|

نگاه همه طرف‌ها به دوران ریاست‌جمهوری احمدی‌نژاد، چگونه خواهد بود؟

24 درس از یک مقطع 8 ساله

حامد طبیبی. عكس: میلاد پیامی، شرق

24 درس از یک مقطع 8 ساله
فلاش دوربین‌ها چهره مرد تازه‌وارد را به‌طور مداوم روشن می‌کند و صدای آنها، فضای صحن ساختمان شورای اسلامی شهر تهران را پر کرده است. لوگوی شبکه‌های مختلف خبری داخلی و خارجی روی میکروفن‌های مقابل «رییس‌جمهور منتخب» دیده می‌شود که رنگ‌به‌رنگ، روی میز کنفرانس کنار هم چیده شده‌اند. پنجمین روز تیر سال84 است و 48ساعت از روزی که حامیان محمود احمدی‌نژاد آن را «حماسه سوم تیر» می‌خوانند گذشته است. حالا چهره ناشناخته انتخابات ریاست‌جمهوری نهم، در مکانی که حیات سیاسی جدید خود را مدیون ایفای نقش برای شکل‌گیری آن- دو سال پیش‌تر- است، دو انگشت خود را مقابل خبرنگاران داخلی و خارجی به نشانه پیروزی برافراشته و عزم آن دارد تا نخستین مواضع خود در حوزه‌های مختلف و اساس کار دولتش را به گوش دنیا برساند. التهاب در چهره خبرنگاران نیز به چشم می‌خورد و هوا دم کرده است؛ اصحاب رسانه‌ای که باید «بی‌طرف» باشند و برایشان فرقی نکند که چه کسی «پاستورنشین» می‌شود اما خبرنگاری در ایران هم حال‌وهوا و مقتضیات متفاوتی دارد.
این فضا روی چهره مرد ریزنقشی که دیدن او در پس ده‌ها میکروفن سخت‌تر هم شده اثر گذاشته است. کمی بر افروخته به نظر می‌رسد، عرق بر پیشانی وی نشسته و متنی را که در مقابل خود دارد، می‌خواند. همه می‌خواهند بدانند چارچوب‌های مد نظر او در سیاست داخلی و خارجی، اقتصاد و فرهنگ چیست؟ آیا این فعال سیاسی میانی جناح «اصولگرا»، قرار است همه چیز را زیرورو کند؛ از دیپلماسی تا اقتصاد؟ آیا می‌خواهد وعده‌های انتخاباتی خود از کشف و انهدام مافیای نفتی تا تجدیدنظر اساسی در رئوس دیپلماسی که در دوران سازندگی و اصلاحات پیگیری می‌شد را جامه عمل بپوشاند؟ می‌خواهد توزیع ثروت در جامعه را سهل سازد و آنچه از آن به عنوان «حلقه بسته مدیران» در سال‌های پس از انقلاب تعبیر کرده را بشکند؟ او حالا از ساختمان شهرداری تهران در خیابان «بهشت» راهی کمی آن‌طرف‌تر، یعنی «ساختمان پاستور» شده است و هواداران او معتقدند سرانجام چهره‌ای از نسل دوم انقلاب، اداره کشور را به دست گرفت و ایران از زیر سایه «پدرخوانده‌ها» و «جناح‌ها» خارج شد. البته گروه‌های جوان‌تر جناح اصولگرا و حتی نحله‌های سنتی‌تر آنان درست به مانند امروز، سعی وافری داشتند تا او را متعلق به خود بدانند. آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی کمی پیش از انتخابات اخیر درباره احمدی‌نژاد به نکته‌ای اشاره کرد: «ما او را می‌شناختیم؛ او بخشدار ماکو، فرماندار خوی و استاندار اردبیل ما بود.» عضو جامعه اسلامی مهندسین از تشکل‌های سنتی اصولگرا و البته عضو شورای مرکزی جمعیت ایثارگران انقلاب اسلامی که تشکلی جوان و دارای دیدگاه‌های تندتری نسبت به اسلاف سنتی مجموعه راست است، در انتخابات سال 84 به شکلی بر سایر رقبایش فايق آمد که شرح آن بارها رفته است.
در سال‌های پس از انقلاب و به‌ویژه سال‌های پس از جنگ معمولا چهره‌هایی بر کرسی صدارت دولت نشسته بودند که سوابق متعدد سیاسی و مذهبی را در کارنامه داشتند. هم آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی و هم سیدمحمد خاتمی، از دوران نمایندگی مجلس تا وزارت و ریاست مجلس و ریاست جنگ و... برای مردم چهره‌های آشنایی به شمار می‌رفتند اما در خرداد و تیر 84 و بعد از هشت‌سال حضور اصلاح‌طلبان در دولت، گویی مقدر شده بود تا پازل مدیریت، با حضور یک مدیر میانی کمتر شناخته شده کامل شود؛ فردی که حداقل در ایام انتخابات به اندازه‌ای در مورد افکار و مواضع «انقلابی» او سخن گفته شده بود که گویی ایران قرار است به فضای ابتدای انقلاب بازگردد. یکی از چهره‌های شاغل در یکی از نهادهای انقلابی، پس از حضور احمدی‌نژاد در پاستور، صراحتا عنوان کرد که مسوولیت جدید شهردار سابق تهران در ساختمان نهاد ریاست‌جمهوری، «محصول طراحی یک پروژه چندلایه» بوده است اما مشخص نکرد که مراد از این گفتار، گسترش دایره فعالیت‌های محمود احمدی‌نژاد از سال 80 به این سو بوده یا نکات دیگری مدنظر است؟ به هر حال کار به این صورت پیش رفت که احمدی‌نژاد مدیریت میدانی انتخابات شورای شهر دوم تهران را زیر نظر شیخ علی‌اکبر ناطق‌نوری و محمدرضا باهنر برعهده گرفت، تهرانی‌ها نشستن در خانه و نظاره‌کردن به انتخابات اسفند 81 را بر حضور در پای صندوق‌ها ترجیح دادند، اصلاح‌طلبان با چند فهرست گام به انتخابات شورای دوم گذاشتند و جناح مقابل با سازماندهی آرای بدنه دایمی هوادار خود توانست کرسی‌های شورای شهر تهران را فتح کند. آرای نفر اول فهرست موسوم به «آبادگران ایران اسلامی» فقط و فقط 190هزار رای بود که نکته‌ای غیر قابل پیش بینی به شمار می‌آمد. مشارکت تهرانی‌ها در آن انتخابات حدود 19درصد بود یعنی کمتر از 20درصد واجدان شرایط. پس از آن احمدی‌نژاد به عنوان گزینه حضور در شهرداری پایتخت، مطرح شد. زمزمه مخالفت‌ها برخاست اما او سرانجام به «بهشت» رفت؛ پس از کش‌وقوس‌هایی وزیر کشور دولت اصلاحات حکم شهرداری وی را امضا کرد که گفته شد لابی ناطق‌نوری در آن بی‌تاثیر نبوده است. دو سال پس از آن، احمدی‌نژاد که بعدها توسط برخی چهره‌های محوری جناح راست اعلام شد از همان ابتدای شهرداری، گزینه مدنظر آنها برای انتخابات ریاست‌جمهوری نهم بود، به‌عنوان ششمین رییس‌جمهور ایران، سوگند یاد کرد. به باور صاحبنظران شیوه اداره امور اجرایی کشور در هشت‌سال حد فاصل تیر84 تا تیر92 و آنچه در همه عرصه‌ها رخ داد، هرکدام به تفکیک حوزه (سیاست، اقتصاد، فرهنگ، دیپلماسی، جامعه، بهداشت و درمان، آموزش عالی و...) نیازمند واکاوی جداگانه است که در سال‌های گذشته نیز در رسانه‌های مستقل تا حدی صورت گرفته است. با این حال نگاهی اجمالی و گذرا به بخشی از مهم‌ترین درس‌های این برش مهم تاریخی، می‌تواند فتح بابی باشد برای بررسی بیشتر در جستارهای آینده. برخی تحلیلگران معتقدند همه کنشگران عرصه‌های سیاسی و اقتصادی، در «کوره» این هشت‌سال و به ویژه تحولات پس از انتخابات سال 88 و وقایع پس از آن، به گونه‌ای «پخته» شده‌اند. زاویه ورود به انتخابات ریاست‌جمهوری یازدهم و آنچه تا به امروز رخ داده است، شاهد مدعای آنهاست. اینکه «آموختن» از آنچه در این سال‌ها بر همگان گذشت، در مقابل هزینه‌های قابل‌تامل برخی عملکرد‌ها در این هشت سال، کفه سنگین‌تر ترازو را به خود اختصاص می‌دهد یا خیر، با گذشت زمان و نوع سلوک اهالی سیاست، اقتصاد، فرهنگ و جامعه، خود را نشان خواهد داد.
فلاش دوربین‌ها چهره مرد تازه‌وارد را به‌طور مداوم روشن می‌کند و صدای آنها، فضای صحن ساختمان شورای اسلامی شهر تهران را پر کرده است. لوگوی شبکه‌های مختلف خبری داخلی و خارجی روی میکروفن‌های مقابل «رییس‌جمهور منتخب» دیده می‌شود که رنگ‌به‌رنگ، روی میز کنفرانس کنار هم چیده شده‌اند. پنجمین روز تیر سال84 است و 48ساعت از روزی که حامیان محمود احمدی‌نژاد آن را «حماسه سوم تیر» می‌خوانند گذشته است. حالا چهره ناشناخته انتخابات ریاست‌جمهوری نهم، در مکانی که حیات سیاسی جدید خود را مدیون ایفای نقش برای شکل‌گیری آن- دو سال پیش‌تر- است، دو انگشت خود را مقابل خبرنگاران داخلی و خارجی به نشانه پیروزی برافراشته و عزم آن دارد تا نخستین مواضع خود در حوزه‌های مختلف و اساس کار دولتش را به گوش دنیا برساند. التهاب در چهره خبرنگاران نیز به چشم می‌خورد و هوا دم کرده است؛ اصحاب رسانه‌ای که باید «بی‌طرف» باشند و برایشان فرقی نکند که چه کسی «پاستورنشین» می‌شود اما خبرنگاری در ایران هم حال‌وهوا و مقتضیات متفاوتی دارد.
این فضا روی چهره مرد ریزنقشی که دیدن او در پس ده‌ها میکروفن سخت‌تر هم شده اثر گذاشته است. کمی بر افروخته به نظر می‌رسد، عرق بر پیشانی وی نشسته و متنی را که در مقابل خود دارد، می‌خواند. همه می‌خواهند بدانند چارچوب‌های مد نظر او در سیاست داخلی و خارجی، اقتصاد و فرهنگ چیست؟ آیا این فعال سیاسی میانی جناح «اصولگرا»، قرار است همه چیز را زیرورو کند؛ از دیپلماسی تا اقتصاد؟ آیا می‌خواهد وعده‌های انتخاباتی خود از کشف و انهدام مافیای نفتی تا تجدیدنظر اساسی در رئوس دیپلماسی که در دوران سازندگی و اصلاحات پیگیری می‌شد را جامه عمل بپوشاند؟ می‌خواهد توزیع ثروت در جامعه را سهل سازد و آنچه از آن به عنوان «حلقه بسته مدیران» در سال‌های پس از انقلاب تعبیر کرده را بشکند؟ او حالا از ساختمان شهرداری تهران در خیابان «بهشت» راهی کمی آن‌طرف‌تر، یعنی «ساختمان پاستور» شده است و هواداران او معتقدند سرانجام چهره‌ای از نسل دوم انقلاب، اداره کشور را به دست گرفت و ایران از زیر سایه «پدرخوانده‌ها» و «جناح‌ها» خارج شد. البته گروه‌های جوان‌تر جناح اصولگرا و حتی نحله‌های سنتی‌تر آنان درست به مانند امروز، سعی وافری داشتند تا او را متعلق به خود بدانند. آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی کمی پیش از انتخابات اخیر درباره احمدی‌نژاد به نکته‌ای اشاره کرد: «ما او را می‌شناختیم؛ او بخشدار ماکو، فرماندار خوی و استاندار اردبیل ما بود.» عضو جامعه اسلامی مهندسین از تشکل‌های سنتی اصولگرا و البته عضو شورای مرکزی جمعیت ایثارگران انقلاب اسلامی که تشکلی جوان و دارای دیدگاه‌های تندتری نسبت به اسلاف سنتی مجموعه راست است، در انتخابات سال 84 به شکلی بر سایر رقبایش فايق آمد که شرح آن بارها رفته است.
در سال‌های پس از انقلاب و به‌ویژه سال‌های پس از جنگ معمولا چهره‌هایی بر کرسی صدارت دولت نشسته بودند که سوابق متعدد سیاسی و مذهبی را در کارنامه داشتند. هم آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی و هم سیدمحمد خاتمی، از دوران نمایندگی مجلس تا وزارت و ریاست مجلس و ریاست جنگ و... برای مردم چهره‌های آشنایی به شمار می‌رفتند اما در خرداد و تیر 84 و بعد از هشت‌سال حضور اصلاح‌طلبان در دولت، گویی مقدر شده بود تا پازل مدیریت، با حضور یک مدیر میانی کمتر شناخته شده کامل شود؛ فردی که حداقل در ایام انتخابات به اندازه‌ای در مورد افکار و مواضع «انقلابی» او سخن گفته شده بود که گویی ایران قرار است به فضای ابتدای انقلاب بازگردد. یکی از چهره‌های شاغل در یکی از نهادهای انقلابی، پس از حضور احمدی‌نژاد در پاستور، صراحتا عنوان کرد که مسوولیت جدید شهردار سابق تهران در ساختمان نهاد ریاست‌جمهوری، «محصول طراحی یک پروژه چندلایه» بوده است اما مشخص نکرد که مراد از این گفتار، گسترش دایره فعالیت‌های محمود احمدی‌نژاد از سال 80 به این سو بوده یا نکات دیگری مدنظر است؟ به هر حال کار به این صورت پیش رفت که احمدی‌نژاد مدیریت میدانی انتخابات شورای شهر دوم تهران را زیر نظر شیخ علی‌اکبر ناطق‌نوری و محمدرضا باهنر برعهده گرفت، تهرانی‌ها نشستن در خانه و نظاره‌کردن به انتخابات اسفند 81 را بر حضور در پای صندوق‌ها ترجیح دادند، اصلاح‌طلبان با چند فهرست گام به انتخابات شورای دوم گذاشتند و جناح مقابل با سازماندهی آرای بدنه دایمی هوادار خود توانست کرسی‌های شورای شهر تهران را فتح کند. آرای نفر اول فهرست موسوم به «آبادگران ایران اسلامی» فقط و فقط 190هزار رای بود که نکته‌ای غیر قابل پیش بینی به شمار می‌آمد. مشارکت تهرانی‌ها در آن انتخابات حدود 19درصد بود یعنی کمتر از 20درصد واجدان شرایط. پس از آن احمدی‌نژاد به عنوان گزینه حضور در شهرداری پایتخت، مطرح شد. زمزمه مخالفت‌ها برخاست اما او سرانجام به «بهشت» رفت؛ پس از کش‌وقوس‌هایی وزیر کشور دولت اصلاحات حکم شهرداری وی را امضا کرد که گفته شد لابی ناطق‌نوری در آن بی‌تاثیر نبوده است. دو سال پس از آن، احمدی‌نژاد که بعدها توسط برخی چهره‌های محوری جناح راست اعلام شد از همان ابتدای شهرداری، گزینه مدنظر آنها برای انتخابات ریاست‌جمهوری نهم بود، به‌عنوان ششمین رییس‌جمهور ایران، سوگند یاد کرد. به باور صاحبنظران شیوه اداره امور اجرایی کشور در هشت‌سال حد فاصل تیر84 تا تیر92 و آنچه در همه عرصه‌ها رخ داد، هرکدام به تفکیک حوزه (سیاست، اقتصاد، فرهنگ، دیپلماسی، جامعه، بهداشت و درمان، آموزش عالی و...) نیازمند واکاوی جداگانه است که در سال‌های گذشته نیز در رسانه‌های مستقل تا حدی صورت گرفته است. با این حال نگاهی اجمالی و گذرا به بخشی از مهم‌ترین درس‌های این برش مهم تاریخی، می‌تواند فتح بابی باشد برای بررسی بیشتر در جستارهای آینده. برخی تحلیلگران معتقدند همه کنشگران عرصه‌های سیاسی و اقتصادی، در «کوره» این هشت‌سال و به ویژه تحولات پس از انتخابات سال 88 و وقایع پس از آن، به گونه‌ای «پخته» شده‌اند. زاویه ورود به انتخابات ریاست‌جمهوری یازدهم و آنچه تا به امروز رخ داده است، شاهد مدعای آنهاست. اینکه «آموختن» از آنچه در این سال‌ها بر همگان گذشت، در مقابل هزینه‌های قابل‌تامل برخی عملکرد‌ها در این هشت سال، کفه سنگین‌تر ترازو را به خود اختصاص می‌دهد یا خیر، با گذشت زمان و نوع سلوک اهالی سیاست، اقتصاد، فرهنگ و جامعه، خود را نشان خواهد داد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.