|

کنکور، سلامت روان و فرهنگ عمومي

مجتبي ارحام‌صدر

واقعيت نظام آموزشي و تحصيلي ما نزديک‌تر از آن چيزي است که احتياج به تعمق داشته باشد و شايد همين عينيت زياد سبب غفلت دسته‌جمعي ما شده است. قضايا از اين قرارند که سالي يک‌بار تمام فرزندان تحصيل‌کرده و آرزومند مملکت پشت درهاي يک دنياي موعود تلنبار مي‌شوند و با کلي استرس که تاکنون داشته‌اند و چند خروار اضطراب و سرخوردگي که در ادامه پيش‌رويشان است، به سد سديد کنکور سراسري حمله مي‌برند!

کنکور و نظام رقابتي و خشن آموزشي ما؛ چه در مقدماتش و چه در مؤخراتش موجب رنج و عذاب جوانان ايراني است. در سال‌ها و ماه‌هاي قبل از کنکور، جوان مجبور است که در مسابقه‌اي دائمي با هم‌سالانش شرکت کند و هر روز و هر ساعت و هر دقيقه هم‌کلاسي نيمکت‌نشينش را به چشم رقيب بي‌رحم در تعقيب ببيند و به‌جاي اينکه در بهترين و حياتي‌ترين اوقات زندگي‌اش به تمرين احساسات انساني و همدلانه مشغول باشد، در گرداب حسادت و رشک و پارانويا به هم‌نسلانش غرق مي‌شود. چه خشمي نهادينه مي‌کند اين وضعيت برزخي در دل جوانان ما و چه حجمي از حس بد و نفرت آوار مي‌شود روي سر دانش‌آموزان ما در کوران اين ماراتن دائمي فرساينده! تازه اين داستان قبل حادثه است.
کنکور به‌مثابه نقطه جداکننده: جوانکي که با اوصاف طاقت‌فرساي بالا به روز واقعه مي‌رسد، با يک فرايند غربال‌کننده بوروکراتيک چندساعته از تک‌تک نسل معاصرش جدا مي‌شود و اين گسست و جدايي تا پايان عمر همراهش مي‌ماند. به هر انسان شرکت‌کننده در کنکور يک نمره و رتبه مي‌دهند و اين برچسب تا پايان عمر نشان هويت وي مي‌شود. يکي بالاتر و ديگري پايين‌تر، چه سلسله‌مراتب خشن و بي‌تعارفي به جان خودمان انداخته‌ايم.
در جامعه‌اي که برخی شکاف‌ها و گسل‌ها وجود دارد، کنکور با نمايي نخبه‌گرايانه، اما نهادي خشونت‌بار مشغول جداسازي مضاعف انسان‌هاست. از صدر تا ذيل فعالان فرهنگي و اجتماعي و سياسي ما نالان عادات جمع‌گريزي و فقدان روحيه کار تيمي در ميان ايرانيان هستند.
آيا با چنين پايه‌هاي فردگرايانه و جمع‌گريزانه‌اي که در سيستم آموزشي ما در روح و روان کودکان و نوجوانان جامعه کار گذاشته مي‌شود باید انتظار داشت در بزرگ‌سالي انسان‌هاي اهل مدارا و همدلي و تاب‌آوري تحويل بگيريم؟
خشونت پنهان و سلامت روان: گرچه چندان ميانه‌اي با تحليل‌هاي چپ ندارم، اما مراسم کنکور در اين مملکت از بدو برپايي‌اش در کار طبقاتي‌کردن هويت دانش در ايران بوده است. به‌لحاظ روان‌کاوي هم آداب رقابت و مسابقه حذفي بي‌محاباي قبل و بعد کنکور جز نهادينه‌کردن خشم و حسادت (Envy) و تنش مدام در جان و تن محصلان کارکرد ديگري ندارد. کودک ما از بدو آموزش به‌جاي قرارگرفتن کنار هم‌کلاسي‌اش، روبه‌روي او قرار داده مي‌شود و از او خواسته مي‌شود براي بقا بجنگد و حذف کند و پيش برود؛ جنگي بدون خون‌ريزي و آتش و دود، اما در غايت خود مخرب و ويرانگر. اين‌گونه است که تداوم هرچه‌بيشتر نظام آموزشي تنگ و جداکننده و خشن فعلي قطعا در جهت خلاف سلامت روان جامعه است.

واقعيت نظام آموزشي و تحصيلي ما نزديک‌تر از آن چيزي است که احتياج به تعمق داشته باشد و شايد همين عينيت زياد سبب غفلت دسته‌جمعي ما شده است. قضايا از اين قرارند که سالي يک‌بار تمام فرزندان تحصيل‌کرده و آرزومند مملکت پشت درهاي يک دنياي موعود تلنبار مي‌شوند و با کلي استرس که تاکنون داشته‌اند و چند خروار اضطراب و سرخوردگي که در ادامه پيش‌رويشان است، به سد سديد کنکور سراسري حمله مي‌برند!

کنکور و نظام رقابتي و خشن آموزشي ما؛ چه در مقدماتش و چه در مؤخراتش موجب رنج و عذاب جوانان ايراني است. در سال‌ها و ماه‌هاي قبل از کنکور، جوان مجبور است که در مسابقه‌اي دائمي با هم‌سالانش شرکت کند و هر روز و هر ساعت و هر دقيقه هم‌کلاسي نيمکت‌نشينش را به چشم رقيب بي‌رحم در تعقيب ببيند و به‌جاي اينکه در بهترين و حياتي‌ترين اوقات زندگي‌اش به تمرين احساسات انساني و همدلانه مشغول باشد، در گرداب حسادت و رشک و پارانويا به هم‌نسلانش غرق مي‌شود. چه خشمي نهادينه مي‌کند اين وضعيت برزخي در دل جوانان ما و چه حجمي از حس بد و نفرت آوار مي‌شود روي سر دانش‌آموزان ما در کوران اين ماراتن دائمي فرساينده! تازه اين داستان قبل حادثه است.
کنکور به‌مثابه نقطه جداکننده: جوانکي که با اوصاف طاقت‌فرساي بالا به روز واقعه مي‌رسد، با يک فرايند غربال‌کننده بوروکراتيک چندساعته از تک‌تک نسل معاصرش جدا مي‌شود و اين گسست و جدايي تا پايان عمر همراهش مي‌ماند. به هر انسان شرکت‌کننده در کنکور يک نمره و رتبه مي‌دهند و اين برچسب تا پايان عمر نشان هويت وي مي‌شود. يکي بالاتر و ديگري پايين‌تر، چه سلسله‌مراتب خشن و بي‌تعارفي به جان خودمان انداخته‌ايم.
در جامعه‌اي که برخی شکاف‌ها و گسل‌ها وجود دارد، کنکور با نمايي نخبه‌گرايانه، اما نهادي خشونت‌بار مشغول جداسازي مضاعف انسان‌هاست. از صدر تا ذيل فعالان فرهنگي و اجتماعي و سياسي ما نالان عادات جمع‌گريزي و فقدان روحيه کار تيمي در ميان ايرانيان هستند.
آيا با چنين پايه‌هاي فردگرايانه و جمع‌گريزانه‌اي که در سيستم آموزشي ما در روح و روان کودکان و نوجوانان جامعه کار گذاشته مي‌شود باید انتظار داشت در بزرگ‌سالي انسان‌هاي اهل مدارا و همدلي و تاب‌آوري تحويل بگيريم؟
خشونت پنهان و سلامت روان: گرچه چندان ميانه‌اي با تحليل‌هاي چپ ندارم، اما مراسم کنکور در اين مملکت از بدو برپايي‌اش در کار طبقاتي‌کردن هويت دانش در ايران بوده است. به‌لحاظ روان‌کاوي هم آداب رقابت و مسابقه حذفي بي‌محاباي قبل و بعد کنکور جز نهادينه‌کردن خشم و حسادت (Envy) و تنش مدام در جان و تن محصلان کارکرد ديگري ندارد. کودک ما از بدو آموزش به‌جاي قرارگرفتن کنار هم‌کلاسي‌اش، روبه‌روي او قرار داده مي‌شود و از او خواسته مي‌شود براي بقا بجنگد و حذف کند و پيش برود؛ جنگي بدون خون‌ريزي و آتش و دود، اما در غايت خود مخرب و ويرانگر. اين‌گونه است که تداوم هرچه‌بيشتر نظام آموزشي تنگ و جداکننده و خشن فعلي قطعا در جهت خلاف سلامت روان جامعه است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.