|

گزارشی از پشت صحنه «نوای اسرارآمیز»

تقابل 2 مرد در بازی و زندگی

گروه هنر: نمایش «نوای اسرارآمیز» نوشته اریک امانوئل‌اشمیت که این روزها با کارگردانی ساقی عطایی در تماشاخانه پایتخت اجرا می‌شود، یک درام روان‌شناسانه است که شخصیت‌های درگیر در قصه آن، نگاهی متفاوت به مقوله‌های مختلفی از جمله ارتباط با دیگران و عشق دارند.
مخاطب این نمایش، شاهد تقابل دو مرد از دو خاستگاه متفاوت است که یک زن در میانشان قرار گرفته است. البته قصه این نمایش‌نامه با قرارگیری یک زن بین دو مرد، وارد فاز داستان‌های عشق مثلثی یا قصه‌ای که با استفاده از این عبارت توقعش را داریم، نمی‌شود؛ بلکه اشمیت در این متن، به لایه‌های زیرین درون دو مرد پرداخته است. وحید آقاپور و هومن کیایی بازیگرانی که این شب‌ها در پایتخت مشغول ایفای نقش‌های این نمایش هستند، دو سال پیش در نمایش‌نامه‌خوانی همین اثر به کارگردانی همین کارگردان حضور داشتند و شروع فرایند تمرین برای اجرای صحنه‌ای نمایش، با پیش‌زمینه و آشنایی قبلی‌شان نسبت به متن، همراه بود. وحید آقاپور پیش از شروع یکی از اجراهای این نمایش، درباره شکل‌گیری مشارکتش با هومن کیایی در شکل‌دادن این نمایش، می‌گوید: چون «نوای اسرارآمیز» یک نمایش‌نامه دو پرسوناژ است، بنابراین از نقطه‌نظر یک بازیگر، حجم زیادی از تعامل و همکاری را با بازیگر مقابل می‌طلبد. به این‌ترتیب، باید در خلال تمرین‌ها و اجرا، یک درک مشترک، همدلی و همفکری بین این دو وجود داشته باشد. چون این نمایش‌نامه، یک متن چندلایه و عمیق است و نیاز به تحلیل دارد.
این بازیگر درباره حال و هوای روزهایی که صرف تمرین این نمایش شده، می‌گوید: در مراحل ابتدایی، پیش می‌آمد که اختلاف نظرهایی با هومن کیایی داشتم. یعنی من به درکی از وضعیت می‌رسیدم که او درک دیگری درباره آن داشت. طبیعی است که این اختلاف، موجب ایجاد اصطکاک‌هایی می‌شد ولی با درنظرگرفتن این نکته مهم که قرار بود همه این فرایندها و اتفاقات به نتیجه و اجرا برسد، از این مراحل گذشتیم و به سلامت از این گردنه عبور کردیم. در نهایت تحلیل غایی ما که هماهنگ با نظر کارگردان بود، شکل گرفت و خوشبختانه در مرحله یک‌سوم پایانی تمرین‌ها که منتهی به اجرا شد، آن همدلی و تفاهم مورد نظرمان به وجود آمد و باعث شد هم از تمرین‌ها و هم از اجرا لذت ببریم و حالمان خوب شود.
آقاپور که این روزها فیلم «اکسیدان» را روی پرده اکران دارد، درباره نگاه خودش به نقش «اریک لارسن» _ که ایفاگر آن است _ می‌گوید: شاید عمده‌ترین جذابیت این کاراکتر برای من، بازی‌کردنش باشد. یعنی این شخصیت در نمایش هم دارد بازی می‌کند و هم ماسک‌های متعددی را از صورتش بر می‌دارد تا به خود واقعی‌اش برسد. به‌عنوان یک بازیگر، این مسئله برایم خیلی جالب بود. اما جنبه‌های مشترکی بین خودم و این شخصیت نمی‌بینم. این هم یکی دیگر از جذابیت‌های لارسن برای ایفاکردن نقشش است. ما در فرایندی 45روزه، فرصت داشتیم اجرای صحنه‌ای این نمایش را آماده کنیم. به علاوه، پیش‌تر هم با نمایش‌نامه‌خوانی‌اش، با آن روبه‌رو شده بودیم و گپ‌وگفت‌های مفصلی درباره‌اش زده بودیم. دوسالی که از نمایش‌نامه‌خوانی گذشته بود، باعث شد وقتی دوباره به متن رجوع کردیم، متوجه شویم که برخی از تحلیل‌های آن زمانمان باید تغییر کند. بنابراین در رجعت به نمایش‌نامه، نکات دیگری را پیدا کردیم و ریزه‌کاری‌های متعددی را در نظر گرفتیم که این اتفاق به مرور زمان باعث پخته‌ترشدنمان شد. این بازیگر در پایان این گفت‌وگو می‌گوید: نوای اسرارآمیز یک نمایش‌نامه فلسفی است و مخاطب را به تفکر دعوت می‌کند. ایده‌آل خود من این است که برای چنین نمایش‌نامه‌ای در مواجهه با تماشاگر، از نظر کمیت، اتفاق خوبی بیفتد. دوست ندارم این مسئله را بگویم اما احساس می‌کنم تماشاگر تئاتر ما دارد به سمت تنبلی میل می‌کند و گویی نمایش‌های سهل‌الوصول‌تر و مفرح‌تر را می‌پسندد. البته امیدوارم این‌گونه نشود و شاهد استقبال از نمایش‌های فلسفی و استخوان‌دار باشیم. به نظرم تماشاگر تئاتر با دیدن کارهای جدی و تأمل‌برانگیز است که رشد می‌کند.
کمی آن‌طرف‌تر از آقاپور، هومن کیایی است که خود را برای اجرا آماده می‌کند. کیایی درباره تمرین‌ها و چگونگی آماده‌شدنش برای این نمایش می‌گوید: در دوره تمرین مشترک بین دو بازیگر، هرکدام شروع به شکل‌دادن به یک بده‌بستان می‌کند. شاید این اتفاق ناخودآگاه بیفتد، چون هرکسی پشت نقاب نقش خودش قرار می‌گیرد. بخش دیگر به خود بازیگر برمی‌گردد که ممکن است برای لحظه لحظه کار، پیشنهاد داشته باشد و همچنین شنونده و پذیرنده پیشنهادات کارگردان هم هست. این مسائل، یک‌سری هماهنگی‌ها را می‌طلبد که در جریان تمرین اتفاق می‌افتند. به نظرم شرط لازم برای شکل‌گیری و داشتن این دو ویژگی، تعامل دوطرفه بازیگر با تأیید کارگردان است. ممکن است نگاه دو بازیگر به مقوله بازی، متفاوت از یکدیگر باشد. کمااینکه درباره من و وحید آقاپور هم همین‌طور است؛ وحید قائل به این است که بازیگری یک علم است و من، بیشتر به صورت ترکیبی از علم و غریزه به آن نگاه می‌کنم. یک موضوع هم که باید از آن اجتناب کرد، مسائل حاشیه‌ای و بیرون از فضای تمرین است که مربوط به این معضل می‌شود که ما، چندان قائل به حرکت جمعی نیستیم. این خصوصیت بازیگر است که به‌طور بالفطره، دیده‌شدن برایش مهم است. در مملکت ما هم که این مسئله خیلی مهم است و ممکن است گاهی اولویت‌دادن به این‌گونه اتفاقات، به کار آسیب بزند. همین رویکرد موجب می‌شود بازیگران از یکدیگر رنجیده شوند اما این اتفاق درباره ما رخ نداد. چون وحید آقاپور یکی از بازیگرهای با اخلاق تئاتر است. این بازیگر که پیش از این، نمایش «حادثه در ویشی» را روی صحنه داشت، سخنانش را این‌گونه ادامه می‌دهد: گاهی در تمرین‌ها، فاصله‌ام با وحید باعث می‌شد فکر کنم ممکن است از دست من برنجد، چون من حین تمرین و اجرا بالا
و پایین‌هایی در بازی‌ام دارم و ممکن است با شور و حرارت متفاوت‌تری نسبت به کاری که قبلا کرده‌ام، عمل کنم، ولی وحید خیلی همراه بود و خیلی صبور! این بازیگر در بازی‌اش صادق است و آشفتگی‌ها و بالاوپایین‌های من را تحمل کرد. همین هم می‌شود که کار به ثمر می‌نشیند.
کیایی درباره شخصیت ابل زنورکو که ایفاگر نقشش در نوای اسرارآمیز است، می‌گوید: شخصیتی که بازی‌اش می‌کنم، در فرازهایی خیلی از من دور است و در فرازهایی هم خیلی به من نزدیک است؛ یعنی موقعیت‌هایی در زندگی واقعی‌ام بوده که به‌جای زنورکو قرار گرفته‌ام. نه‌تنها من بازیگر که فکر می‌کنم خیلی از مردم هم این تجربه را داشته‌اند. دوری‌های این شخصیت از من، به نویسنده‌بودنش، نوبل‌گرفتن و بی‌توجهی‌اش به آن و جهان‌بینی خاصش نسبت به انسان‌هاست. او از بقیه بریده و چندسال است که در یک جزیره به‌تنهایی زندگی می‌کند. حرکت‌های جنون‌آمیزی که این شخصیت از خود نشان می‌دهد، اصلا به کارهایی که من می‌کنم شباهت ندارد.
وی درباره تقابل دو مرد حاضر در نمایش‌نامه می‌گوید: به‌هرحال، هر دو مرد، در دنیای عشق، غیرکاربردی‌اند. چون رابطه‌شان در عشق یک‌طرفه است. زنورکو فقط خودش را می‌بیند و لارسن هم فقط طرف مقابل را. زنورکو راحت درباره دیگران قضاوت می‌کند؛ من این کار را نمی‌کنم، ولی زنورکو را درک می‌کنم و می‌فهمم که چرا رنج می‌برد. من هم از خیلی از مسائل سطحی که در جامعه اتفاق می‌افتد و مدت‌ها رویشان توقف می‌شود، رنج می‌برم، ولی تلاش می‌کنم که دیگران را قضاوت نکنم. البته نمی‌دانم چقدر در این زمینه موفقم. درکل از شخصیت زنورکو فاصله دارم، ولی درکش می‌کنم.
در پایان گپ‌وگفت با این بازیگر، کیایی درباره برقراری ارتباط نمایش با تماشاگران، می‌گوید: نگاه دو مرد به مقوله عشق، به نظرم چیزی است که هم برای آقایان جذاب است و هم برای خانم‌ها. بانوان ممکن است بگویند با تماشای این نمایش، چیزی را از زبان مردها می‌شنویم که تابه‌حال نشنیده بودیم. آقایان هم می‌گویند خودمان را در نمایش می‌شنویم یا اینکه نسخه متفاوتی از خودمان را می‌بینیم. بالاخره، میزان تماشاگری که این روزها برای یک کار تئاتر می‌آید، به خیلی از عوامل بستگی دارد؛ از جمله شناخته‌شده‌بودن عوامل و سالن اجرا، تبلیغات و...، شاید هم اصلا تماشاگر، یک طیف و تیپ از کارها را دوست نداشته باشد که برای دیدنشان بیاید.

گروه هنر: نمایش «نوای اسرارآمیز» نوشته اریک امانوئل‌اشمیت که این روزها با کارگردانی ساقی عطایی در تماشاخانه پایتخت اجرا می‌شود، یک درام روان‌شناسانه است که شخصیت‌های درگیر در قصه آن، نگاهی متفاوت به مقوله‌های مختلفی از جمله ارتباط با دیگران و عشق دارند.
مخاطب این نمایش، شاهد تقابل دو مرد از دو خاستگاه متفاوت است که یک زن در میانشان قرار گرفته است. البته قصه این نمایش‌نامه با قرارگیری یک زن بین دو مرد، وارد فاز داستان‌های عشق مثلثی یا قصه‌ای که با استفاده از این عبارت توقعش را داریم، نمی‌شود؛ بلکه اشمیت در این متن، به لایه‌های زیرین درون دو مرد پرداخته است. وحید آقاپور و هومن کیایی بازیگرانی که این شب‌ها در پایتخت مشغول ایفای نقش‌های این نمایش هستند، دو سال پیش در نمایش‌نامه‌خوانی همین اثر به کارگردانی همین کارگردان حضور داشتند و شروع فرایند تمرین برای اجرای صحنه‌ای نمایش، با پیش‌زمینه و آشنایی قبلی‌شان نسبت به متن، همراه بود. وحید آقاپور پیش از شروع یکی از اجراهای این نمایش، درباره شکل‌گیری مشارکتش با هومن کیایی در شکل‌دادن این نمایش، می‌گوید: چون «نوای اسرارآمیز» یک نمایش‌نامه دو پرسوناژ است، بنابراین از نقطه‌نظر یک بازیگر، حجم زیادی از تعامل و همکاری را با بازیگر مقابل می‌طلبد. به این‌ترتیب، باید در خلال تمرین‌ها و اجرا، یک درک مشترک، همدلی و همفکری بین این دو وجود داشته باشد. چون این نمایش‌نامه، یک متن چندلایه و عمیق است و نیاز به تحلیل دارد.
این بازیگر درباره حال و هوای روزهایی که صرف تمرین این نمایش شده، می‌گوید: در مراحل ابتدایی، پیش می‌آمد که اختلاف نظرهایی با هومن کیایی داشتم. یعنی من به درکی از وضعیت می‌رسیدم که او درک دیگری درباره آن داشت. طبیعی است که این اختلاف، موجب ایجاد اصطکاک‌هایی می‌شد ولی با درنظرگرفتن این نکته مهم که قرار بود همه این فرایندها و اتفاقات به نتیجه و اجرا برسد، از این مراحل گذشتیم و به سلامت از این گردنه عبور کردیم. در نهایت تحلیل غایی ما که هماهنگ با نظر کارگردان بود، شکل گرفت و خوشبختانه در مرحله یک‌سوم پایانی تمرین‌ها که منتهی به اجرا شد، آن همدلی و تفاهم مورد نظرمان به وجود آمد و باعث شد هم از تمرین‌ها و هم از اجرا لذت ببریم و حالمان خوب شود.
آقاپور که این روزها فیلم «اکسیدان» را روی پرده اکران دارد، درباره نگاه خودش به نقش «اریک لارسن» _ که ایفاگر آن است _ می‌گوید: شاید عمده‌ترین جذابیت این کاراکتر برای من، بازی‌کردنش باشد. یعنی این شخصیت در نمایش هم دارد بازی می‌کند و هم ماسک‌های متعددی را از صورتش بر می‌دارد تا به خود واقعی‌اش برسد. به‌عنوان یک بازیگر، این مسئله برایم خیلی جالب بود. اما جنبه‌های مشترکی بین خودم و این شخصیت نمی‌بینم. این هم یکی دیگر از جذابیت‌های لارسن برای ایفاکردن نقشش است. ما در فرایندی 45روزه، فرصت داشتیم اجرای صحنه‌ای این نمایش را آماده کنیم. به علاوه، پیش‌تر هم با نمایش‌نامه‌خوانی‌اش، با آن روبه‌رو شده بودیم و گپ‌وگفت‌های مفصلی درباره‌اش زده بودیم. دوسالی که از نمایش‌نامه‌خوانی گذشته بود، باعث شد وقتی دوباره به متن رجوع کردیم، متوجه شویم که برخی از تحلیل‌های آن زمانمان باید تغییر کند. بنابراین در رجعت به نمایش‌نامه، نکات دیگری را پیدا کردیم و ریزه‌کاری‌های متعددی را در نظر گرفتیم که این اتفاق به مرور زمان باعث پخته‌ترشدنمان شد. این بازیگر در پایان این گفت‌وگو می‌گوید: نوای اسرارآمیز یک نمایش‌نامه فلسفی است و مخاطب را به تفکر دعوت می‌کند. ایده‌آل خود من این است که برای چنین نمایش‌نامه‌ای در مواجهه با تماشاگر، از نظر کمیت، اتفاق خوبی بیفتد. دوست ندارم این مسئله را بگویم اما احساس می‌کنم تماشاگر تئاتر ما دارد به سمت تنبلی میل می‌کند و گویی نمایش‌های سهل‌الوصول‌تر و مفرح‌تر را می‌پسندد. البته امیدوارم این‌گونه نشود و شاهد استقبال از نمایش‌های فلسفی و استخوان‌دار باشیم. به نظرم تماشاگر تئاتر با دیدن کارهای جدی و تأمل‌برانگیز است که رشد می‌کند.
کمی آن‌طرف‌تر از آقاپور، هومن کیایی است که خود را برای اجرا آماده می‌کند. کیایی درباره تمرین‌ها و چگونگی آماده‌شدنش برای این نمایش می‌گوید: در دوره تمرین مشترک بین دو بازیگر، هرکدام شروع به شکل‌دادن به یک بده‌بستان می‌کند. شاید این اتفاق ناخودآگاه بیفتد، چون هرکسی پشت نقاب نقش خودش قرار می‌گیرد. بخش دیگر به خود بازیگر برمی‌گردد که ممکن است برای لحظه لحظه کار، پیشنهاد داشته باشد و همچنین شنونده و پذیرنده پیشنهادات کارگردان هم هست. این مسائل، یک‌سری هماهنگی‌ها را می‌طلبد که در جریان تمرین اتفاق می‌افتند. به نظرم شرط لازم برای شکل‌گیری و داشتن این دو ویژگی، تعامل دوطرفه بازیگر با تأیید کارگردان است. ممکن است نگاه دو بازیگر به مقوله بازی، متفاوت از یکدیگر باشد. کمااینکه درباره من و وحید آقاپور هم همین‌طور است؛ وحید قائل به این است که بازیگری یک علم است و من، بیشتر به صورت ترکیبی از علم و غریزه به آن نگاه می‌کنم. یک موضوع هم که باید از آن اجتناب کرد، مسائل حاشیه‌ای و بیرون از فضای تمرین است که مربوط به این معضل می‌شود که ما، چندان قائل به حرکت جمعی نیستیم. این خصوصیت بازیگر است که به‌طور بالفطره، دیده‌شدن برایش مهم است. در مملکت ما هم که این مسئله خیلی مهم است و ممکن است گاهی اولویت‌دادن به این‌گونه اتفاقات، به کار آسیب بزند. همین رویکرد موجب می‌شود بازیگران از یکدیگر رنجیده شوند اما این اتفاق درباره ما رخ نداد. چون وحید آقاپور یکی از بازیگرهای با اخلاق تئاتر است. این بازیگر که پیش از این، نمایش «حادثه در ویشی» را روی صحنه داشت، سخنانش را این‌گونه ادامه می‌دهد: گاهی در تمرین‌ها، فاصله‌ام با وحید باعث می‌شد فکر کنم ممکن است از دست من برنجد، چون من حین تمرین و اجرا بالا
و پایین‌هایی در بازی‌ام دارم و ممکن است با شور و حرارت متفاوت‌تری نسبت به کاری که قبلا کرده‌ام، عمل کنم، ولی وحید خیلی همراه بود و خیلی صبور! این بازیگر در بازی‌اش صادق است و آشفتگی‌ها و بالاوپایین‌های من را تحمل کرد. همین هم می‌شود که کار به ثمر می‌نشیند.
کیایی درباره شخصیت ابل زنورکو که ایفاگر نقشش در نوای اسرارآمیز است، می‌گوید: شخصیتی که بازی‌اش می‌کنم، در فرازهایی خیلی از من دور است و در فرازهایی هم خیلی به من نزدیک است؛ یعنی موقعیت‌هایی در زندگی واقعی‌ام بوده که به‌جای زنورکو قرار گرفته‌ام. نه‌تنها من بازیگر که فکر می‌کنم خیلی از مردم هم این تجربه را داشته‌اند. دوری‌های این شخصیت از من، به نویسنده‌بودنش، نوبل‌گرفتن و بی‌توجهی‌اش به آن و جهان‌بینی خاصش نسبت به انسان‌هاست. او از بقیه بریده و چندسال است که در یک جزیره به‌تنهایی زندگی می‌کند. حرکت‌های جنون‌آمیزی که این شخصیت از خود نشان می‌دهد، اصلا به کارهایی که من می‌کنم شباهت ندارد.
وی درباره تقابل دو مرد حاضر در نمایش‌نامه می‌گوید: به‌هرحال، هر دو مرد، در دنیای عشق، غیرکاربردی‌اند. چون رابطه‌شان در عشق یک‌طرفه است. زنورکو فقط خودش را می‌بیند و لارسن هم فقط طرف مقابل را. زنورکو راحت درباره دیگران قضاوت می‌کند؛ من این کار را نمی‌کنم، ولی زنورکو را درک می‌کنم و می‌فهمم که چرا رنج می‌برد. من هم از خیلی از مسائل سطحی که در جامعه اتفاق می‌افتد و مدت‌ها رویشان توقف می‌شود، رنج می‌برم، ولی تلاش می‌کنم که دیگران را قضاوت نکنم. البته نمی‌دانم چقدر در این زمینه موفقم. درکل از شخصیت زنورکو فاصله دارم، ولی درکش می‌کنم.
در پایان گپ‌وگفت با این بازیگر، کیایی درباره برقراری ارتباط نمایش با تماشاگران، می‌گوید: نگاه دو مرد به مقوله عشق، به نظرم چیزی است که هم برای آقایان جذاب است و هم برای خانم‌ها. بانوان ممکن است بگویند با تماشای این نمایش، چیزی را از زبان مردها می‌شنویم که تابه‌حال نشنیده بودیم. آقایان هم می‌گویند خودمان را در نمایش می‌شنویم یا اینکه نسخه متفاوتی از خودمان را می‌بینیم. بالاخره، میزان تماشاگری که این روزها برای یک کار تئاتر می‌آید، به خیلی از عوامل بستگی دارد؛ از جمله شناخته‌شده‌بودن عوامل و سالن اجرا، تبلیغات و...، شاید هم اصلا تماشاگر، یک طیف و تیپ از کارها را دوست نداشته باشد که برای دیدنشان بیاید.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.