاحطلبان به حمایت از روحانی برخاستند. خیلی افراد از حدود 19میلیون نفری که به روحانی رای دادند، نه اصلاحطلب بودند و نه باور به آرا و عقاید اصولگرایان داشتند. سهل است، آنان اساسا طرفدار یک شخصیت روحانی محافظهکار اعتدالگرا نبودند. شاید آنان هرگز تصور نمیکردند که روزی بیاید که آنان حاضر شوند به نامزدی با مشخصات حسن روحانی اساسا رای دهند. اما آن روز در 24خرداد آمد و بسیاری از آنان ناباورانه رفتند پای صندوق و به نامزدی که کمتر فکر کرده بودند روزی ممکن است به او رای دهند، رای دادند. چرا چنین شد؟ بسیاری از شهروندانی که خیلی هم باورهای سفت و سخت دینی نداشتند، حاضر شدند به یک نامزد محافظهکار معمم رای دهند؟ آیا غیر از این است که تجربه هشتسال مدیریت اصولگرایان سبب شد که آنان به چنین نقطهای از واقعبینی و واقعگرایی برسند؟ مهمتر از همه این نتایج، رسیدن به این نقطه از رشد و توسعه سیاسی بود که بسیاری از رایدهندگان به آقای روحانی رسیدند که به جز فرآیند رایدادن و شرکت در انتخابات گزینه درخوری برای تغییر نداریم. صدالبته که برخی از آنان با وجود آنکه آمدند پای صندوق و رای دادند همچنان در شک و تردید بودند و هستند. اما نکته مهم آن بود که بهرغم تردیدها، آمدند پای صندوق و رای دادند. واقعیت آن است که بسیاری از آنان در آغاز به راه افتادن انتخابات یعنی فروردین و اردیبهشت و حتی تا اواسط خرداد تصمیم جدی برای شرکت در انتخابات و رایدادن نداشتند. اما مواجهشدن با این پرسش که «به جز صندوق رای وزارت کشور آیا گزینه دیگری داریم»؟ تردیدهای جدی در تصمیم آنان برای تحریم انتخابات به وجود آورد. این درست است که طرح این پرسش کلیدی که «آیا به جز رایدادن گزینه دیگری داریم؟» بسیاری از تحریمیها را به پای صندوق آورد اما این هم درست که عملکرد هشتساله اصولگرایان باعث شده بود که بسیاری از تحریمیها ضرورت تغییر و ادامه پیدا نکردن سیاستهای هشتساله مدیریت اصولگرایان را با همه وجود احساس کنند.
تحریمیها هم یکجورهایی پخته شدند و دریافتند که فرآیند توسعه سیاسی و تغییر، خیلی ساده و سریع نیست و مستلزم پیمودن راه دشواری است و سرانجام اینکه با کنار کشیدن و تحریمکردن، نمیتوان هیچ تغییر و تحولی به وجود آورد. میرسیم به اصولگرایان و پختگیای که آنها طی این هشتسال پیدا کردند. بزرگترین دستاورد این هشتسال برای اصولگرایان آن بود که پی بردند بسیاری از آرمانها و ایدهآلهایشان ضمن آنکه ارزشمند و قابل احترام هستند اما متاسفانه قابلیت عملی و به اجرا درآمدن ندارند. این هشتسال به آنان آموخت که مجبور هستند در دنیای امروز واقعیتها را در نظر بگیرند و نمیتوانند صرفا با استناد به یکسری آرمانها، یک کشور 75میلیونی را در منطقه بحرانزا و پرآشوبی به نام خاورمیانه اداره کنند. شلاق واقعیتهای این هشتسال بر پشت اصولگرایان، بسیاری از آنان را از آسمان به زمین آورد. تجربه هشتسال مملکتداری به صورت انحصاری سبب شد تا بسیاری از آنان از دنیای رویاهای آرمانگرایانه به دنیای واقعیتهای تلخ فرود آیند. به آنان نشان داد که ممکن است مناسبات عرصه بینالملل از جهات بسیاری ناعادلانه و ظالمانه باشد اما در عین حال نمیتوان به آنها پشت کرده و آنها را نادیده گرفت. اگر آنها را نادیده بگیریم، در آنصورت جای رابطه با فرانسه، آلمان، ایتالیا، اسپانیا، دانمارک، کانادا، استرالیا و هند را رابطه با ونزوئلا، بورکینافاسو، گینه بیسائو، حبشه و کرهشمالی خواهند گرفت که هیچ خیر و ثمری در عرصه جهانی برای منافع ملی ما نمیتوانند به بار بیاورند. اصولگرایان متوجه شدند که قطعنامه شورای امنیت «کاغذ پاره» نیست و نادیدهگرفتن آن سبب میشود که نتوانیم در قرن 21 با دنیا یک مراوده ساده تجاری داشته باشیم و فرآیند توسعه کشور به عقب خواهد افتاد. از جهاتی دیگر، اصولگرایان دریافتند که به زور نمیتوان مردم را روانه بهشت کرد. اتفاقا اصولگرایان هم در این هشتسال خیلی پخته شدند و متوجه شدند هرقدر هم قدرت داشته باشند، مجبور هستند به خیلی از هنجارهای فردی و انسانی توجه کنند. متوجه شدند بیاعتنایی به خواستهها و تمایلات فردی، همانقدر در بلندمدت ناممکن است که تلاش در شناکردن برخلاف جهت آب. این درسها در کنار هزینههای این هشتسال، باید قرار داده شود تا یکطرفه به قاضی نرفته باشیم.
درست خواندید! دارم یک جورهایی به این هشتسال حاکمیت اصولگرایان از یک زاویه مثبت نگاه میکنم. دارم سعی میکنم که نکات مثبتی هم پیرامون این هشتسال پیدا کنم. این به هیچ روی نه به معنای پس گرفتن تحلیلهایم در این هشتسال و نه حتی به معنای تجدید نظر در برخی از آنهاست. همچنان معتقدم که سیاستهای اجرایی در این هشتسال به خیر و صلاح کشور نبود، اما در عین حال این به هیچ روی به معنای آن نیست که هیچ نکته مثبتی در این هشتسال وجود ندارد. چرا اتفاقا از یک جهت مهم، این هشتسال یک دستاورد مثبت قابلتوجه دربر داشت. من این دستاورد مثبت را در پختهشدن همهمان میدانم. مقصودم از «همه» اتفاقا همه است. یعنی هم اصولگرایان و هم اصلاحطلبان. به بیان دیگر هم اصلاحطلبان در این هشتسال پختهتر شدند و هم اصولگرایان. مهم نیست که کدام گروه پختهتر شدند مهم آن است که همهمان یکجورهایی با تجربهتر و منطقیتر شدیم. شاید بسیاری از خوانندگان این نظر را قبول نداشته باشند و حداکثر بگویند که اگر پختگی هم بود شامل اصولگرایان میشود و الا اصلاحطالبان که از قدرت به کل و به جزء و به اصل و به فرع کنار بودند و اساسا مسوولیت و وظیفه اجرایی
نداشتند. بنابراین کدام پختگی را در این هشتسال میتوان به آنان نسبت داد؟
در پاسخ باید گفت که این درست است که اصلاحطلبان در این هشتسال به کل از مسوولیت اجرایی کنار گذاشته شده بودند، اما آنها هم از جهات دیگری اتفاقا پختگی پیدا کردند. به عنوان مثال چقدر در گذشته امکان داشت که اصلاحطلبان بیایند تمامقد پشت هاشمیرفسنجانی و حتی حسن روحانی بایستند؟ آیا فراموش کردیم که در انتخابات سال 84، اصلاحطلبان با وجود توصیهها و تذکرات جدی خیلیها، حاضر نشدند تا از آقای هاشمیرفسنجانی حمایت کنند؟ حتی برخی از آنها در دور دوم هم که آقای هاشمی در برابر آقای احمدینژاد قرار گرفتند همچنان حاضر نشدند از ایشان حمایت کنند که البته این موضوعی دو سویه است و باید برخی شرایط که در مقطع دولت سازندگی و پس از آن ایجاد شد و ابهامزدایی نشد را هم مدنظر قرار داد. اتفاقا آقای هاشمی هم در این مقطع هشتساله پختهتر شدند و موضعگیریهای ایشان، فضا را برای همکاری دو سویه فراهم کرد. همین امر سبب شد در انتخابات 24خرداد نه تنها رهبری اصلاحات رسما به حمایت از آقای هاشمی برخیزد بلکه وقتی مشارالیه ردصلاحیت شد، همان حمایت را از آقای روحانی صورت داد. آیا حتی قابل تصور بود که در سال 84، نامزد اصلی اصلاحطلبان سهروز قبل از رایگیری به منظور جلوگیری از شکستهشدن رای نیروهای منتقد، به نفع یک نامزدی که سابقه اصلاحطلبی به مفهوم تشکیلاتی ندارد و در دولت اصلاحات با تیم هستهای و مدیران این دولت همکاری کرده است، انصراف دهد؟ آیا فراموش کردهایم که در دوران اصلاحات برخی، چگونه آقای هاشمی را مورد بدترین حملات قرار داده بودند؟
پرسش اساسی آن است که این پختگی و سعهصدر که اصلاحطلبان امروز پیدا کردهاند و آن را در انتخابات 24خرداد به بهترین نحو به نمایش گذاردند، چگونه و کی شکل گرفت؟ آیا غیر از این است که عملکرد اصولگرایان و تجربیات تلخ و سنگین این هشتساله بیشترین نقش را در پختگی اصلاحطلبان بر عهده داشت؟ و این فقط اصلاحطلبان نبودند که در نتیجه هشتسال حکمرانی اصولگرایان بالضروره پختهتر شدند. بسیاری از مردم عادی هم ایضا در نتیجه تجربه زندگی هشتساله تحت امر اصولگرایان، آنقدر پختگی پیدا کردند که درست مثل اصلاحطلبان به حمایت از روحانی برخاستند. خیلی افراد از حدود 19میلیون نفری که به روحانی رای دادند، نه اصلاحطلب بودند و نه باور به آرا و عقاید اصولگرایان داشتند. سهل است، آنان اساسا طرفدار یک شخصیت روحانی محافظهکار اعتدالگرا نبودند. شاید آنان هرگز تصور نمیکردند که روزی بیاید که آنان حاضر شوند به نامزدی با مشخصات حسن روحانی اساسا رای دهند. اما آن روز در 24خرداد آمد و بسیاری از آنان ناباورانه رفتند پای صندوق و به نامزدی که کمتر فکر کرده بودند روزی ممکن است به او رای دهند، رای دادند. چرا چنین شد؟ بسیاری از شهروندانی که خیلی هم باورهای سفت و سخت دینی نداشتند، حاضر شدند به یک نامزد محافظهکار معمم رای دهند؟ آیا غیر از این است که تجربه هشتسال مدیریت اصولگرایان سبب شد که آنان به چنین نقطهای از واقعبینی و واقعگرایی برسند؟ مهمتر از همه این نتایج، رسیدن به این نقطه از رشد و توسعه سیاسی بود که بسیاری از رایدهندگان به آقای روحانی رسیدند که به جز فرآیند رایدادن و شرکت در انتخابات گزینه درخوری برای تغییر نداریم. صدالبته که برخی از آنان با وجود آنکه آمدند پای صندوق و رای دادند همچنان در شک و تردید بودند و هستند. اما نکته مهم آن بود که بهرغم تردیدها، آمدند پای صندوق و رای دادند. واقعیت آن است که بسیاری از آنان در آغاز به راه افتادن انتخابات یعنی فروردین و اردیبهشت و حتی تا اواسط خرداد تصمیم جدی برای شرکت در انتخابات و رایدادن نداشتند. اما مواجهشدن با این پرسش که «به جز صندوق رای وزارت کشور آیا گزینه دیگری داریم»؟ تردیدهای جدی در تصمیم آنان برای تحریم انتخابات به وجود آورد. این درست است که طرح این پرسش کلیدی که «آیا به جز رایدادن گزینه دیگری داریم؟» بسیاری از تحریمیها را به پای صندوق آورد اما این هم درست که عملکرد هشتساله اصولگرایان باعث شده بود که بسیاری از تحریمیها ضرورت تغییر و ادامه پیدا نکردن سیاستهای هشتساله مدیریت اصولگرایان را با همه وجود احساس کنند.
تحریمیها هم یکجورهایی پخته شدند و دریافتند که فرآیند توسعه سیاسی و تغییر، خیلی ساده و سریع نیست و مستلزم پیمودن راه دشواری است و سرانجام اینکه با کنار کشیدن و تحریمکردن، نمیتوان هیچ تغییر و تحولی به وجود آورد. میرسیم به اصولگرایان و پختگیای که آنها طی این هشتسال پیدا کردند. بزرگترین دستاورد این هشتسال برای اصولگرایان آن بود که پی بردند بسیاری از آرمانها و ایدهآلهایشان ضمن آنکه ارزشمند و قابل احترام هستند اما متاسفانه قابلیت عملی و به اجرا درآمدن ندارند. این هشتسال به آنان آموخت که مجبور هستند در دنیای امروز واقعیتها را در نظر بگیرند و نمیتوانند صرفا با استناد به یکسری آرمانها، یک کشور 75میلیونی را در منطقه بحرانزا و پرآشوبی به نام خاورمیانه اداره کنند. شلاق واقعیتهای این هشتسال بر پشت اصولگرایان، بسیاری از آنان را از آسمان به زمین آورد. تجربه هشتسال مملکتداری به صورت انحصاری سبب شد تا بسیاری از آنان از دنیای رویاهای آرمانگرایانه به دنیای واقعیتهای تلخ فرود آیند. به آنان نشان داد که ممکن است مناسبات عرصه بینالملل از جهات بسیاری ناعادلانه و ظالمانه باشد اما در عین حال نمیتوان به آنها پشت کرده و آنها را نادیده گرفت. اگر آنها را نادیده بگیریم، در آنصورت جای رابطه با فرانسه، آلمان، ایتالیا، اسپانیا، دانمارک، کانادا، استرالیا و هند را رابطه با ونزوئلا، بورکینافاسو، گینه بیسائو، حبشه و کرهشمالی خواهند گرفت که هیچ خیر و ثمری در عرصه جهانی برای منافع ملی ما نمیتوانند به بار بیاورند. اصولگرایان متوجه شدند که قطعنامه شورای امنیت «کاغذ پاره» نیست و نادیدهگرفتن آن سبب میشود که نتوانیم در قرن 21 با دنیا یک مراوده ساده تجاری داشته باشیم و فرآیند توسعه کشور به عقب خواهد افتاد. از جهاتی دیگر، اصولگرایان دریافتند که به زور نمیتوان مردم را روانه بهشت کرد. اتفاقا اصولگرایان هم در این هشتسال خیلی پخته شدند و متوجه شدند هرقدر هم قدرت داشته باشند، مجبور هستند به خیلی از هنجارهای فردی و انسانی توجه کنند. متوجه شدند بیاعتنایی به خواستهها و تمایلات فردی، همانقدر در بلندمدت ناممکن است که تلاش در شناکردن برخلاف جهت آب. این درسها در کنار هزینههای این هشتسال، باید قرار داده شود تا یکطرفه به قاضی نرفته باشیم.
در پاسخ باید گفت که این درست است که اصلاحطلبان در این هشتسال به کل از مسوولیت اجرایی کنار گذاشته شده بودند، اما آنها هم از جهات دیگری اتفاقا پختگی پیدا کردند. به عنوان مثال چقدر در گذشته امکان داشت که اصلاحطلبان بیایند تمامقد پشت هاشمیرفسنجانی و حتی حسن روحانی بایستند؟ آیا فراموش کردیم که در انتخابات سال 84، اصلاحطلبان با وجود توصیهها و تذکرات جدی خیلیها، حاضر نشدند تا از آقای هاشمیرفسنجانی حمایت کنند؟ حتی برخی از آنها در دور دوم هم که آقای هاشمی در برابر آقای احمدینژاد قرار گرفتند همچنان حاضر نشدند از ایشان حمایت کنند که البته این موضوعی دو سویه است و باید برخی شرایط که در مقطع دولت سازندگی و پس از آن ایجاد شد و ابهامزدایی نشد را هم مدنظر قرار داد. اتفاقا آقای هاشمی هم در این مقطع هشتساله پختهتر شدند و موضعگیریهای ایشان، فضا را برای همکاری دو سویه فراهم کرد. همین امر سبب شد در انتخابات 24خرداد نه تنها رهبری اصلاحات رسما به حمایت از آقای هاشمی برخیزد بلکه وقتی مشارالیه ردصلاحیت شد، همان حمایت را از آقای روحانی صورت داد. آیا حتی قابل تصور بود که در سال 84، نامزد اصلی اصلاحطلبان سهروز قبل از رایگیری به منظور جلوگیری از شکستهشدن رای نیروهای منتقد، به نفع یک نامزدی که سابقه اصلاحطلبی به مفهوم تشکیلاتی ندارد و در دولت اصلاحات با تیم هستهای و مدیران این دولت همکاری کرده است، انصراف دهد؟ آیا فراموش کردهایم که در دوران اصلاحات برخی، چگونه آقای هاشمی را مورد بدترین حملات قرار داده بودند؟
پرسش اساسی آن است که این پختگی و سعهصدر که اصلاحطلبان امروز پیدا کردهاند و آن را در انتخابات 24خرداد به بهترین نحو به نمایش گذاردند، چگونه و کی شکل گرفت؟ آیا غیر از این است که عملکرد اصولگرایان و تجربیات تلخ و سنگین این هشتساله بیشترین نقش را در پختگی اصلاحطلبان بر عهده داشت؟ و این فقط اصلاحطلبان نبودند که در نتیجه هشتسال حکمرانی اصولگرایان بالضروره پختهتر شدند. بسیاری از مردم عادی هم ایضا در نتیجه تجربه زندگی هشتساله تحت امر اصولگرایان، آنقدر پختگی پیدا کردند که درست مثل اصلاحطلبان به حمایت از روحانی برخاستند. خیلی افراد از حدود 19میلیون نفری که به روحانی رای دادند، نه اصلاحطلب بودند و نه باور به آرا و عقاید اصولگرایان داشتند. سهل است، آنان اساسا طرفدار یک شخصیت روحانی محافظهکار اعتدالگرا نبودند. شاید آنان هرگز تصور نمیکردند که روزی بیاید که آنان حاضر شوند به نامزدی با مشخصات حسن روحانی اساسا رای دهند. اما آن روز در 24خرداد آمد و بسیاری از آنان ناباورانه رفتند پای صندوق و به نامزدی که کمتر فکر کرده بودند روزی ممکن است به او رای دهند، رای دادند. چرا چنین شد؟ بسیاری از شهروندانی که خیلی هم باورهای سفت و سخت دینی نداشتند، حاضر شدند به یک نامزد محافظهکار معمم رای دهند؟ آیا غیر از این است که تجربه هشتسال مدیریت اصولگرایان سبب شد که آنان به چنین نقطهای از واقعبینی و واقعگرایی برسند؟ مهمتر از همه این نتایج، رسیدن به این نقطه از رشد و توسعه سیاسی بود که بسیاری از رایدهندگان به آقای روحانی رسیدند که به جز فرآیند رایدادن و شرکت در انتخابات گزینه درخوری برای تغییر نداریم. صدالبته که برخی از آنان با وجود آنکه آمدند پای صندوق و رای دادند همچنان در شک و تردید بودند و هستند. اما نکته مهم آن بود که بهرغم تردیدها، آمدند پای صندوق و رای دادند. واقعیت آن است که بسیاری از آنان در آغاز به راه افتادن انتخابات یعنی فروردین و اردیبهشت و حتی تا اواسط خرداد تصمیم جدی برای شرکت در انتخابات و رایدادن نداشتند. اما مواجهشدن با این پرسش که «به جز صندوق رای وزارت کشور آیا گزینه دیگری داریم»؟ تردیدهای جدی در تصمیم آنان برای تحریم انتخابات به وجود آورد. این درست است که طرح این پرسش کلیدی که «آیا به جز رایدادن گزینه دیگری داریم؟» بسیاری از تحریمیها را به پای صندوق آورد اما این هم درست که عملکرد هشتساله اصولگرایان باعث شده بود که بسیاری از تحریمیها ضرورت تغییر و ادامه پیدا نکردن سیاستهای هشتساله مدیریت اصولگرایان را با همه وجود احساس کنند.
تحریمیها هم یکجورهایی پخته شدند و دریافتند که فرآیند توسعه سیاسی و تغییر، خیلی ساده و سریع نیست و مستلزم پیمودن راه دشواری است و سرانجام اینکه با کنار کشیدن و تحریمکردن، نمیتوان هیچ تغییر و تحولی به وجود آورد. میرسیم به اصولگرایان و پختگیای که آنها طی این هشتسال پیدا کردند. بزرگترین دستاورد این هشتسال برای اصولگرایان آن بود که پی بردند بسیاری از آرمانها و ایدهآلهایشان ضمن آنکه ارزشمند و قابل احترام هستند اما متاسفانه قابلیت عملی و به اجرا درآمدن ندارند. این هشتسال به آنان آموخت که مجبور هستند در دنیای امروز واقعیتها را در نظر بگیرند و نمیتوانند صرفا با استناد به یکسری آرمانها، یک کشور 75میلیونی را در منطقه بحرانزا و پرآشوبی به نام خاورمیانه اداره کنند. شلاق واقعیتهای این هشتسال بر پشت اصولگرایان، بسیاری از آنان را از آسمان به زمین آورد. تجربه هشتسال مملکتداری به صورت انحصاری سبب شد تا بسیاری از آنان از دنیای رویاهای آرمانگرایانه به دنیای واقعیتهای تلخ فرود آیند. به آنان نشان داد که ممکن است مناسبات عرصه بینالملل از جهات بسیاری ناعادلانه و ظالمانه باشد اما در عین حال نمیتوان به آنها پشت کرده و آنها را نادیده گرفت. اگر آنها را نادیده بگیریم، در آنصورت جای رابطه با فرانسه، آلمان، ایتالیا، اسپانیا، دانمارک، کانادا، استرالیا و هند را رابطه با ونزوئلا، بورکینافاسو، گینه بیسائو، حبشه و کرهشمالی خواهند گرفت که هیچ خیر و ثمری در عرصه جهانی برای منافع ملی ما نمیتوانند به بار بیاورند. اصولگرایان متوجه شدند که قطعنامه شورای امنیت «کاغذ پاره» نیست و نادیدهگرفتن آن سبب میشود که نتوانیم در قرن 21 با دنیا یک مراوده ساده تجاری داشته باشیم و فرآیند توسعه کشور به عقب خواهد افتاد. از جهاتی دیگر، اصولگرایان دریافتند که به زور نمیتوان مردم را روانه بهشت کرد. اتفاقا اصولگرایان هم در این هشتسال خیلی پخته شدند و متوجه شدند هرقدر هم قدرت داشته باشند، مجبور هستند به خیلی از هنجارهای فردی و انسانی توجه کنند. متوجه شدند بیاعتنایی به خواستهها و تمایلات فردی، همانقدر در بلندمدت ناممکن است که تلاش در شناکردن برخلاف جهت آب. این درسها در کنار هزینههای این هشتسال، باید قرار داده شود تا یکطرفه به قاضی نرفته باشیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.