|

بازگشت وحشت

«گاوهاي برنزي» تازه‌ترين كتاب محمدآصف سلطان‌زاده است كه مدتي پيش توسط نشر چشمه منتشر شد. سلطان‌زاده در اواخر دهه هفتاد و با مجموعه‌داستاني قابل‌توجه با عنوان «در گريز گم مي‌شويم» مطرح شد. مجموعه‌اي كه برنده اولين دوره جايزه هوشنگ گلشيري هم شد. سلطان‌زاده نويسنده‌اي متولد كابل است كه به دليل وضعيت افغانستان به ايران مهاجرت مي‌كند و البته حالا چندسالي است كه در اروپا ساكن است. «گاوهاي برنزي» رماني است كه رد جنگ و استبداد و بحران در آن ديده مي‌شود اما روايت سلطان‌زاده براي تصويركردن اين وضعيت نه روايتي رئاليستي بلكه روايتي است كه مي‌توان رگه‌هايي از رئاليسم جادويي را در آن ديد. «گاوهاي برنزي» در همان صحنه ابتدايي‌اش تصويري از بحران به دست مي‌دهد. سروكله گاوي به‌يكباره جلوي دروازه كاخ رياست‌جمهوري پيدا شده و معلوم نيست كه اين گاو از كجا به اين خيابان آمده است. «واقعيت اين بود كه گاو به‌يك‌باره پيدايش شده بود. هيچ‌كسي پيش‌تر آن را نديده بود؛ نه راننده‌هاي موترهايي كه مي‌گذشتند و نه رهگذران اندكي كه در آن ساعت از پياده‌روها عبور مي‌كردند.» گاوي كه انگار عادي نيست و آگاهانه در اين‌‌جا ظاهر شده تا نظم روزمره را به‌هم بزند. حضور گاو جلوي كاخ رياست‌جمهوري نشانه‌اي از بحراني است كه خيلي زود به تمام جامعه سرايت خواهد كرد. جامعه‌اي كه استبدادزده است و دولتي برآمده از كودتا مدتي است كه در آن حاكم شده. دولت قبلي هم دولت كودتا بوده و درواقع كودتايي جديد كودتاي قديم را سرنگون كرده است. حالا چند ماهي است كه از عمر دولت جديد گذشته و نيروهايي بيگانه هم در اينجا مستقر هستند و قرار است كه اوضاع جديد تثبيت شود. ترس باز هم به جامعه بازگشته و مردم يكي‌يكي غيبشان مي‌زند و معلوم نيست چه بر سرشان مي‌آيد. پليس و نيروهاي امنيتي در همه‌جا حاضر هستند و حزب حاكم جاسوس‌هايش را در تمام جامعه پخش كرده و هركس اندك مخالفتي با حزب حاكم بكند بازداشت مي‌شود بي‌آنكه معلوم باشد به كجا منتقل مي‌شود. شروع اين بازداشت‌ها با حضور گاوها همزمان شده و بحران موجود را مضاعف كرده است. روايت سلطان‌زاده نشان مي‌دهد كه چطور مردمان عادي جامعه ياد مي‌گيرند كه در دل بحران به زندگي روزمره‌شان ادامه دهند و درعين‌حال هرجا كه مي‌توانند به مخالفت با وضع موجود بپردازند. رد افغانستان جنگ‌زده و بحراني در داستان سلطان‌زاده ديده مي‌شود و البته او به‌خوبي توانسته از عنصر تخيل در روايت داستاني‌اش استفاده كند.
در بخشي از رمان مي‌خوانيم: «پسر كوچك گوش سپرد به صداي ناقوسي كه از مناره معبد مومنان را به عبادت فرامي‌خواند. رهگذران نيز بعضي‌ها مكث كردند. از مدت‌ها پيش، دو سال به اين‌سو، معبدها فعاليتي نداشتند، اگرچه دروازه‌شان باز بود. مردان روحاني را برده بودند زندان و ديگر برنگرداندند. مردم فهميده بودند اين رژيم جديد ضد دين است. تنها خادمان معابد اجازه فعاليت داشتند و آن هم در حد جمع و جاروب كردن. كمتر كسي در روز جرئت مي‌كرد براي عبادت برود، چون هنوز ممكن بود كارمندان اداره امنيت دولت به او مشكوك شوند و براي بازجويي ببرندش. اگر طرف نيمچه‌‌سوادي هم مي‌‌داشت، كارش زار بود، چون به او اتهام برپايي گروه‌هاي ارتجاعي مي‌زدند كه مردم را به سوي افكار ارتجاعي تشويق مي‌كنند.»

«گاوهاي برنزي» تازه‌ترين كتاب محمدآصف سلطان‌زاده است كه مدتي پيش توسط نشر چشمه منتشر شد. سلطان‌زاده در اواخر دهه هفتاد و با مجموعه‌داستاني قابل‌توجه با عنوان «در گريز گم مي‌شويم» مطرح شد. مجموعه‌اي كه برنده اولين دوره جايزه هوشنگ گلشيري هم شد. سلطان‌زاده نويسنده‌اي متولد كابل است كه به دليل وضعيت افغانستان به ايران مهاجرت مي‌كند و البته حالا چندسالي است كه در اروپا ساكن است. «گاوهاي برنزي» رماني است كه رد جنگ و استبداد و بحران در آن ديده مي‌شود اما روايت سلطان‌زاده براي تصويركردن اين وضعيت نه روايتي رئاليستي بلكه روايتي است كه مي‌توان رگه‌هايي از رئاليسم جادويي را در آن ديد. «گاوهاي برنزي» در همان صحنه ابتدايي‌اش تصويري از بحران به دست مي‌دهد. سروكله گاوي به‌يكباره جلوي دروازه كاخ رياست‌جمهوري پيدا شده و معلوم نيست كه اين گاو از كجا به اين خيابان آمده است. «واقعيت اين بود كه گاو به‌يك‌باره پيدايش شده بود. هيچ‌كسي پيش‌تر آن را نديده بود؛ نه راننده‌هاي موترهايي كه مي‌گذشتند و نه رهگذران اندكي كه در آن ساعت از پياده‌روها عبور مي‌كردند.» گاوي كه انگار عادي نيست و آگاهانه در اين‌‌جا ظاهر شده تا نظم روزمره را به‌هم بزند. حضور گاو جلوي كاخ رياست‌جمهوري نشانه‌اي از بحراني است كه خيلي زود به تمام جامعه سرايت خواهد كرد. جامعه‌اي كه استبدادزده است و دولتي برآمده از كودتا مدتي است كه در آن حاكم شده. دولت قبلي هم دولت كودتا بوده و درواقع كودتايي جديد كودتاي قديم را سرنگون كرده است. حالا چند ماهي است كه از عمر دولت جديد گذشته و نيروهايي بيگانه هم در اينجا مستقر هستند و قرار است كه اوضاع جديد تثبيت شود. ترس باز هم به جامعه بازگشته و مردم يكي‌يكي غيبشان مي‌زند و معلوم نيست چه بر سرشان مي‌آيد. پليس و نيروهاي امنيتي در همه‌جا حاضر هستند و حزب حاكم جاسوس‌هايش را در تمام جامعه پخش كرده و هركس اندك مخالفتي با حزب حاكم بكند بازداشت مي‌شود بي‌آنكه معلوم باشد به كجا منتقل مي‌شود. شروع اين بازداشت‌ها با حضور گاوها همزمان شده و بحران موجود را مضاعف كرده است. روايت سلطان‌زاده نشان مي‌دهد كه چطور مردمان عادي جامعه ياد مي‌گيرند كه در دل بحران به زندگي روزمره‌شان ادامه دهند و درعين‌حال هرجا كه مي‌توانند به مخالفت با وضع موجود بپردازند. رد افغانستان جنگ‌زده و بحراني در داستان سلطان‌زاده ديده مي‌شود و البته او به‌خوبي توانسته از عنصر تخيل در روايت داستاني‌اش استفاده كند.
در بخشي از رمان مي‌خوانيم: «پسر كوچك گوش سپرد به صداي ناقوسي كه از مناره معبد مومنان را به عبادت فرامي‌خواند. رهگذران نيز بعضي‌ها مكث كردند. از مدت‌ها پيش، دو سال به اين‌سو، معبدها فعاليتي نداشتند، اگرچه دروازه‌شان باز بود. مردان روحاني را برده بودند زندان و ديگر برنگرداندند. مردم فهميده بودند اين رژيم جديد ضد دين است. تنها خادمان معابد اجازه فعاليت داشتند و آن هم در حد جمع و جاروب كردن. كمتر كسي در روز جرئت مي‌كرد براي عبادت برود، چون هنوز ممكن بود كارمندان اداره امنيت دولت به او مشكوك شوند و براي بازجويي ببرندش. اگر طرف نيمچه‌‌سوادي هم مي‌‌داشت، كارش زار بود، چون به او اتهام برپايي گروه‌هاي ارتجاعي مي‌زدند كه مردم را به سوي افكار ارتجاعي تشويق مي‌كنند.»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.