|

گزارشي از پشت‌صحنه نواي اسرارآميز؛

تقابل و تعامل در بازي و زندگي

گروه هنر: نمايش «نواي اسرارآميز»، نوشته اريک امانوئل اشميت که اين روزها با کارگرداني ساقي عطايي در تماشاخانه پايتخت اجرا مي‌شود، يک درام روان‌شناسانه است که شخصيت‌هاي درگير در قصه آن، نگاه متفاوتي به مقولات مختلفي از جمله ارتباط با ديگران و عشق دارند.
مخاطب اين نمايش، شاهد تقابل دو مرد از دو خاستگاه متفاوت است که يکي ميانشان قرار گرفته است. البته قصه اين نمايش‌نامه با قرارگيري يک زن بين دو مرد، وارد فاز داستان‌هاي عشق مثلثي يا قصه‌اي که با استفاده از اين عبارت، توقعش را داريم نمي‌شود، بلکه اشميت در اين متن، به لايه‌هاي زيرين درون دو مرد پرداخته است. وحيد آقاپور و هومن کيايي؛ بازيگراني که اين شب‌ها در پايتخت مشغول ايفاي نقش‌هاي اين نمايش هستند، دو سال پيش در نمايش‌نامه‌خواني همين اثر به کارگرداني همين کارگردان حضور داشتند و شروع فرايند تمرين براي اجراي صحنه‌اي نمايش، با پيش‌زمينه و آشنايي قبلي‌شان نسبت به متن، همراه بود.
وحيد آقاپور پيش از شروع يکي از اجراهاي اين نمايش، درباره شکل‌گيري مشارکتش با هومن کيايي در شکل‌دادن اين نمايش، مي‌گويد: چون «نواي اسرارآميز» يک نمايش‌نامه دوپرسوناژي است، بنابراين از نقطه‌نظر يک بازيگر، حجم زيادي از تعامل و همکاري را با بازيگر مقابل، مي‌طلبد. به‌اين‌ترتيب، بايد در خلال تمرين‌ها و اجرا، يک درک مشترک، همدلي و هم‌فکري بين اين دو وجود داشته باشد، چون اين نمايش‌نامه، يک متن چندلايه و عميق است و نياز به تحليل دارد.
اين بازيگر درباره حال‌وهواي روزهايي که صرف تمرين اين نمايش شده، مي‌گويد: در مراحل ابتدايي، پيش مي‌آمد که اختلاف‌نظرهايي با هومن کيايي داشتم؛ يعني من به درکي از وضعيت مي‌رسيدم که او درک ديگري درباره آن داشت. طبيعي است که اين اختلاف، موجب ايجاد اصطکاک‌هايي مي‌شد، ولي با درنظرگرفتن اين نکته مهم که قرار بود همه اين فرايندها و اتفاقات به نتيجه و اجرا برسد، از اين مراحل گذر و به سلامت از اين گردنه عبور کرديم. در نهايت تحليل غايي ما که هماهنگ با نظر کارگردان بود، شکل گرفت و خوشبختانه در مرحله يک‌سوم پاياني تمرين‌ها که منتهي به اجرا شد، آن همدلي و تفاهم موردنظرمان به وجود آمد و باعث شد که هم از تمرين‌ها و هم از اجرا لذت ببريم و حالمان خوب شود.
آقاپور که اين روزها فيلم «اکسيدان» را روي پرده اکران دارد، درباره نگاه خودش به نقش «اريک لارسن»- که ايفاگر آن است- مي‌گويد: شايد عمده‌ترين جذابيت اين کاراکتر براي من، بازي‌کردنش باشد؛ يعني اين شخصيت در نمايش هم دارد بازي مي‌کند و ماسک‌هاي متعددي را از صورتش برمي‌دارد تا به خود واقعي‌‌اش برسد. به‌عنوان يک بازيگر، اين مسئله برايم خيلي جالب بود، اما جنبه‌هاي مشترکي بين خودم و اين شخصيت نمي‌بينم. اين هم يکي ديگر از جذابيت‌هاي لارسن براي ايفاکردن نقشش است. ما در فرايندي 45 روزه، فرصت داشتيم اجراي صحنه‌اي اين نمايش را آماده کنيم. به‌علاوه، پيش‌تر هم با نمايش‌نامه‌خواني‌اش، با آن روبه‌رو شده بوديم و گپ‌و‌گفت‌هاي مفصلي درباره‌اش داشتيم. دو سالي که از نمايش‌نامه‌خواني گذشته بود، باعث شد وقتي دوباره به متن رجوع کرديم، متوجه شويم که برخي از تحليل‌هاي آن‌زمانمان بايد تغيير کند. بنابراين در رجعت به نمايش‌نامه، نکات ديگري را پيدا کرديم و ريزه‌کاري‌هاي متعددي را در نظر گرفتيم که اين اتفاق به مرور زمان باعث پخته‌ترشدنمان شد.
اين بازيگر در پايان اين گفت‌وگو مي‌گويد: نواي اسرارآميز يک نمايش‌نامه فلسفي است و مخاطب را دعوت به تفکر مي‌کند. ايده‌آل خود من اين است که براي چنين نمايش‌نامه‌اي در مواجهه با تماشاگر، از نظر کميت، اتفاق خوبي بيفتد. دوست ندارم اين مسئله را بگويم، اما احساس مي‌کنم تماشاگر تئاتر ما دارد به سمت تنبلي ميل مي‌کند و گويي نمايش‌هاي سهل‌الوصول‌تر و مفرح‌تر را مي‌پسندد. البته اميدوارم اين‌گونه نشود و شاهد استقبال از نمايش‌هاي فلسفي و استخوان‌دار باشيم. به نظرم تماشاگر تئاتر با ديدن کارهاي جدي و تأمل‌برانگيز است که رشد مي‌کند.
کمي آن‌طرف‌تر از آقاپور، هومن کيايي است که خود را براي اجرا آماده مي‌کند. کيايي درباره تمرين‌ها و چگونگي آماده‌شدنش براي اين نمايش مي‌گويد: در دوره تمرين مشترک بين دو بازيگر، هرکدام شروع به شکل‌دادن به يک بده‌بستان مي‌کنند. شايد اين اتفاق ناخودآگاه بيفتد، چون هرکسي پشت نقاب نقش خودش قرار مي‌گيرد. بخش ديگر به خود بازيگر برمي‌گردد که ممکن است براي لحظه‌لحظه کار، پيشنهاد داشته باشد و همچنين شنونده و پذيرنده پيشنهادات کارگردان هم هست. اين مسائل، يک‌سري هماهنگي‌ها را مي‌طلبد که در جريان تمرين اتفاق مي‌افتند. به نظرم شرط لازم براي شکل‌گيري و داشتن اين دو ويژگي، تعامل دوطرفه بازيگر با تأييد کارگردان است. ممکن است نگاه دو بازيگر به مقوله بازي، متفاوت از يکديگر باشد. کمااينکه در مورد من و وحيد آقاپور هم همين‌طور است؛ وحيد قائل به اين است که بازيگري يک علم است و من، بيشتر به صورت ترکيبي از علم و غريزه به آن نگاه مي‌کنم. يک موضوع هم که بايد از آن اجتناب کرد، مسائل حاشيه‌اي و بيرون از فضاي تمرين است که مربوط به اين معضل مي‌شود که ما، چندان قائل به حرکت جمعي نيستيم. اين خصوصيت بازيگر است که به‌طور بالفطره، ديده‌شدن برايش مهم است. در مملکت ما هم که اين مسئله خيلي مهم است و ممکن است گاهي اولويت‌دادن به اين‌گونه اتفاقات، به کار آسيب بزند. همين رويکرد موجب مي‌شود بازيگران از يکديگر رنجيده شوند، اما اين اتفاق در مورد ما رخ نداد. چون وحيد آقاپور يکي از بازيگرهاي بااخلاق تئاتر است.
اين بازيگر که پيش از اين، نمايش «حادثه در ويشي» را روي صحنه داشت، سخنانش را اين‌گونه ادامه مي‌دهد: گاهي در تمرين‌ها، فاصله‌ام با وحيد باعث مي‌شد که فکر کنم ممکن است از دست من برنجد، چون من، حين تمرين و اجرا بالاوپايين‌هايي در بازي‌ام دارم و ممکن است با شور و حرارت متفاوت‌تري نسبت به کاري که قبلا کرده‌ام، عمل کنم، ولي وحيد خيلي همراه بود و خيلي صبور! اين بازيگر در بازي‌اش صادق است و آشفتگي‌ها و بالاوپايين‌هاي من را تحمل کرد. همين هم مي‌شود که کار به ثمر مي‌نشيند.
کيايي درباره شخصيت ابل زنورکو که ايفاگر نقشش در نواي اسرارآميز است، مي‌گويد: شخصيتي که بازي‌اش مي‌کنم، در فرازهايي خيلي از من دور است و در فرازهايي هم خيلي به من نزديک است؛ يعني موقعيت‌هايي در زندگي واقعي‌ام بوده که به‌جاي زنورکو قرار گرفته‌ام. نه‌تنها من بازيگر که فکر مي‌کنم خيلي از مردم هم اين تجربه را داشته‌اند. دوري‌هاي اين شخصيت از من، به نويسنده‌بودنش، نوبل‌گرفتنش و بي‌توجهي‌اش به آن و جهان‌بيني خاصش نسبت به انسان‌هاست. او از بقيه بريده و چندسال است که در يک جزيره به‌تنهايي زندگي مي‌کند. حرکت‌هاي جنون‌آميزي که اين شخصيت از خود نشان مي‌دهد، اصلا به کارهايي که من مي‌کنم شباهت ندارد. وي درباره تقابل دو مرد حاضر در نمايش‌نامه مي‌گويد: به‌هرحال، هر دو مرد، در دنياي عشق، غيرکاربردي‌اند. چون رابطه‌شان در عشق يک‌طرفه است. زنورکو فقط خودش را مي‌بيند و لارسن هم فقط طرف مقابل را. زنورکو راحت درباره ديگران قضاوت مي‌کند؛ من اين کار را نمي‌کنم، ولي زنورکو را درک مي‌کنم و مي‌فهمم که چرا رنج مي‌برد. من هم از خيلي از مسائل سطحي که در جامعه اتفاق مي‌افتد و مدت‌ها رويشان توقف مي‌شود، رنج مي‌برم، ولي تلاش مي‌کنم که ديگران را قضاوت نکنم. البته نمي‌دانم چقدر در اين زمينه موفقم. درکل از شخصيت زنورکو فاصله دارم، ولي درکش مي‌کنم.
در پايان گپ‌وگفت با اين بازيگر، کيايي درباره برقراري ارتباط نمايش با تماشاگران، مي‌گويد: نگاه دو مرد به مقوله عشق، به نظرم چيزي است که هم براي آقايان جذاب است و هم براي خانم‌ها. بانوان ممکن است بگويند با تماشاي اين نمايش، چيزي را از زبان مردها مي‌شنويم که تابه‌حال نشنيده بوديم. آقايان هم مي‌گويند خودمان را در نمايش مي‌شنويم يا اينکه نسخه متفاوتي از خودمان را مي‌بينيم. بالاخره، ميزان تماشاگري که اين روزها براي يک کار تئاتر مي‌آيد، به خيلي از عوامل بستگي دارد؛ از جمله شناخته‌شده‌بودن عوامل و سالن اجرا، تبليغات و...، شايد هم اصلا تماشاگر، يک طيف و تيپ از کارها را دوست نداشته باشد که براي ديدنشان بيايد.

گروه هنر: نمايش «نواي اسرارآميز»، نوشته اريک امانوئل اشميت که اين روزها با کارگرداني ساقي عطايي در تماشاخانه پايتخت اجرا مي‌شود، يک درام روان‌شناسانه است که شخصيت‌هاي درگير در قصه آن، نگاه متفاوتي به مقولات مختلفي از جمله ارتباط با ديگران و عشق دارند.
مخاطب اين نمايش، شاهد تقابل دو مرد از دو خاستگاه متفاوت است که يکي ميانشان قرار گرفته است. البته قصه اين نمايش‌نامه با قرارگيري يک زن بين دو مرد، وارد فاز داستان‌هاي عشق مثلثي يا قصه‌اي که با استفاده از اين عبارت، توقعش را داريم نمي‌شود، بلکه اشميت در اين متن، به لايه‌هاي زيرين درون دو مرد پرداخته است. وحيد آقاپور و هومن کيايي؛ بازيگراني که اين شب‌ها در پايتخت مشغول ايفاي نقش‌هاي اين نمايش هستند، دو سال پيش در نمايش‌نامه‌خواني همين اثر به کارگرداني همين کارگردان حضور داشتند و شروع فرايند تمرين براي اجراي صحنه‌اي نمايش، با پيش‌زمينه و آشنايي قبلي‌شان نسبت به متن، همراه بود.
وحيد آقاپور پيش از شروع يکي از اجراهاي اين نمايش، درباره شکل‌گيري مشارکتش با هومن کيايي در شکل‌دادن اين نمايش، مي‌گويد: چون «نواي اسرارآميز» يک نمايش‌نامه دوپرسوناژي است، بنابراين از نقطه‌نظر يک بازيگر، حجم زيادي از تعامل و همکاري را با بازيگر مقابل، مي‌طلبد. به‌اين‌ترتيب، بايد در خلال تمرين‌ها و اجرا، يک درک مشترک، همدلي و هم‌فکري بين اين دو وجود داشته باشد، چون اين نمايش‌نامه، يک متن چندلايه و عميق است و نياز به تحليل دارد.
اين بازيگر درباره حال‌وهواي روزهايي که صرف تمرين اين نمايش شده، مي‌گويد: در مراحل ابتدايي، پيش مي‌آمد که اختلاف‌نظرهايي با هومن کيايي داشتم؛ يعني من به درکي از وضعيت مي‌رسيدم که او درک ديگري درباره آن داشت. طبيعي است که اين اختلاف، موجب ايجاد اصطکاک‌هايي مي‌شد، ولي با درنظرگرفتن اين نکته مهم که قرار بود همه اين فرايندها و اتفاقات به نتيجه و اجرا برسد، از اين مراحل گذر و به سلامت از اين گردنه عبور کرديم. در نهايت تحليل غايي ما که هماهنگ با نظر کارگردان بود، شکل گرفت و خوشبختانه در مرحله يک‌سوم پاياني تمرين‌ها که منتهي به اجرا شد، آن همدلي و تفاهم موردنظرمان به وجود آمد و باعث شد که هم از تمرين‌ها و هم از اجرا لذت ببريم و حالمان خوب شود.
آقاپور که اين روزها فيلم «اکسيدان» را روي پرده اکران دارد، درباره نگاه خودش به نقش «اريک لارسن»- که ايفاگر آن است- مي‌گويد: شايد عمده‌ترين جذابيت اين کاراکتر براي من، بازي‌کردنش باشد؛ يعني اين شخصيت در نمايش هم دارد بازي مي‌کند و ماسک‌هاي متعددي را از صورتش برمي‌دارد تا به خود واقعي‌‌اش برسد. به‌عنوان يک بازيگر، اين مسئله برايم خيلي جالب بود، اما جنبه‌هاي مشترکي بين خودم و اين شخصيت نمي‌بينم. اين هم يکي ديگر از جذابيت‌هاي لارسن براي ايفاکردن نقشش است. ما در فرايندي 45 روزه، فرصت داشتيم اجراي صحنه‌اي اين نمايش را آماده کنيم. به‌علاوه، پيش‌تر هم با نمايش‌نامه‌خواني‌اش، با آن روبه‌رو شده بوديم و گپ‌و‌گفت‌هاي مفصلي درباره‌اش داشتيم. دو سالي که از نمايش‌نامه‌خواني گذشته بود، باعث شد وقتي دوباره به متن رجوع کرديم، متوجه شويم که برخي از تحليل‌هاي آن‌زمانمان بايد تغيير کند. بنابراين در رجعت به نمايش‌نامه، نکات ديگري را پيدا کرديم و ريزه‌کاري‌هاي متعددي را در نظر گرفتيم که اين اتفاق به مرور زمان باعث پخته‌ترشدنمان شد.
اين بازيگر در پايان اين گفت‌وگو مي‌گويد: نواي اسرارآميز يک نمايش‌نامه فلسفي است و مخاطب را دعوت به تفکر مي‌کند. ايده‌آل خود من اين است که براي چنين نمايش‌نامه‌اي در مواجهه با تماشاگر، از نظر کميت، اتفاق خوبي بيفتد. دوست ندارم اين مسئله را بگويم، اما احساس مي‌کنم تماشاگر تئاتر ما دارد به سمت تنبلي ميل مي‌کند و گويي نمايش‌هاي سهل‌الوصول‌تر و مفرح‌تر را مي‌پسندد. البته اميدوارم اين‌گونه نشود و شاهد استقبال از نمايش‌هاي فلسفي و استخوان‌دار باشيم. به نظرم تماشاگر تئاتر با ديدن کارهاي جدي و تأمل‌برانگيز است که رشد مي‌کند.
کمي آن‌طرف‌تر از آقاپور، هومن کيايي است که خود را براي اجرا آماده مي‌کند. کيايي درباره تمرين‌ها و چگونگي آماده‌شدنش براي اين نمايش مي‌گويد: در دوره تمرين مشترک بين دو بازيگر، هرکدام شروع به شکل‌دادن به يک بده‌بستان مي‌کنند. شايد اين اتفاق ناخودآگاه بيفتد، چون هرکسي پشت نقاب نقش خودش قرار مي‌گيرد. بخش ديگر به خود بازيگر برمي‌گردد که ممکن است براي لحظه‌لحظه کار، پيشنهاد داشته باشد و همچنين شنونده و پذيرنده پيشنهادات کارگردان هم هست. اين مسائل، يک‌سري هماهنگي‌ها را مي‌طلبد که در جريان تمرين اتفاق مي‌افتند. به نظرم شرط لازم براي شکل‌گيري و داشتن اين دو ويژگي، تعامل دوطرفه بازيگر با تأييد کارگردان است. ممکن است نگاه دو بازيگر به مقوله بازي، متفاوت از يکديگر باشد. کمااينکه در مورد من و وحيد آقاپور هم همين‌طور است؛ وحيد قائل به اين است که بازيگري يک علم است و من، بيشتر به صورت ترکيبي از علم و غريزه به آن نگاه مي‌کنم. يک موضوع هم که بايد از آن اجتناب کرد، مسائل حاشيه‌اي و بيرون از فضاي تمرين است که مربوط به اين معضل مي‌شود که ما، چندان قائل به حرکت جمعي نيستيم. اين خصوصيت بازيگر است که به‌طور بالفطره، ديده‌شدن برايش مهم است. در مملکت ما هم که اين مسئله خيلي مهم است و ممکن است گاهي اولويت‌دادن به اين‌گونه اتفاقات، به کار آسيب بزند. همين رويکرد موجب مي‌شود بازيگران از يکديگر رنجيده شوند، اما اين اتفاق در مورد ما رخ نداد. چون وحيد آقاپور يکي از بازيگرهاي بااخلاق تئاتر است.
اين بازيگر که پيش از اين، نمايش «حادثه در ويشي» را روي صحنه داشت، سخنانش را اين‌گونه ادامه مي‌دهد: گاهي در تمرين‌ها، فاصله‌ام با وحيد باعث مي‌شد که فکر کنم ممکن است از دست من برنجد، چون من، حين تمرين و اجرا بالاوپايين‌هايي در بازي‌ام دارم و ممکن است با شور و حرارت متفاوت‌تري نسبت به کاري که قبلا کرده‌ام، عمل کنم، ولي وحيد خيلي همراه بود و خيلي صبور! اين بازيگر در بازي‌اش صادق است و آشفتگي‌ها و بالاوپايين‌هاي من را تحمل کرد. همين هم مي‌شود که کار به ثمر مي‌نشيند.
کيايي درباره شخصيت ابل زنورکو که ايفاگر نقشش در نواي اسرارآميز است، مي‌گويد: شخصيتي که بازي‌اش مي‌کنم، در فرازهايي خيلي از من دور است و در فرازهايي هم خيلي به من نزديک است؛ يعني موقعيت‌هايي در زندگي واقعي‌ام بوده که به‌جاي زنورکو قرار گرفته‌ام. نه‌تنها من بازيگر که فکر مي‌کنم خيلي از مردم هم اين تجربه را داشته‌اند. دوري‌هاي اين شخصيت از من، به نويسنده‌بودنش، نوبل‌گرفتنش و بي‌توجهي‌اش به آن و جهان‌بيني خاصش نسبت به انسان‌هاست. او از بقيه بريده و چندسال است که در يک جزيره به‌تنهايي زندگي مي‌کند. حرکت‌هاي جنون‌آميزي که اين شخصيت از خود نشان مي‌دهد، اصلا به کارهايي که من مي‌کنم شباهت ندارد. وي درباره تقابل دو مرد حاضر در نمايش‌نامه مي‌گويد: به‌هرحال، هر دو مرد، در دنياي عشق، غيرکاربردي‌اند. چون رابطه‌شان در عشق يک‌طرفه است. زنورکو فقط خودش را مي‌بيند و لارسن هم فقط طرف مقابل را. زنورکو راحت درباره ديگران قضاوت مي‌کند؛ من اين کار را نمي‌کنم، ولي زنورکو را درک مي‌کنم و مي‌فهمم که چرا رنج مي‌برد. من هم از خيلي از مسائل سطحي که در جامعه اتفاق مي‌افتد و مدت‌ها رويشان توقف مي‌شود، رنج مي‌برم، ولي تلاش مي‌کنم که ديگران را قضاوت نکنم. البته نمي‌دانم چقدر در اين زمينه موفقم. درکل از شخصيت زنورکو فاصله دارم، ولي درکش مي‌کنم.
در پايان گپ‌وگفت با اين بازيگر، کيايي درباره برقراري ارتباط نمايش با تماشاگران، مي‌گويد: نگاه دو مرد به مقوله عشق، به نظرم چيزي است که هم براي آقايان جذاب است و هم براي خانم‌ها. بانوان ممکن است بگويند با تماشاي اين نمايش، چيزي را از زبان مردها مي‌شنويم که تابه‌حال نشنيده بوديم. آقايان هم مي‌گويند خودمان را در نمايش مي‌شنويم يا اينکه نسخه متفاوتي از خودمان را مي‌بينيم. بالاخره، ميزان تماشاگري که اين روزها براي يک کار تئاتر مي‌آيد، به خيلي از عوامل بستگي دارد؛ از جمله شناخته‌شده‌بودن عوامل و سالن اجرا، تبليغات و...، شايد هم اصلا تماشاگر، يک طيف و تيپ از کارها را دوست نداشته باشد که براي ديدنشان بيايد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.