کويت روابطش را با ايران كاهش داد
کاهش رابطه از سوي ميانجي
شرق: پنجشنبه هفته گذشته، وزارت خارجه کويت، عليرضا عنايتي، سفير ايران را فراخواند تا موضوع کاهش تعداد ديپلماتهاي ايراني در اين کشور را به وي به صورت رسمي اعلام کند. همچنين برخي از رسانههاي عربي، از جمله الجزيره، مدعي شدند در همين چارچوب، بنا بر دستور مقامات کويتي، دفتر رايزن فرهنگي و دفتر وابسته نظامي ايران در اين کشور بسته خواهد شد و کويت از سفارت ايران خواسته تعداد کارمندانش را از ۱۹ نفر به چهار نفر کاهش دهد و ديپلماتهاي ايراني بايد کویت را در ۴۵ روز ترک کنند.
آنها همچنين از اخراج سفير ايران يعني عليرضا عنايتي خبر دادند؛ اما به گزارش «ايسنا»، يک مسئول وزارت خارجه کويت ضمن تکذيب اين اخبار اعلام کرد: «پس از صدور حکم دادگاه رسيدگي در رابطه با باند العبدلي و متهمشدن ايران در ارتباطداشتن با اين باند، وزارت خارجه کويت اقدامات لازم را اتخاذ کرد و به سفير ايران ابلاغ شد تعداد ديپلماتهاي ايراني بايد کاهش، دفاتر فني وابسته به سفارت، تعطيل و کميتههاي مشترک از اين پس هيچ فعاليتي با هم انجام نميدهند». همچنين «الانباء»، از روزنامههاي رسمي کويت، نيز اعلام کرد اخبار مربوط به ترک کويت از سوي سفير ايران درست نيست. شيخ محمد العبدالله، وزير دولت در امور کابينه و وزير اطلاعرساني کويت، مدعي شد اين اقدامات کويت در راستاي حفظ حقوق کويت اتخاذ شده است. همزمان با اين رويداد، وزارت خارجه ايران هم «فلاح الحجرف»، کاردار کويت در تهران را احضار و مراتب اعتراض ايران به اين ادعا را ابلاغ کرد. بهرام قاسمي با اعلام اين خبر افزود: «مقام وزارت امور خارجه کشورمان خطاب به کاردار کويت تأکيد کرد جمهوري اسلامي ايران هيچگونه ارتباطي با اين پرونده (العبدلي) نداشته است و اين امر در آغاز رسيدگي به
اين پرونده، به مقامهاي کويتي نيز ابلاغ شد». در اين ديدار، با يادآوري اين نکته که جمهوري اسلامي ايران همواره رفتاري مسئولانه در قبال کشورهاي منطقه و از جمله کويت در شرايط سخت اين کشور داشته است، تأکيد شد: «حق اقدام متقابل براي کشورمان در قبال کاهش کادر ديپلماتيک دو کشور محفوظ است و تصميمات لازم اتخاذ خواهد شد». کاردار کويت نيز در اين ديدار با اظهار تأسف از تحولات بهوجودآمده اخير گفت: «مطالب و موضوعات مطرحشده را در اولين فرصت به مقامهاي خود منتقل خواهد کرد».
کويت در حالي دست به کاهش تعداد ديپلماتهاي ايراني زده که پيش از اين، مدعي بود بين ايران و عربستان ميتواند دست به ميانجيگري بزند. درحاليکه عربستان دست به قطع رابطه با ايران زده بود و کشورهاي ديگري را نيز همراه با خود کرد، کويت دست به کاهش رابطه با ايران نزد؛ اما اسفند سال 95 بود که وزير امور خارجه اين کشور، نامهاي از سوي امير کويت براي ميانجيگري به ايران آورد و تحويل حسن روحاني، رئيسجمهوري، داد. به دنبال آن نامه و اظهارتمايل به حلوفصل مسائل، حسن روحاني به کويت و عمان سفر کرد؛ اما ماجراي ميانجيگري بعد از آن هيچ ادامهاي نيافت و حتي يک جلسه مشترک بين دو کشور گذاشته نشد. درحاليکه برخي کشورهاي عربي دست به تحريم قطر زدند، کويت و عمان به تحريمکنندگان نپيوستند؛ اما اکنون ميانجي به صف کاهشدهندگان رابطه با ايران پيوسته است.
کويت مدعي ارتباط گروهک العبدلي با ايران شده است. گروهک العبدلي در سال ٢٠١٥ و در جريان حمله نيروهاي امنيتي به محلي در نزديکي شهر کويت، کشف و اعلام شد که در اين حمله، مقاديري اسلحه، مهمات و مواد منفجره به دست نيروهاي امنيتي افتاده است. بعدها تعدادي به اتهام ارتباط با اين گروه بازداشت و محاکمه شدند. از آغاز رسيدگي به اين پرونده، ادعاي ارتباط متهمان با نهادهايي در جمهوري اسلامي مطرح شده بود. به گزارش «ايسنا»، پيش از اين نيز رسانههاي کويتي مدعي شدند که باند تروريستي العبدلي با ايران ارتباط دارد و دولت کويت به اين بهانه رايزنی فرهنگي ايران را تعطيل کرده و قصد دارد تعداد ديپلماتهاي ايراني را کاهش دهد. بنا به اين گزارش، روزنامه السياسه کويت دو روز پيش مدعي شد 14 نفر از متهمان باند العبدلي، در روز صدور حکمشان از طريق دريا به ايران فرار کردهاند.
کويت درحالي اين تصميم را اتخاذ کرده است که از مدتها قبل، رايزن فرهنگي ايران در کويت به تهران بازگشته است و دولت ايران درحالحاضر چنين مسئولي با چنين سمتي در کويت ندارد و دفتر اشارهشده نيز به صورت رسمي فعاليتي در اين کشور انجام نميدهد. دولت کويت بعد از ماجراي اعدام شيخ نمر و حمله به سفارت عربستان در تهران، در اقدامي هماهنگ با تعداد ديگري از کشورهاي شوراي همکاري خليجفارس، تعداد ديپلماتهاي خود را در ايران کاهش داد و سفير خود را براي مشورت به کويت فراخواند؛ چنانکه در دو سال اخير سفارت اين کشور در ايران در سطح کاردار و با دو پرسنل در تهران مشغول به فعاليت بوده است.
حمايت عربستان
در پي اقدام دولت کويت، شبکه اسکاينيوز اعلام کرد يکي از مسئولان وزارت خارجه عربستان گفته است کشورش از تصميمات جديد دولت کويت عليه هيئت ديپلماسي ايران در کويت به طور کامل حمايت ميکند. همچنين به گزارش «ايسنا»، به نقل از «اليوم السابع»، «مشعل بنفهم السلمي»، رئيس پارلمان عربي، هم ضمن اعلام حمايت از اين اقدام کويت در بيانيهاي مدعي شد: «ثابتشدن حمايت ايران از باند تروريستي العبدلي که متهم به ايجاد ناامني و بيثباتي در کويت است، به جهان ثابت ميکند ايران حامي اصلي گروهکهاي تروريستي است؛ گروهکهايي که هدف آنها ايجاد ناامني و بيثباتي در کويت و کشورهاي عربي است. از جامعه بينالملل و بهویژه سازمان ملل و سازمانهاي وابسته و همچنين کشورهاي فعال در نظام بينالمللي ميخواهيم که دخالتهاي ايران در امور داخلي کشورهاي عربي را محکوم کنند. سياستهاي ايران خصمانه است و به منظور تضعيف حکومتهاي عربي و نشر هرجومرج و از بين بردن وحدت ميان کشورهاي عربي از گروهکهاي مسلح حمايت ميکند و اين سياستهاي ايران در تناقض با اصول حسن همجواري و احترام به حاکميت در استقلال کشور و ارزشهاي اخلاقي و انساني است و با قوانين بينالمللي در
تضاد است».
برخي از تحليلگران معتقدند اقدامات دولت کويت در راستاي تحولات اخير در منطقه و فشار عربستان به قطر و تعداد ديگري از کشورهاي حاشيه خليج فارس از جمله کويت، براي کاهش سطح روابط با ايران صورت گرفته است. اين عده از تحليلگران معتقدند مقامات کويتي تحت فشار سياستهاي مداخلهجويانه عربستان تصميم به کاهش ديپلماتهاي ايراني در اين کشور گرفتهاند.
در هشت ماه اول سال 94 صادرات ايران به کويت بيش از 194 ميليون دلار و حجم واردات 62 ميليون دلار بوده است. کويت از بزرگترين مشتريان سيمان ايران است و مانند ساير کشورهاي منطقه به واردات حيوانات زنده از ايران علاقه دارد؛ بهطوريکه بيش از 73 ميليون دلار از صادرات ايران به اين کشور فقط مربوط به حيوانات زنده است. از سوي ديگر ايران نيز حجم عمدهاي از وسايل نقليه موتوري را از طريق اين کشور وارد ميکند و در نهايت مجموع مبادلات تجاري اين دو کشور در سال گذشته به حدود 260 ميليون دلار رسيده که از اين ميان 197 ميليون دلار سهم ايران و 63 ميليون دلار سهم کويت است..
-------------------------------
عباس پرورده، کارشناس مسائل خاورميانه در گفتوگو با «شرق»:
کاهش رابطه محافظهکارانه کويت با ايران
کويت روابطش را با ايران كاهش داده است، تحليل شما از اين اقدام کويت چيست؟
آنچه بين ايران و کويت رخ داده، يک دليل اصلي و چند دليل فرعي دارد. از سال 1981 که شوراي همکاري خليج فارس شکل گرفته و شش کشور عربي عضو آن شدهاند، يک کشور نقش راهبر و ديگران نقش دنبالهرو و حاشيهاي را داشتهاند. از آنزمان براساس شرايطي که در منطقه ايجاد شده، کشورهاي کوچک عربي تابع عربستان بوده و خود را ملزم به تبعيت ميدانند. شرايطي که امروز عربستان و ايران در آن قرار دارند حاکي از يک رقابت منطقهاي شديد است که عربستان از تمام اهرمهاي موجود براي ايجاد فشار بر ايران استفاده ميکند.
در يکي از آخرين موارد ايجاد فشار سياسي، ميتوان به نمونه کشور قطر اشاره کرد. اگرچه شرايط 13گانهاي براي قطر ازسوي کشورهاي تحريمکننده به رهبري عربستان مطرح شد اما مشخص است که در سرفصل آن شروط قطع رابطه با ايران قرار داشت که قطر اين شرط را نپذيرفت يا مشروط کرد.
درحاليکه نگراني از اين وجود داشت که قطر در مقابل شروط عربستان کمر خم کند، اين کويت بود که دست به کاهش رابطه زد. كويت مدعي بود ميانجي رابطه ايران و عربستان است. چرا اين اتفاق رخ داد؟
علت اين موضوع به تفاوت ساختار سياسي اين دو کشور بازميگردد. قطر داراي ساختار سياسي منسجمتري است و موضعگيريهاي اين کشور در سياست خارجي يکپارچهتر از کويت است. قطر از بدو تأسيس به سمت اخوانالمسلمين گرايش پيدا کرد و نوعي استقلالطلبي منطقهاي در سياستهاي اين کشور ديده ميشود. اين گرايشها با اقدام رسانهاي قطر مبني بر تأسيس شبکه الجزيره نيز توسعه پيدا کرد. ميتوان گفت قطر دنبال يک نوع هويتجويي ممتازتر در منطقه است. اما کويت از نظر ساختار داخلي و انسجام سياسي از يکپارچگي برخوردار نيست. به دليل وجود پارلمان شبهدموکراتيک در کويت يک تکثرگرايي سياسي در اين کشور وجود دارد. حتي داخل کويت، گروههاي موافق و مخالف ايران شکل گرفته است.
همچنين تخمين زده ميشود که نزديک به 200 هزار نفر دوتابعيتي عربستاني و کويتي در اين کشور زندگي ميکنند که نفوذ اين افراد، ميتواند يکي از دلايل تأثيرپذيري کويت از عربستان باشد. حتي اين دوتابعيتيها، در کويت مناصب بالاي سياسي را نيز بهدست آوردهاند.
گفتيد اقدام کويت دلايل فرعي هم دارد. منظورتان چيست؟
کويت کشوري محافظهکار و در بين کشورهاي شوراي همکاري خليج فارس يکي از همسايگان کوچک ايران است که تجربه جنگ ايران و عراق و جنگ اول خليج فارس موجب شده که در سه دهه اخير مقابل ايران سياست محافظهکارانهاي در پيش بگيرد. حتي ميتوان گفت محافظهکاري در مورد ايران يکي از نمادهاي سياست خارجي کويت است. از همين رو ميتوان ديد که تا جايي که ممکن بود در روزهاي گذشته نيز کويت خبر کاهش تعداد ديپلماتهاي ايران را از طريق مجاري رسمي اعلام نکرد. همچنين بايد به اين نکته هم توجه کرد که رايزن فرهنگي ايران از دو سال پيش کويت را ترک کرده و الان براساس فشارهاي عربستان، کويت خود را ملزم ديده که بيانيهاي در اين زمينه صادر کند. در راستاي همين فشارها نيز تعداد ديپلماتهاي ايران را کاهش داده است. البته بايد به اين نکته هم توجه کرد که ديپلماتهاي کويت در ايران دو نفر هستند و استدلال کويت اين است که در راستاي رعايت پروتکلهاي بينالمللي بايد تعداد ديپلماتهاي ايران هم کاهش پيدا کند. همين نيز ميتواند نشانه محافظهکاري کويت باشد. برخي رسانههاي منطقه اعلام کردند که اين اقدام کويت به ماجراي هسته العبدلي که 14 شيعه هستند مرتبط است که گفته
شده اقداماتي عليه دولت کويت انجام دادهاند و در دادگاه بعد از اينکه عليهشان حکم صادر شده به سمت ايران فرار کردهاند. البته من معتقدم حتي اگر چنين اتفاقي رخ داده باشد نيز دليل مناسبي براي کاهش رابطه نيست و ميتواند بين کشورها، دستاويز براي اقدامات ديپلماتيکي مثل فراخواندن سفير باشد. البته اين چندمين بار است که کويت اعلام ميکند که گروههايي در کشورش دست به اقدامات خرابکارانه ميزنند که به ايران مرتبط هستند. اين اخبار هم ناشي از وجود گروههاي ضدايراني در داخل کويت است؛ حتي تعدادي از نمايندگان پارلمان کويت همديگر را به حمايت از ايران متهم کردهاند.
کويت تا همين چندي پيش مدعي بود که ميخواهد ميانجي رابطه ايران و عربستان باشد؛ حتي در جريان قطر نيز چنين موضوعي را مطرح کرد. چگونه ميانجي، خود به صف مخالفان پيوست؟
از لحاظ ژئوپليتيک اگر کشور کوچکي که داراي نفوذ نيست، از اقدامات ميانجيگرانه صحبت ميکند، يعني بلوف سياسي ميزند و ممکن است کاربرد داخلي داشته باشد. در شرايطي که ايران و عربستان درباره يمن، سوريه و عراق تنش دارند و شکاف رابطه اين دو کشور هر روز عميقتر از پيش ميشود، به نظر نميآيد که عمان و کويت بتوانند ميانجي رابطه ايران و عربستان شوند. چون پيش از هرچيز تحت سيطره برادر بزرگتر هستند. يکي ديگر از علل فرعي کاهش رابطه دو کشور، نبود رابطه اقتصادي بين دو کشور است. عمده محصول صادراتي کشورهاي خليج فارس، نفت و گاز است و توسعهنيافتگي اقتصادي در ديگر حوزهها موجب شده که کشورهاي منطقه خليج فارس، با هم کمترين رابطه اقتصادي را داشته باشند؛ از همين رو روابط سياسيشان هم شکننده باشد و با بهانههاي کوچک دستخوش تنش شود.
شرق: پنجشنبه هفته گذشته، وزارت خارجه کويت، عليرضا عنايتي، سفير ايران را فراخواند تا موضوع کاهش تعداد ديپلماتهاي ايراني در اين کشور را به وي به صورت رسمي اعلام کند. همچنين برخي از رسانههاي عربي، از جمله الجزيره، مدعي شدند در همين چارچوب، بنا بر دستور مقامات کويتي، دفتر رايزن فرهنگي و دفتر وابسته نظامي ايران در اين کشور بسته خواهد شد و کويت از سفارت ايران خواسته تعداد کارمندانش را از ۱۹ نفر به چهار نفر کاهش دهد و ديپلماتهاي ايراني بايد کویت را در ۴۵ روز ترک کنند.
آنها همچنين از اخراج سفير ايران يعني عليرضا عنايتي خبر دادند؛ اما به گزارش «ايسنا»، يک مسئول وزارت خارجه کويت ضمن تکذيب اين اخبار اعلام کرد: «پس از صدور حکم دادگاه رسيدگي در رابطه با باند العبدلي و متهمشدن ايران در ارتباطداشتن با اين باند، وزارت خارجه کويت اقدامات لازم را اتخاذ کرد و به سفير ايران ابلاغ شد تعداد ديپلماتهاي ايراني بايد کاهش، دفاتر فني وابسته به سفارت، تعطيل و کميتههاي مشترک از اين پس هيچ فعاليتي با هم انجام نميدهند». همچنين «الانباء»، از روزنامههاي رسمي کويت، نيز اعلام کرد اخبار مربوط به ترک کويت از سوي سفير ايران درست نيست. شيخ محمد العبدالله، وزير دولت در امور کابينه و وزير اطلاعرساني کويت، مدعي شد اين اقدامات کويت در راستاي حفظ حقوق کويت اتخاذ شده است. همزمان با اين رويداد، وزارت خارجه ايران هم «فلاح الحجرف»، کاردار کويت در تهران را احضار و مراتب اعتراض ايران به اين ادعا را ابلاغ کرد. بهرام قاسمي با اعلام اين خبر افزود: «مقام وزارت امور خارجه کشورمان خطاب به کاردار کويت تأکيد کرد جمهوري اسلامي ايران هيچگونه ارتباطي با اين پرونده (العبدلي) نداشته است و اين امر در آغاز رسيدگي به
اين پرونده، به مقامهاي کويتي نيز ابلاغ شد». در اين ديدار، با يادآوري اين نکته که جمهوري اسلامي ايران همواره رفتاري مسئولانه در قبال کشورهاي منطقه و از جمله کويت در شرايط سخت اين کشور داشته است، تأکيد شد: «حق اقدام متقابل براي کشورمان در قبال کاهش کادر ديپلماتيک دو کشور محفوظ است و تصميمات لازم اتخاذ خواهد شد». کاردار کويت نيز در اين ديدار با اظهار تأسف از تحولات بهوجودآمده اخير گفت: «مطالب و موضوعات مطرحشده را در اولين فرصت به مقامهاي خود منتقل خواهد کرد».
کويت در حالي دست به کاهش تعداد ديپلماتهاي ايراني زده که پيش از اين، مدعي بود بين ايران و عربستان ميتواند دست به ميانجيگري بزند. درحاليکه عربستان دست به قطع رابطه با ايران زده بود و کشورهاي ديگري را نيز همراه با خود کرد، کويت دست به کاهش رابطه با ايران نزد؛ اما اسفند سال 95 بود که وزير امور خارجه اين کشور، نامهاي از سوي امير کويت براي ميانجيگري به ايران آورد و تحويل حسن روحاني، رئيسجمهوري، داد. به دنبال آن نامه و اظهارتمايل به حلوفصل مسائل، حسن روحاني به کويت و عمان سفر کرد؛ اما ماجراي ميانجيگري بعد از آن هيچ ادامهاي نيافت و حتي يک جلسه مشترک بين دو کشور گذاشته نشد. درحاليکه برخي کشورهاي عربي دست به تحريم قطر زدند، کويت و عمان به تحريمکنندگان نپيوستند؛ اما اکنون ميانجي به صف کاهشدهندگان رابطه با ايران پيوسته است.
کويت مدعي ارتباط گروهک العبدلي با ايران شده است. گروهک العبدلي در سال ٢٠١٥ و در جريان حمله نيروهاي امنيتي به محلي در نزديکي شهر کويت، کشف و اعلام شد که در اين حمله، مقاديري اسلحه، مهمات و مواد منفجره به دست نيروهاي امنيتي افتاده است. بعدها تعدادي به اتهام ارتباط با اين گروه بازداشت و محاکمه شدند. از آغاز رسيدگي به اين پرونده، ادعاي ارتباط متهمان با نهادهايي در جمهوري اسلامي مطرح شده بود. به گزارش «ايسنا»، پيش از اين نيز رسانههاي کويتي مدعي شدند که باند تروريستي العبدلي با ايران ارتباط دارد و دولت کويت به اين بهانه رايزنی فرهنگي ايران را تعطيل کرده و قصد دارد تعداد ديپلماتهاي ايراني را کاهش دهد. بنا به اين گزارش، روزنامه السياسه کويت دو روز پيش مدعي شد 14 نفر از متهمان باند العبدلي، در روز صدور حکمشان از طريق دريا به ايران فرار کردهاند.
کويت درحالي اين تصميم را اتخاذ کرده است که از مدتها قبل، رايزن فرهنگي ايران در کويت به تهران بازگشته است و دولت ايران درحالحاضر چنين مسئولي با چنين سمتي در کويت ندارد و دفتر اشارهشده نيز به صورت رسمي فعاليتي در اين کشور انجام نميدهد. دولت کويت بعد از ماجراي اعدام شيخ نمر و حمله به سفارت عربستان در تهران، در اقدامي هماهنگ با تعداد ديگري از کشورهاي شوراي همکاري خليجفارس، تعداد ديپلماتهاي خود را در ايران کاهش داد و سفير خود را براي مشورت به کويت فراخواند؛ چنانکه در دو سال اخير سفارت اين کشور در ايران در سطح کاردار و با دو پرسنل در تهران مشغول به فعاليت بوده است.
حمايت عربستان
در پي اقدام دولت کويت، شبکه اسکاينيوز اعلام کرد يکي از مسئولان وزارت خارجه عربستان گفته است کشورش از تصميمات جديد دولت کويت عليه هيئت ديپلماسي ايران در کويت به طور کامل حمايت ميکند. همچنين به گزارش «ايسنا»، به نقل از «اليوم السابع»، «مشعل بنفهم السلمي»، رئيس پارلمان عربي، هم ضمن اعلام حمايت از اين اقدام کويت در بيانيهاي مدعي شد: «ثابتشدن حمايت ايران از باند تروريستي العبدلي که متهم به ايجاد ناامني و بيثباتي در کويت است، به جهان ثابت ميکند ايران حامي اصلي گروهکهاي تروريستي است؛ گروهکهايي که هدف آنها ايجاد ناامني و بيثباتي در کويت و کشورهاي عربي است. از جامعه بينالملل و بهویژه سازمان ملل و سازمانهاي وابسته و همچنين کشورهاي فعال در نظام بينالمللي ميخواهيم که دخالتهاي ايران در امور داخلي کشورهاي عربي را محکوم کنند. سياستهاي ايران خصمانه است و به منظور تضعيف حکومتهاي عربي و نشر هرجومرج و از بين بردن وحدت ميان کشورهاي عربي از گروهکهاي مسلح حمايت ميکند و اين سياستهاي ايران در تناقض با اصول حسن همجواري و احترام به حاکميت در استقلال کشور و ارزشهاي اخلاقي و انساني است و با قوانين بينالمللي در
تضاد است».
برخي از تحليلگران معتقدند اقدامات دولت کويت در راستاي تحولات اخير در منطقه و فشار عربستان به قطر و تعداد ديگري از کشورهاي حاشيه خليج فارس از جمله کويت، براي کاهش سطح روابط با ايران صورت گرفته است. اين عده از تحليلگران معتقدند مقامات کويتي تحت فشار سياستهاي مداخلهجويانه عربستان تصميم به کاهش ديپلماتهاي ايراني در اين کشور گرفتهاند.
در هشت ماه اول سال 94 صادرات ايران به کويت بيش از 194 ميليون دلار و حجم واردات 62 ميليون دلار بوده است. کويت از بزرگترين مشتريان سيمان ايران است و مانند ساير کشورهاي منطقه به واردات حيوانات زنده از ايران علاقه دارد؛ بهطوريکه بيش از 73 ميليون دلار از صادرات ايران به اين کشور فقط مربوط به حيوانات زنده است. از سوي ديگر ايران نيز حجم عمدهاي از وسايل نقليه موتوري را از طريق اين کشور وارد ميکند و در نهايت مجموع مبادلات تجاري اين دو کشور در سال گذشته به حدود 260 ميليون دلار رسيده که از اين ميان 197 ميليون دلار سهم ايران و 63 ميليون دلار سهم کويت است..
-------------------------------
عباس پرورده، کارشناس مسائل خاورميانه در گفتوگو با «شرق»:
کاهش رابطه محافظهکارانه کويت با ايران
کويت روابطش را با ايران كاهش داده است، تحليل شما از اين اقدام کويت چيست؟
آنچه بين ايران و کويت رخ داده، يک دليل اصلي و چند دليل فرعي دارد. از سال 1981 که شوراي همکاري خليج فارس شکل گرفته و شش کشور عربي عضو آن شدهاند، يک کشور نقش راهبر و ديگران نقش دنبالهرو و حاشيهاي را داشتهاند. از آنزمان براساس شرايطي که در منطقه ايجاد شده، کشورهاي کوچک عربي تابع عربستان بوده و خود را ملزم به تبعيت ميدانند. شرايطي که امروز عربستان و ايران در آن قرار دارند حاکي از يک رقابت منطقهاي شديد است که عربستان از تمام اهرمهاي موجود براي ايجاد فشار بر ايران استفاده ميکند.
در يکي از آخرين موارد ايجاد فشار سياسي، ميتوان به نمونه کشور قطر اشاره کرد. اگرچه شرايط 13گانهاي براي قطر ازسوي کشورهاي تحريمکننده به رهبري عربستان مطرح شد اما مشخص است که در سرفصل آن شروط قطع رابطه با ايران قرار داشت که قطر اين شرط را نپذيرفت يا مشروط کرد.
درحاليکه نگراني از اين وجود داشت که قطر در مقابل شروط عربستان کمر خم کند، اين کويت بود که دست به کاهش رابطه زد. كويت مدعي بود ميانجي رابطه ايران و عربستان است. چرا اين اتفاق رخ داد؟
علت اين موضوع به تفاوت ساختار سياسي اين دو کشور بازميگردد. قطر داراي ساختار سياسي منسجمتري است و موضعگيريهاي اين کشور در سياست خارجي يکپارچهتر از کويت است. قطر از بدو تأسيس به سمت اخوانالمسلمين گرايش پيدا کرد و نوعي استقلالطلبي منطقهاي در سياستهاي اين کشور ديده ميشود. اين گرايشها با اقدام رسانهاي قطر مبني بر تأسيس شبکه الجزيره نيز توسعه پيدا کرد. ميتوان گفت قطر دنبال يک نوع هويتجويي ممتازتر در منطقه است. اما کويت از نظر ساختار داخلي و انسجام سياسي از يکپارچگي برخوردار نيست. به دليل وجود پارلمان شبهدموکراتيک در کويت يک تکثرگرايي سياسي در اين کشور وجود دارد. حتي داخل کويت، گروههاي موافق و مخالف ايران شکل گرفته است.
همچنين تخمين زده ميشود که نزديک به 200 هزار نفر دوتابعيتي عربستاني و کويتي در اين کشور زندگي ميکنند که نفوذ اين افراد، ميتواند يکي از دلايل تأثيرپذيري کويت از عربستان باشد. حتي اين دوتابعيتيها، در کويت مناصب بالاي سياسي را نيز بهدست آوردهاند.
گفتيد اقدام کويت دلايل فرعي هم دارد. منظورتان چيست؟
کويت کشوري محافظهکار و در بين کشورهاي شوراي همکاري خليج فارس يکي از همسايگان کوچک ايران است که تجربه جنگ ايران و عراق و جنگ اول خليج فارس موجب شده که در سه دهه اخير مقابل ايران سياست محافظهکارانهاي در پيش بگيرد. حتي ميتوان گفت محافظهکاري در مورد ايران يکي از نمادهاي سياست خارجي کويت است. از همين رو ميتوان ديد که تا جايي که ممکن بود در روزهاي گذشته نيز کويت خبر کاهش تعداد ديپلماتهاي ايران را از طريق مجاري رسمي اعلام نکرد. همچنين بايد به اين نکته هم توجه کرد که رايزن فرهنگي ايران از دو سال پيش کويت را ترک کرده و الان براساس فشارهاي عربستان، کويت خود را ملزم ديده که بيانيهاي در اين زمينه صادر کند. در راستاي همين فشارها نيز تعداد ديپلماتهاي ايران را کاهش داده است. البته بايد به اين نکته هم توجه کرد که ديپلماتهاي کويت در ايران دو نفر هستند و استدلال کويت اين است که در راستاي رعايت پروتکلهاي بينالمللي بايد تعداد ديپلماتهاي ايران هم کاهش پيدا کند. همين نيز ميتواند نشانه محافظهکاري کويت باشد. برخي رسانههاي منطقه اعلام کردند که اين اقدام کويت به ماجراي هسته العبدلي که 14 شيعه هستند مرتبط است که گفته
شده اقداماتي عليه دولت کويت انجام دادهاند و در دادگاه بعد از اينکه عليهشان حکم صادر شده به سمت ايران فرار کردهاند. البته من معتقدم حتي اگر چنين اتفاقي رخ داده باشد نيز دليل مناسبي براي کاهش رابطه نيست و ميتواند بين کشورها، دستاويز براي اقدامات ديپلماتيکي مثل فراخواندن سفير باشد. البته اين چندمين بار است که کويت اعلام ميکند که گروههايي در کشورش دست به اقدامات خرابکارانه ميزنند که به ايران مرتبط هستند. اين اخبار هم ناشي از وجود گروههاي ضدايراني در داخل کويت است؛ حتي تعدادي از نمايندگان پارلمان کويت همديگر را به حمايت از ايران متهم کردهاند.
کويت تا همين چندي پيش مدعي بود که ميخواهد ميانجي رابطه ايران و عربستان باشد؛ حتي در جريان قطر نيز چنين موضوعي را مطرح کرد. چگونه ميانجي، خود به صف مخالفان پيوست؟
از لحاظ ژئوپليتيک اگر کشور کوچکي که داراي نفوذ نيست، از اقدامات ميانجيگرانه صحبت ميکند، يعني بلوف سياسي ميزند و ممکن است کاربرد داخلي داشته باشد. در شرايطي که ايران و عربستان درباره يمن، سوريه و عراق تنش دارند و شکاف رابطه اين دو کشور هر روز عميقتر از پيش ميشود، به نظر نميآيد که عمان و کويت بتوانند ميانجي رابطه ايران و عربستان شوند. چون پيش از هرچيز تحت سيطره برادر بزرگتر هستند. يکي ديگر از علل فرعي کاهش رابطه دو کشور، نبود رابطه اقتصادي بين دو کشور است. عمده محصول صادراتي کشورهاي خليج فارس، نفت و گاز است و توسعهنيافتگي اقتصادي در ديگر حوزهها موجب شده که کشورهاي منطقه خليج فارس، با هم کمترين رابطه اقتصادي را داشته باشند؛ از همين رو روابط سياسيشان هم شکننده باشد و با بهانههاي کوچک دستخوش تنش شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.