|

سمن‌ها تهديد نيستند، فرصت‌اند

حسين دهقان.دکتراي جامعه‌شناسي آموزش‌وپرورش

حضور سازمان‌هاي مردم‌نهاد در امر آموزش براي نظام آموزشي کشور تهديد نيست، بلکه باعث افزايش کارآمدي در عملکرد آن مي‌شود. در همه‌جاي دنيا محدوده کار نظام آموزشي هر کشوري بر اساس ميزان و ضريب مشارکتي که وجود دارد متفاوت است، اما در هيچ‌کجاي دنيا اين‌گونه نيست که آموزش‌وپرورش به‌طور صددرصد از حيطه کار دولت خارج شده باشد. از آموزش‌هاي متمرکز صددرصد دولتي در نظام‌هاي مختلف آموزشي در دنيا داريم تا آموزش‌هايي که توانسته‌اند حداکثر مشارکت مردمي را جلب کنند. حضور سازمان‌هاي مردم‌نهاد در امر آموزش‌وپرورش به اين معني نيست که آموزش‌وپرورش نتواند در شکل فعلي‌اش ادامه حيات دهد، بلکه، تجربه بسياري از نقاط دنيا نشان مي‌دهد خيلي بيش از اينها وظايف به سازمان‌هاي مردم‌نهاد ديگر واگذار شده و آموزش‌وپرورش در جاي خودش باقي مانده است. نکته اينجاست که وقتي نظام آموزشي توانسته بخشي از وظايف را به مردم واگذار کند، چابک‌تر و چالاک‌تر شده است. حيطه وظايف آموزش‌وپرورش بسيار متنوع و گسترده است. يکي از اين گستردگي‌ها در بُعد جغرافيايي تعريف مي‌شود که ممکن است برخي از مسئولان در طول دوره مديريتشان نتوانند حتي يک‌بار هم به برخي مناطق جغرافيايي و حوزه‌هاي زيرمجموعه خود در کشور سر زده و در آنجا حضور پيدا کنند يا براي آن مکان کاري انجام دهند. در اينجاست که يک سازمان مردم‌نهاد مي‌تواند در آن حيطه و در آن نقطه بسيار موفق‌تر عمل کند. درواقع با واگذاري برخي از وظايف آموزش‌وپرورش به سازمان‌هاي مردم‌نهاد در برخي نقاط مي‌توان به موفقيت‌هاي چشمگيري در اين امر دست يافت. البته اين به معناي خصوصي‌سازي امر آموزش نيست، چراکه اساسا سرمايه‌گذاري در آموزش و بهداشت وظيفه اصلي دولت‌هاست و اگر در خصوصي‌سازي افراط شود، نابرابري‌هاي اجتماعي از طريق آموزش‌وپرورش توسعه پيدا کرده و بازتوليد مي‌شوند. به‌عنوان‌نمونه چندين‌سال پيش طرح مدارس هيئت‌امنايي مطرح شد که کار خلاقه‌اي بود. به‌اين‌ترتيب که در مدارسي که نمي‌توان به‌خوبي مديريت کرد و ناکارآمدي‌هايي وجود دارد، مي‌توان در قالب هيئت امنا مسئوليت‌ها را به ترکيبي از اوليا و متخصصان واگذار کرد. اين هم يک قالبي است که اصلي‌ترين واحد آموزشي؛ يعني مدرسه را واگذار مي‌کند. هيئت امناي مدرسه مي‌تواند اختيارات زيادي داشته باشد، حتي در کتب درسي مي‌تواند ورود پيدا کند. کمتر جايي در دنيا وجود دارد که مثل نظام آموزشي ما در تهران بنشيند و براي تمام نقاط کشوري به پهناوري ايران کتاب بنويسد. نمي‌توانيم همه اينها را در يک قالب ببريم و يکسان‌سازي کنيم. اينها بايد واگذار شوند که يکي از قالب‌ها سازمان‌هاي مردم‌نهاد هستند. عملکرد اين مدارس خوب شروع شد، ولي نتوانست موفق عمل کند و ديگر توسعه پيدا نکرد. يکي ديگر از نهادهاي مشارکت‌کننده در امر آموزش‌وپرورش، خانواده‌ها هستند. انجمن اوليا و مربيان در جاهاي ديگر دنيا دولتي نيست و قاعدتا بايد در قالب يک سازمان مردم‌نهاد فعاليت کند، اما به دليلي که هنوز کسي پاسخش را نمي‌داند، در فرايندي انجمن اوليا و مربيان دولتي و بخشي از آموزش‌وپرورش شده است. طبيعي است که ناکارآمد مي‌شود و نمي‌تواند اثر خوبي داشته باشد. وقتي از مردم مي‌خواهيم مشارکت بگيريم بايد به آنها اختيار هم بدهيم. هر انجمن اوليا و مربياني بايد بسته به سلايق خانواده‌ها اختيارات مشخصي داشته باشد تا بتواند تغييراتي در محدوده‌هاي تعريف‌شده خودش ايجاد کند.

حضور سازمان‌هاي مردم‌نهاد در امر آموزش براي نظام آموزشي کشور تهديد نيست، بلکه باعث افزايش کارآمدي در عملکرد آن مي‌شود. در همه‌جاي دنيا محدوده کار نظام آموزشي هر کشوري بر اساس ميزان و ضريب مشارکتي که وجود دارد متفاوت است، اما در هيچ‌کجاي دنيا اين‌گونه نيست که آموزش‌وپرورش به‌طور صددرصد از حيطه کار دولت خارج شده باشد. از آموزش‌هاي متمرکز صددرصد دولتي در نظام‌هاي مختلف آموزشي در دنيا داريم تا آموزش‌هايي که توانسته‌اند حداکثر مشارکت مردمي را جلب کنند. حضور سازمان‌هاي مردم‌نهاد در امر آموزش‌وپرورش به اين معني نيست که آموزش‌وپرورش نتواند در شکل فعلي‌اش ادامه حيات دهد، بلکه، تجربه بسياري از نقاط دنيا نشان مي‌دهد خيلي بيش از اينها وظايف به سازمان‌هاي مردم‌نهاد ديگر واگذار شده و آموزش‌وپرورش در جاي خودش باقي مانده است. نکته اينجاست که وقتي نظام آموزشي توانسته بخشي از وظايف را به مردم واگذار کند، چابک‌تر و چالاک‌تر شده است. حيطه وظايف آموزش‌وپرورش بسيار متنوع و گسترده است. يکي از اين گستردگي‌ها در بُعد جغرافيايي تعريف مي‌شود که ممکن است برخي از مسئولان در طول دوره مديريتشان نتوانند حتي يک‌بار هم به برخي مناطق جغرافيايي و حوزه‌هاي زيرمجموعه خود در کشور سر زده و در آنجا حضور پيدا کنند يا براي آن مکان کاري انجام دهند. در اينجاست که يک سازمان مردم‌نهاد مي‌تواند در آن حيطه و در آن نقطه بسيار موفق‌تر عمل کند. درواقع با واگذاري برخي از وظايف آموزش‌وپرورش به سازمان‌هاي مردم‌نهاد در برخي نقاط مي‌توان به موفقيت‌هاي چشمگيري در اين امر دست يافت. البته اين به معناي خصوصي‌سازي امر آموزش نيست، چراکه اساسا سرمايه‌گذاري در آموزش و بهداشت وظيفه اصلي دولت‌هاست و اگر در خصوصي‌سازي افراط شود، نابرابري‌هاي اجتماعي از طريق آموزش‌وپرورش توسعه پيدا کرده و بازتوليد مي‌شوند. به‌عنوان‌نمونه چندين‌سال پيش طرح مدارس هيئت‌امنايي مطرح شد که کار خلاقه‌اي بود. به‌اين‌ترتيب که در مدارسي که نمي‌توان به‌خوبي مديريت کرد و ناکارآمدي‌هايي وجود دارد، مي‌توان در قالب هيئت امنا مسئوليت‌ها را به ترکيبي از اوليا و متخصصان واگذار کرد. اين هم يک قالبي است که اصلي‌ترين واحد آموزشي؛ يعني مدرسه را واگذار مي‌کند. هيئت امناي مدرسه مي‌تواند اختيارات زيادي داشته باشد، حتي در کتب درسي مي‌تواند ورود پيدا کند. کمتر جايي در دنيا وجود دارد که مثل نظام آموزشي ما در تهران بنشيند و براي تمام نقاط کشوري به پهناوري ايران کتاب بنويسد. نمي‌توانيم همه اينها را در يک قالب ببريم و يکسان‌سازي کنيم. اينها بايد واگذار شوند که يکي از قالب‌ها سازمان‌هاي مردم‌نهاد هستند. عملکرد اين مدارس خوب شروع شد، ولي نتوانست موفق عمل کند و ديگر توسعه پيدا نکرد. يکي ديگر از نهادهاي مشارکت‌کننده در امر آموزش‌وپرورش، خانواده‌ها هستند. انجمن اوليا و مربيان در جاهاي ديگر دنيا دولتي نيست و قاعدتا بايد در قالب يک سازمان مردم‌نهاد فعاليت کند، اما به دليلي که هنوز کسي پاسخش را نمي‌داند، در فرايندي انجمن اوليا و مربيان دولتي و بخشي از آموزش‌وپرورش شده است. طبيعي است که ناکارآمد مي‌شود و نمي‌تواند اثر خوبي داشته باشد. وقتي از مردم مي‌خواهيم مشارکت بگيريم بايد به آنها اختيار هم بدهيم. هر انجمن اوليا و مربياني بايد بسته به سلايق خانواده‌ها اختيارات مشخصي داشته باشد تا بتواند تغييراتي در محدوده‌هاي تعريف‌شده خودش ايجاد کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.