|

هم‌زیستی مسالمت‌ آمیز

«در اجتماعات چندفرهنگی (از جمله ایران)، چگونه می‌توان نظام عادلانه‌ای به‌وجود آورد که در آن، جوامع چندفرهنگی گوناگون بتوانند درعین‌حال که هویت‌های متفاوت خود را حفظ می‌کنند، در کنار یکدیگر هم‌زیستی مسـالمت‌آمـیز داشـته باشـند؟ به بیانی دقیق‌تر، فرایندهای تصمیم‌گیری سیاسی در کشورهایی که تنوع و تعدد فرهنگی در آنها بارز است چگونه باید شکل بگیرند که نه‌تنها این گوناگونی فرهنگی و تنوع الگوهای زیستی را تحمل کنند، بلکه در تصمیم‌گیری‌های کلان لحاظ کنند؟» علیرضا بهشتی می‌کوشد در کتاب «هم‌زیستی اتحاد و افتراق» در هفت‌ مقاله به این پرسش پاسخ دهد. در نظر نویسنده، زمینه شکل‌گیری این پرسش دو چیز بود: یکی حوادثی که در ایران، به‌ویژه پس از گذشت سال‌های نخست بعد از پیروزی انقلاب اسلامی رخ داد و به‌طور فزاینده‌ای عرصه را بر تنوع و تعدد افکار و آرا تنگ کرد؛ حوادثی که در آن هم طرفداران جمهوری اسلامی و هم مخالفان آن سهیم بوده‌اند و صدالبته، تهدیدها و توطئه‌های قدرت‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای در تشدید آن نقش داشته است. دوم، نقدهایی که بر مبنای اصول و مفاهیم مطرح در فلسفه سیاسی معاصر بر عملکرد نظام نوپا وارد می‌شد و بسیاری از آنها درخور تأمل و نظر بودند. او تأکید دارد تلاشی که صرفا بخواهد بر پاسخ‌گویی به شبهات وارده استوار باشد، نتیجه‌ای جز شکل‌گیری خطابات جدلی دربر نخواهد داشت و جایی برای اقامه براهین و اندیشه‌ورزی‌های بنیادین باقی نمی‌گذارد. بدین‌منظور لازم است صورت‌مسئله و ابعاد گوناگون آن به‌درستی فهم شود و تأثیر تفاوت‌های بنیادین در هویت‌های فرهنگی گوناگون در عرصه‌های مختلفی مانند حقوق شهروندی، مـناسبات اقتـصـادی و حقـوق بین‌الملل بررسی شود.
مقالات مجموعه حاضر با موضوع «سیاست چندفرهنگی» هر یک از زاویه‌‌ای با این مسائل سروکار دارند و به‌جز یک مقاله (هم‌زیستی اتحاد و افتراق) باقی مقالات در دو دهه گذشته در همایش‌های علمی یا نشریات پژوهشی ارائه و منتشر شده‌اند: «تعدد فرهنگی و سیاست: صورت‌مسئله»، «جامعه مدنی و تعددگرایی»، «هم‌زیستی اتحاد و افتراق: بنیان‌های نظری سازگارسازی تنوع فرهنگی و همبستگی ملی»، «نقش تغییر رویکرد به تنوع و تعدد فرهنگی در رشد اقتصادی»، «حق تفاوت»، «اندر مواضع نظری گفت‌وگوي تمدن‌ها» و «حقوق ‌بشر در بستر گفت‌وگـوهـایی میــان‌فرهنـگـی: نسبی‌گرایی فرهنگی و سازوکار امر عقلایی» عناوین مقالات کتاب حاضر است. مقاله «هم‌زیستی اتحاد و افتراق» متأخرترین و خلاصه‌ترین جمع‌بندی‌ از مباحثی است که در این زمینه مطرح شده و مبنای طرح درسگفتارهای بیست‌وپنج‌گانه‌ نویسنده با موضوع «عدالت اجتماعی در جوامع چندفرهنگی» شد که در مؤسسه مطالعات دین و اقتصاد ارائه شده و بناست در آینده‌ای نه‌چندان‌دور تدوین و آماده انتشار شود. این مجموعه با تفصیل بیشتر به موضوعات مطرح‌شده در مقاله یادشده می‌پردازد.

«در اجتماعات چندفرهنگی (از جمله ایران)، چگونه می‌توان نظام عادلانه‌ای به‌وجود آورد که در آن، جوامع چندفرهنگی گوناگون بتوانند درعین‌حال که هویت‌های متفاوت خود را حفظ می‌کنند، در کنار یکدیگر هم‌زیستی مسـالمت‌آمـیز داشـته باشـند؟ به بیانی دقیق‌تر، فرایندهای تصمیم‌گیری سیاسی در کشورهایی که تنوع و تعدد فرهنگی در آنها بارز است چگونه باید شکل بگیرند که نه‌تنها این گوناگونی فرهنگی و تنوع الگوهای زیستی را تحمل کنند، بلکه در تصمیم‌گیری‌های کلان لحاظ کنند؟» علیرضا بهشتی می‌کوشد در کتاب «هم‌زیستی اتحاد و افتراق» در هفت‌ مقاله به این پرسش پاسخ دهد. در نظر نویسنده، زمینه شکل‌گیری این پرسش دو چیز بود: یکی حوادثی که در ایران، به‌ویژه پس از گذشت سال‌های نخست بعد از پیروزی انقلاب اسلامی رخ داد و به‌طور فزاینده‌ای عرصه را بر تنوع و تعدد افکار و آرا تنگ کرد؛ حوادثی که در آن هم طرفداران جمهوری اسلامی و هم مخالفان آن سهیم بوده‌اند و صدالبته، تهدیدها و توطئه‌های قدرت‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای در تشدید آن نقش داشته است. دوم، نقدهایی که بر مبنای اصول و مفاهیم مطرح در فلسفه سیاسی معاصر بر عملکرد نظام نوپا وارد می‌شد و بسیاری از آنها درخور تأمل و نظر بودند. او تأکید دارد تلاشی که صرفا بخواهد بر پاسخ‌گویی به شبهات وارده استوار باشد، نتیجه‌ای جز شکل‌گیری خطابات جدلی دربر نخواهد داشت و جایی برای اقامه براهین و اندیشه‌ورزی‌های بنیادین باقی نمی‌گذارد. بدین‌منظور لازم است صورت‌مسئله و ابعاد گوناگون آن به‌درستی فهم شود و تأثیر تفاوت‌های بنیادین در هویت‌های فرهنگی گوناگون در عرصه‌های مختلفی مانند حقوق شهروندی، مـناسبات اقتـصـادی و حقـوق بین‌الملل بررسی شود.
مقالات مجموعه حاضر با موضوع «سیاست چندفرهنگی» هر یک از زاویه‌‌ای با این مسائل سروکار دارند و به‌جز یک مقاله (هم‌زیستی اتحاد و افتراق) باقی مقالات در دو دهه گذشته در همایش‌های علمی یا نشریات پژوهشی ارائه و منتشر شده‌اند: «تعدد فرهنگی و سیاست: صورت‌مسئله»، «جامعه مدنی و تعددگرایی»، «هم‌زیستی اتحاد و افتراق: بنیان‌های نظری سازگارسازی تنوع فرهنگی و همبستگی ملی»، «نقش تغییر رویکرد به تنوع و تعدد فرهنگی در رشد اقتصادی»، «حق تفاوت»، «اندر مواضع نظری گفت‌وگوي تمدن‌ها» و «حقوق ‌بشر در بستر گفت‌وگـوهـایی میــان‌فرهنـگـی: نسبی‌گرایی فرهنگی و سازوکار امر عقلایی» عناوین مقالات کتاب حاضر است. مقاله «هم‌زیستی اتحاد و افتراق» متأخرترین و خلاصه‌ترین جمع‌بندی‌ از مباحثی است که در این زمینه مطرح شده و مبنای طرح درسگفتارهای بیست‌وپنج‌گانه‌ نویسنده با موضوع «عدالت اجتماعی در جوامع چندفرهنگی» شد که در مؤسسه مطالعات دین و اقتصاد ارائه شده و بناست در آینده‌ای نه‌چندان‌دور تدوین و آماده انتشار شود. این مجموعه با تفصیل بیشتر به موضوعات مطرح‌شده در مقاله یادشده می‌پردازد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.