|

بحران سیاسی برق غزه

پیتر بومونت

مغازه الکتریکی عماد شلایل در شهر غزه پر از مشتریانی است که به دو کالا علاقه دارند: لامپ‌های ال‌ای‌دی و باتری برای شارژ آنها. در نوار غزه که پیش‌تر به فقر و فلاکت کشیده شده، مردم یاد گرفته‌اند با این واقعیت کنار بیایند که در طول روز فقط بین دو تا چهار ساعت برق دارند. با این همه، عصبانیت‌ها وقتی بیشتر شد که به دستور محمود عباس، رئیس تشکیلات خودگردان فلسطینی و در نتیجه افزایش درگیری‌هایش با حماس که 10 سال پیش کنترل نوار غزه را از نیروهای وفادار به عباس گرفت، دسترسی به برق از ماه گذشته کمتر از قبل شد. این کمبود چند و چون زندگی مردم را تعیین می‌کند: بیدارشدن در نیمه شب اگر برق وصل باشد، برای روشن‌کردن ماشین لباسشویی یا پمپ آب. تنها تعداد کمی از ثروتمندان دسترسی مدام و طولانی‌مدت به برق دارند تا در گرمای خفقان‌آور تابستان غزه بتوانند چراغ و پنکه و یخچال، تلویزیون و دستگاه وای‌فای داشته باشند. شلایل می‌گوید: «قبلا همه‌چیز می‌فروختیم. اما این روزها فرق کرده است. فقط باتری و شارژر می‌فروشیم. از آنجا که بحران خیلی عمیق است، روزانه صد عدد باتری می‌فروشیم درحالی‌که در روزهای عادی 20 عدد می‌فروختیم». غزه برای پاسخ‌گویی به نیازهای روزانه به 430 مگاوات برق نیاز دارد اما فقط نیمی از آن را دریافت می‌کند. 60 مگاوات را نیروگاه انحصاری غزه تأمین می‌کند که درحال‌حاضر به خاطر سوخت کمتر شده، بقیه این مقدار هم از سوی اسرائیل تأمین می‌شود و هزینه آن را حکومت خودگردان فلسطین مستقر در کرانه باختری پرداخت می‌کند.
اقدام عباس در کاهش منابع غزه که همین حالا هم در محاصره مشترک اسرائیل و مصر است (از 11 سال پیش)، او را به سرعت به چهره‌ای منفور در میان بسیاری از مردم غزه تبدیل کرد و آنها می‌پرسند چرا او دو‌ میلیون فلسطینی را به خاطر این تنبیه می‌کند که ظاهرا می‌خواهد حماس را به لغو کنترل منطقه مجبور کند.
گرچه ‌کاروبار شلایل خوب است، اما به خاطر کمبودهای جدیدی که غزه با آن روبه‌رو شده، عصبانی است؛ کمبودهایی که همه سطوح زندگی را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد، از بخش اورژانس بیمارستان گرفته تا دستگاه‌های تصفیه آب. حکومت خودگردان فلسطین علاوه بر قطع‌کردن برق، دستمزد کارمندانش در غزه را هم بیش از 30 درصد کاهش داده که موجب اعتراض صدها نفر در خیابان‌های غزه شده است. ساکنان غزه همچنین عباس را به‌خاطر به‌تعویق‌انداختن فرایند انتقال پزشکی افرادی که برای درمان باید از غزه خارج شوند، سرزنش می‌کنند، هرچند در این مورد مقصر ماجرا دقیقا مشخص نیست. مشکلات غزه که سطح بالایی از بی‌کاری در آن همه‌گیر است، در مناطق فقیر‌نشین بیشتر مشهود است. در اردوگاه پناهندگان الشاطی در غزه که دفتر اسماعیل هنیه، رهبر حماس در آن قرار دارد، کل ساختمان‌های مسکونی تاریک هستند، اما در سایر نقاط تعداد کمی از پنجره‌ها کمی روشن‌اند. ایمن ناصر 32ساله که در کیوسک تک‌اتاقی‌اش درست بیرون بازار اصلی اردوگاه، مرغ و کبوتر می‌فروشد، با دوستانش در خیابان نشسته تا بلکه نسیم دریا خنکش کند. چهره‌اش با نور تلفن‌همراهش روشن شده است. در مغازه‌اش یک چراغ باتری‌دار دارد. او می‌گوید: «بخشی از مشکل این است که ما هیچ خبری نداریم. نمی‌دانیم چه کسی را باید به‌خاطر این وضعیت سرزنش کنیم؟ حماس، اسرائیل، عباس؟». اشرف کشکین، دوست ایمن حرف او را قطع می‌کند و می‌گوید: «همه‌چیز به سیاست ربط دارد، اما این ما هستیم که از دو طرف بازی می‌خوریم». اگر سؤالی برای همه فلسطینی‌ها به وجود آمده باشد، این است که عباس پیر و دورافتاده از اینجا امیدوار است چه‌چیزی به دست آورد، آیا پس از اعتراض‌ها به مشکل برق در ماه ژانویه، او امیدوار است این قطعی‌های برق به قیامی علیه حماس منجر شود؟ درحالی‌که یکی از مقامات ارشد دولت فتح در کرانه باختری ماه گذشته گفت هدف این اقدام حکومت خودگردان - که 12 میلیون دلار در ماه برای تأمین برق از اسرائیل به غزه می‌پردازد- تمام‌کردن منابع مالی حماس بوده، دیگران درباره زمان‌بندی، انگیزه و تأثیر واقعی این اقدام شک و تردید دارند. در میان این دسته، گروه‌های حقوق‌بشری مثل سازمان عفو بین‌الملل قرار دارد که هشدار داده اقدام عباس می‌تواند بحران دیرینه غزه را به فاجعه‌ای بزرگ بدل کند، فاجعه‌ای که همین حالا هم به بیمارستان‌ها و تأسیسات تصفیه پساب آسیب رسانده است. مسئله زمان‌بندی هم در میان است. محمیر ابوسعده، تحلیلگر و استاد علوم سیاسی دانشگاه الازهر در این زمینه می‌گوید: «عباس احتمالا تنها کسی است که می‌داند چرا در غزه چنین می‌کند». او می‌افزاید: صادقانه بگویم که هیچ‌کدام از حرف‌های سه ماه گذشته عباس را قبول ندارم: اینکه اقدامی استثنایی علیه حماس انجام می‌دهد تا این گروه را برای دست‌کشیدن از کنترل نوار غزه تحت فشار قرار دهد. این ادعا را باور ندارم چراکه توضیح نمی‌دهد چرا او 10‌ سال صبر کرده و حالا این‌چنین حماس را تحت فشار قرار داده است». این تحلیلگر بر این باور است که اگر عباس در ماه‌های ابتدایی حکومت حماس چنین کاری می‌کرد، شکاف‌ها برطرف می‌شد: «حالا عباس، نه حماس بلکه دو‌ میلیون فلسطینی را تنبیه می‌کند. منظورم این است که رهبران حماس ژنراتورهای عظیمی دارند و این مردم فقیر هستند که رنج می‌کشند».
به گفته ابوسعده یک مسئله دیگر هم قابل درک نیست: «قطع‌کردن دستمزدهای کسانی که قرار بوده بیش از هرکس دیگری به مقامات فلسطینی و عباس وفادار باشند، چه دلیلی می‌تواند داشته باشد. همان کسانی که از سوی حماس بازداشت و شکنجه شده‌اند».
ابوسعده درباره این هم شک دارد که اقدام افراطی عباس علیه غزه کارآمد باشد و برای اثبات این ادعای خود به دوام‌آوردن حماس در برابر یک دهه محاصره و سه جنگ با اسرائیل اشاره می‌کند. او می‌گوید: «هرگاه حماس تحت فشار قرار می‌گیرد، می‌تواند راه‌های جدیدی برای دورزدن محاصره خلق کند. این راه سازنده‌ای علیه حماس نیست. اگر عباس فکر می‌کند فلسطینی‌های غزه علیه حماس شورش می‌کنند، قطعا در اشتباه است».
طاهر النوری، یکی از مشاوران هنیه، گفته است بحران برق برای این طراحی شده که توجه‌ها را از نقصان‌های عباس دور کند: «عباس می‌خواهد محیطی خصمانه علیه حماس در غزه ایجاد کند، اما در این زمینه شکست خورده است. [اولین انگیزه او] شکست در مسیر سیاسی 11 سال گذشته‌اش است زیرا هیچ‌کس از او نپرسیده در این 11 سال چه چیزی برای مردم فلسطین به‌دست آورده است». به باور او اقدام اخیر عباس فقط فلاکت بیشتری برای هم‌وطنان فلسطینی‌اش به‌بار می‌آورد: «اگر در گذشته از مردم عادی اینجا می‌پرسیدید چه کسی مسئول مصائب غزه است، مردم می‌گفتند اسرائیل یا حماس یا شاید عباس. حالا اگر بپرسید، پاسخ همه عباس است».
منبع: گاردین

مغازه الکتریکی عماد شلایل در شهر غزه پر از مشتریانی است که به دو کالا علاقه دارند: لامپ‌های ال‌ای‌دی و باتری برای شارژ آنها. در نوار غزه که پیش‌تر به فقر و فلاکت کشیده شده، مردم یاد گرفته‌اند با این واقعیت کنار بیایند که در طول روز فقط بین دو تا چهار ساعت برق دارند. با این همه، عصبانیت‌ها وقتی بیشتر شد که به دستور محمود عباس، رئیس تشکیلات خودگردان فلسطینی و در نتیجه افزایش درگیری‌هایش با حماس که 10 سال پیش کنترل نوار غزه را از نیروهای وفادار به عباس گرفت، دسترسی به برق از ماه گذشته کمتر از قبل شد. این کمبود چند و چون زندگی مردم را تعیین می‌کند: بیدارشدن در نیمه شب اگر برق وصل باشد، برای روشن‌کردن ماشین لباسشویی یا پمپ آب. تنها تعداد کمی از ثروتمندان دسترسی مدام و طولانی‌مدت به برق دارند تا در گرمای خفقان‌آور تابستان غزه بتوانند چراغ و پنکه و یخچال، تلویزیون و دستگاه وای‌فای داشته باشند. شلایل می‌گوید: «قبلا همه‌چیز می‌فروختیم. اما این روزها فرق کرده است. فقط باتری و شارژر می‌فروشیم. از آنجا که بحران خیلی عمیق است، روزانه صد عدد باتری می‌فروشیم درحالی‌که در روزهای عادی 20 عدد می‌فروختیم». غزه برای پاسخ‌گویی به نیازهای روزانه به 430 مگاوات برق نیاز دارد اما فقط نیمی از آن را دریافت می‌کند. 60 مگاوات را نیروگاه انحصاری غزه تأمین می‌کند که درحال‌حاضر به خاطر سوخت کمتر شده، بقیه این مقدار هم از سوی اسرائیل تأمین می‌شود و هزینه آن را حکومت خودگردان فلسطین مستقر در کرانه باختری پرداخت می‌کند.
اقدام عباس در کاهش منابع غزه که همین حالا هم در محاصره مشترک اسرائیل و مصر است (از 11 سال پیش)، او را به سرعت به چهره‌ای منفور در میان بسیاری از مردم غزه تبدیل کرد و آنها می‌پرسند چرا او دو‌ میلیون فلسطینی را به خاطر این تنبیه می‌کند که ظاهرا می‌خواهد حماس را به لغو کنترل منطقه مجبور کند.
گرچه ‌کاروبار شلایل خوب است، اما به خاطر کمبودهای جدیدی که غزه با آن روبه‌رو شده، عصبانی است؛ کمبودهایی که همه سطوح زندگی را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد، از بخش اورژانس بیمارستان گرفته تا دستگاه‌های تصفیه آب. حکومت خودگردان فلسطین علاوه بر قطع‌کردن برق، دستمزد کارمندانش در غزه را هم بیش از 30 درصد کاهش داده که موجب اعتراض صدها نفر در خیابان‌های غزه شده است. ساکنان غزه همچنین عباس را به‌خاطر به‌تعویق‌انداختن فرایند انتقال پزشکی افرادی که برای درمان باید از غزه خارج شوند، سرزنش می‌کنند، هرچند در این مورد مقصر ماجرا دقیقا مشخص نیست. مشکلات غزه که سطح بالایی از بی‌کاری در آن همه‌گیر است، در مناطق فقیر‌نشین بیشتر مشهود است. در اردوگاه پناهندگان الشاطی در غزه که دفتر اسماعیل هنیه، رهبر حماس در آن قرار دارد، کل ساختمان‌های مسکونی تاریک هستند، اما در سایر نقاط تعداد کمی از پنجره‌ها کمی روشن‌اند. ایمن ناصر 32ساله که در کیوسک تک‌اتاقی‌اش درست بیرون بازار اصلی اردوگاه، مرغ و کبوتر می‌فروشد، با دوستانش در خیابان نشسته تا بلکه نسیم دریا خنکش کند. چهره‌اش با نور تلفن‌همراهش روشن شده است. در مغازه‌اش یک چراغ باتری‌دار دارد. او می‌گوید: «بخشی از مشکل این است که ما هیچ خبری نداریم. نمی‌دانیم چه کسی را باید به‌خاطر این وضعیت سرزنش کنیم؟ حماس، اسرائیل، عباس؟». اشرف کشکین، دوست ایمن حرف او را قطع می‌کند و می‌گوید: «همه‌چیز به سیاست ربط دارد، اما این ما هستیم که از دو طرف بازی می‌خوریم». اگر سؤالی برای همه فلسطینی‌ها به وجود آمده باشد، این است که عباس پیر و دورافتاده از اینجا امیدوار است چه‌چیزی به دست آورد، آیا پس از اعتراض‌ها به مشکل برق در ماه ژانویه، او امیدوار است این قطعی‌های برق به قیامی علیه حماس منجر شود؟ درحالی‌که یکی از مقامات ارشد دولت فتح در کرانه باختری ماه گذشته گفت هدف این اقدام حکومت خودگردان - که 12 میلیون دلار در ماه برای تأمین برق از اسرائیل به غزه می‌پردازد- تمام‌کردن منابع مالی حماس بوده، دیگران درباره زمان‌بندی، انگیزه و تأثیر واقعی این اقدام شک و تردید دارند. در میان این دسته، گروه‌های حقوق‌بشری مثل سازمان عفو بین‌الملل قرار دارد که هشدار داده اقدام عباس می‌تواند بحران دیرینه غزه را به فاجعه‌ای بزرگ بدل کند، فاجعه‌ای که همین حالا هم به بیمارستان‌ها و تأسیسات تصفیه پساب آسیب رسانده است. مسئله زمان‌بندی هم در میان است. محمیر ابوسعده، تحلیلگر و استاد علوم سیاسی دانشگاه الازهر در این زمینه می‌گوید: «عباس احتمالا تنها کسی است که می‌داند چرا در غزه چنین می‌کند». او می‌افزاید: صادقانه بگویم که هیچ‌کدام از حرف‌های سه ماه گذشته عباس را قبول ندارم: اینکه اقدامی استثنایی علیه حماس انجام می‌دهد تا این گروه را برای دست‌کشیدن از کنترل نوار غزه تحت فشار قرار دهد. این ادعا را باور ندارم چراکه توضیح نمی‌دهد چرا او 10‌ سال صبر کرده و حالا این‌چنین حماس را تحت فشار قرار داده است». این تحلیلگر بر این باور است که اگر عباس در ماه‌های ابتدایی حکومت حماس چنین کاری می‌کرد، شکاف‌ها برطرف می‌شد: «حالا عباس، نه حماس بلکه دو‌ میلیون فلسطینی را تنبیه می‌کند. منظورم این است که رهبران حماس ژنراتورهای عظیمی دارند و این مردم فقیر هستند که رنج می‌کشند».
به گفته ابوسعده یک مسئله دیگر هم قابل درک نیست: «قطع‌کردن دستمزدهای کسانی که قرار بوده بیش از هرکس دیگری به مقامات فلسطینی و عباس وفادار باشند، چه دلیلی می‌تواند داشته باشد. همان کسانی که از سوی حماس بازداشت و شکنجه شده‌اند».
ابوسعده درباره این هم شک دارد که اقدام افراطی عباس علیه غزه کارآمد باشد و برای اثبات این ادعای خود به دوام‌آوردن حماس در برابر یک دهه محاصره و سه جنگ با اسرائیل اشاره می‌کند. او می‌گوید: «هرگاه حماس تحت فشار قرار می‌گیرد، می‌تواند راه‌های جدیدی برای دورزدن محاصره خلق کند. این راه سازنده‌ای علیه حماس نیست. اگر عباس فکر می‌کند فلسطینی‌های غزه علیه حماس شورش می‌کنند، قطعا در اشتباه است».
طاهر النوری، یکی از مشاوران هنیه، گفته است بحران برق برای این طراحی شده که توجه‌ها را از نقصان‌های عباس دور کند: «عباس می‌خواهد محیطی خصمانه علیه حماس در غزه ایجاد کند، اما در این زمینه شکست خورده است. [اولین انگیزه او] شکست در مسیر سیاسی 11 سال گذشته‌اش است زیرا هیچ‌کس از او نپرسیده در این 11 سال چه چیزی برای مردم فلسطین به‌دست آورده است». به باور او اقدام اخیر عباس فقط فلاکت بیشتری برای هم‌وطنان فلسطینی‌اش به‌بار می‌آورد: «اگر در گذشته از مردم عادی اینجا می‌پرسیدید چه کسی مسئول مصائب غزه است، مردم می‌گفتند اسرائیل یا حماس یا شاید عباس. حالا اگر بپرسید، پاسخ همه عباس است».
منبع: گاردین

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.