|

تنهایی فلسفی یک جوجه + کمی اکسیدان

لیلی فرهادپور

دیدن نمایش عروسکی که برای بزرگسالان تهیه شده باشد، جذابیتی مضاعف دارد؛ به همان اندازه که دیدن کارتون و انیمیشن به ‌این‌گونه است؛ قلقلک نوستالژی دنیای کودکی، جذابیت فانتزی و اجازه وسعت‌دادن به تخیل و ده‌ها دلیل دیگر می‌توان برای آن برشمرد. مسلما برای تولیدکننده این آثار نیز باید جذابیت‌هایی متفاوت وجود داشته باشد که شاید کمترینش، آوردن صداقت و منطق کودکانه در خلق آن است؛ صداقت و منطقی ناب. این روزها نمایش عروسکی «بیست‌ویک روز» برای مخاطب بزرگسال به نویسندگی، طراحی و کارگردانی بهادر مالکی در تئاتر شهرزاد روی صحنه است؛ 35 دقیقه لحظات ناب که بهادر (این «فامیل دور» همه ما) برای ما رقم می‌زند. این نمایش حکایت جوجه‌‌خروسی است که بالاخره بعد از بیست‌ویک روز به دنیا می‌آید. بهادر مالکی ابتدا مارکزوار یک «ماکاندو» (شهر رمان صدسال تنهایی) برای ما می‌سازد. یک جزیره در میان آب‌ها که پدری استعلایی در آنجا درحال ‌خوردن و خوابیدن است و یک‌دفعه خود را در برابر بچه‌دارشدن، آن‌هم یک جوجه‌خروس، می‌بیند. جوجه‌خروس مثل هر فرزندی بزرگ می‌شود و مثل هر پسری زن می‌خواهد! شعر شاملو که به مثابه یک موتیف مرتب از زبان این جوجه‌خروس تکرار می‌شود، به این نمایشِ مسرت‌بخش، طنزی گروتسک‌وار داده است؛ آنجایی که می‌گوید: پدر ای مهر بی‌دریغ/ چنانکه خود بدین رسالتم برگزیدی/ چنین تنهایم به خود وا نهاده‌ای؟/ مرا طاقت این درد نیست/ آزادم کن/ آزادم کن/ آزادم کن پدر!/

روابط بینامتنی در این نمایش نیز با کارکردی نوستالژیک همراه است؛ آهنگ‌ها و ترانه‌هایی آشنا که در متن و فرم، آشنازدایی شده‌اند و کار را جذاب‌تر کرده‌اند؛ موسیقی متن فیلم‌های پدرخوانده، شعله، تایتانیک، لاواستوری، روز واقعه و ترانه‌ای از لئوناردو کوهن.
از نظر فرم و شیوه اجرا، «بیست‌ویک روز» کاری تک‌نفره و عروسکی است که به شیوه «توپ و دست» اجرا می‌شود. در شیوه توپ و دست، عروسک به شکل توپ بر انگشت دست بازی‌دهنده قرار می‌گیرد و از آن بازی گرفته می‌شود. بهادر مالکی نمایش عروسکی خوانده و عاشق عروسک است. شاید برای همین است که شخصیت «فامیل دور» در تمام دوره کلاه‌قرمزی، شخصیتی متفاوت شده است.
«بیست‌ویک روز» در پردیس تازه‌راه‌اندازی‌شده تئاتر «شهرزاد» روی صحنه است. یک مجموعه تئاتری جدید که به مجموعه تئاترهای خصوصی اضافه شده است. اشکان خطیبی بعد از حضور موفق در راه‌اندازی سالن‌های پردیس چارسو، اکنون گویا همت به رتق‌وفتق امور این مجموعه گمارده است. در سالن‌های این پردیس چهار نمایش «هملت2017» به کارگردانی کیومرث مرادی، «ماه پیشونی» به کارگردانی آزاده انصاری، «بیست‌ویک» به کارگردانی بهادر مالکی و «بهمن‌کوچیک» به کارگردانی مهران نائل در حال اجرا هستند.
از آنجایی که در معرفی «بیست‌ویک روز» آورده‌اند که «این نمایش حکایت تنهایی تمام خروس‌هایی‌ است که بی‌مرغ مانده‌اند»، فکر می‌کنم اگر چند خطی هم در مورد فیلم «اکسیدان» بنویسم بامسما شود. اکسیدان هم حکایت مردی است که نامزدش؟ عشقش؟ زنش؟ ترکش کرده، رفته خارج و او مانده است بدون یار. این دومین فیلم سینمایی حامد محمدی است. در فیلم اولش؛ یعنی «فرشته‌ها با هم می‌آیند» از نزدیک با این جوان بااستعداد کار کردم. پشتِ سر حامد محمدی می‌گویند که آقازاده سینماست چون پسر «منوچهر محمدی»؛ یعنی یکی از قَدَر تهیه‌کنندگان این مملکت است. همواره هم پشت سر منوچهر محمدی این غیبت رایج است که دولتی بوده و... . با همه این اوصاف می‌بینیم که این فیلم از هجمه برخی کاسه‌های داغ‌تر از آش بی‌نصیب نمانده است. مسلما، چه پدر بانفوذداشتن و چه دولتی‌بودن یا نبودن ربطی به استعداد کسی ندارد. حامد فقط فیلم‌ساز نیست، داستان‌‌نویس هم هست و سری پرشور دارد و نگاهی پیشرو. پیشروبودن نگاه حامد به تناسب خاستگاه طبقاتی و اجتماعی‌اش پررنگ‌تر می‌شود. نکته دیگر در فیلم اکسیدان که برای من محترمش می‌کند، هجو بسیار هوشمندانه حقوق بشر لیبرالی غربی است. اینکه چگونه نوکیشی و فعالیت سیاسی می‌تواند ملعبه‌ای شود برای ویزاگرفتن از کشورهای اروپایی. البته برخورد بدون تدبیر هم در این مقولات، آبی است که به این آسیاب حقوق‌بگیری حقوق‌بشری غربی ریخته می‌شود. اگر در داخل بگذارند این نوع برخوردها نقد شود و ما بتوانیم رخت چرکمان را در خانه خودمان بشوييم، هیچ آدم عاقلی به خانه همسایه رخت چرکش را نمی‌برد، غیر از منفعت‌طلبان بی‌اخلاق.

دیدن نمایش عروسکی که برای بزرگسالان تهیه شده باشد، جذابیتی مضاعف دارد؛ به همان اندازه که دیدن کارتون و انیمیشن به ‌این‌گونه است؛ قلقلک نوستالژی دنیای کودکی، جذابیت فانتزی و اجازه وسعت‌دادن به تخیل و ده‌ها دلیل دیگر می‌توان برای آن برشمرد. مسلما برای تولیدکننده این آثار نیز باید جذابیت‌هایی متفاوت وجود داشته باشد که شاید کمترینش، آوردن صداقت و منطق کودکانه در خلق آن است؛ صداقت و منطقی ناب. این روزها نمایش عروسکی «بیست‌ویک روز» برای مخاطب بزرگسال به نویسندگی، طراحی و کارگردانی بهادر مالکی در تئاتر شهرزاد روی صحنه است؛ 35 دقیقه لحظات ناب که بهادر (این «فامیل دور» همه ما) برای ما رقم می‌زند. این نمایش حکایت جوجه‌‌خروسی است که بالاخره بعد از بیست‌ویک روز به دنیا می‌آید. بهادر مالکی ابتدا مارکزوار یک «ماکاندو» (شهر رمان صدسال تنهایی) برای ما می‌سازد. یک جزیره در میان آب‌ها که پدری استعلایی در آنجا درحال ‌خوردن و خوابیدن است و یک‌دفعه خود را در برابر بچه‌دارشدن، آن‌هم یک جوجه‌خروس، می‌بیند. جوجه‌خروس مثل هر فرزندی بزرگ می‌شود و مثل هر پسری زن می‌خواهد! شعر شاملو که به مثابه یک موتیف مرتب از زبان این جوجه‌خروس تکرار می‌شود، به این نمایشِ مسرت‌بخش، طنزی گروتسک‌وار داده است؛ آنجایی که می‌گوید: پدر ای مهر بی‌دریغ/ چنانکه خود بدین رسالتم برگزیدی/ چنین تنهایم به خود وا نهاده‌ای؟/ مرا طاقت این درد نیست/ آزادم کن/ آزادم کن/ آزادم کن پدر!/

روابط بینامتنی در این نمایش نیز با کارکردی نوستالژیک همراه است؛ آهنگ‌ها و ترانه‌هایی آشنا که در متن و فرم، آشنازدایی شده‌اند و کار را جذاب‌تر کرده‌اند؛ موسیقی متن فیلم‌های پدرخوانده، شعله، تایتانیک، لاواستوری، روز واقعه و ترانه‌ای از لئوناردو کوهن.
از نظر فرم و شیوه اجرا، «بیست‌ویک روز» کاری تک‌نفره و عروسکی است که به شیوه «توپ و دست» اجرا می‌شود. در شیوه توپ و دست، عروسک به شکل توپ بر انگشت دست بازی‌دهنده قرار می‌گیرد و از آن بازی گرفته می‌شود. بهادر مالکی نمایش عروسکی خوانده و عاشق عروسک است. شاید برای همین است که شخصیت «فامیل دور» در تمام دوره کلاه‌قرمزی، شخصیتی متفاوت شده است.
«بیست‌ویک روز» در پردیس تازه‌راه‌اندازی‌شده تئاتر «شهرزاد» روی صحنه است. یک مجموعه تئاتری جدید که به مجموعه تئاترهای خصوصی اضافه شده است. اشکان خطیبی بعد از حضور موفق در راه‌اندازی سالن‌های پردیس چارسو، اکنون گویا همت به رتق‌وفتق امور این مجموعه گمارده است. در سالن‌های این پردیس چهار نمایش «هملت2017» به کارگردانی کیومرث مرادی، «ماه پیشونی» به کارگردانی آزاده انصاری، «بیست‌ویک» به کارگردانی بهادر مالکی و «بهمن‌کوچیک» به کارگردانی مهران نائل در حال اجرا هستند.
از آنجایی که در معرفی «بیست‌ویک روز» آورده‌اند که «این نمایش حکایت تنهایی تمام خروس‌هایی‌ است که بی‌مرغ مانده‌اند»، فکر می‌کنم اگر چند خطی هم در مورد فیلم «اکسیدان» بنویسم بامسما شود. اکسیدان هم حکایت مردی است که نامزدش؟ عشقش؟ زنش؟ ترکش کرده، رفته خارج و او مانده است بدون یار. این دومین فیلم سینمایی حامد محمدی است. در فیلم اولش؛ یعنی «فرشته‌ها با هم می‌آیند» از نزدیک با این جوان بااستعداد کار کردم. پشتِ سر حامد محمدی می‌گویند که آقازاده سینماست چون پسر «منوچهر محمدی»؛ یعنی یکی از قَدَر تهیه‌کنندگان این مملکت است. همواره هم پشت سر منوچهر محمدی این غیبت رایج است که دولتی بوده و... . با همه این اوصاف می‌بینیم که این فیلم از هجمه برخی کاسه‌های داغ‌تر از آش بی‌نصیب نمانده است. مسلما، چه پدر بانفوذداشتن و چه دولتی‌بودن یا نبودن ربطی به استعداد کسی ندارد. حامد فقط فیلم‌ساز نیست، داستان‌‌نویس هم هست و سری پرشور دارد و نگاهی پیشرو. پیشروبودن نگاه حامد به تناسب خاستگاه طبقاتی و اجتماعی‌اش پررنگ‌تر می‌شود. نکته دیگر در فیلم اکسیدان که برای من محترمش می‌کند، هجو بسیار هوشمندانه حقوق بشر لیبرالی غربی است. اینکه چگونه نوکیشی و فعالیت سیاسی می‌تواند ملعبه‌ای شود برای ویزاگرفتن از کشورهای اروپایی. البته برخورد بدون تدبیر هم در این مقولات، آبی است که به این آسیاب حقوق‌بگیری حقوق‌بشری غربی ریخته می‌شود. اگر در داخل بگذارند این نوع برخوردها نقد شود و ما بتوانیم رخت چرکمان را در خانه خودمان بشوييم، هیچ آدم عاقلی به خانه همسایه رخت چرکش را نمی‌برد، غیر از منفعت‌طلبان بی‌اخلاق.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.