|

سالگرد حضور پینک‌فلوید در جشنواره نبوورث

کاش آنجا بودیم

علی مسعودی‌نیا

در روزگاری که هنوز فستیوال گلاستنبری، چشم‌وچراغ موسیقی‌بازهای دنیا نشده بود و در صدر برترین گردهمایی‌‌های موزیکال در فضای باز قرار نداشت، فستیوال نبوورث برای خودش بروبیایی داشت. دوران طلایی این فستیوال در دهه 70 میلادی رخدادهای تکرارناشدنی و عظیمی را در عرصه موسیقی پاپ و راک رقم زد. این فستیوال بریتانیایی نخستین‌بار در سال 1974 با حضور گروه‌هایی چون «آلمن برادرز»، «دوبی برادرز» و چندین گروه و هنرمند دیگر آغاز شد. نقل است که در نخستین دوره‌ آن بیش از 60 هزار نفر برای تماشای کنسرت‌ها در این منطقه حضور یافتند، اما درست 42 سال پیش در چنین روزی یکی از درخشان‌ترین ادوار فستیوال نبوورث برگزار شد که همراه بود با اجرای زنده یکی از برترین آلبوم‌های موسیقی قرن بیستم. در دوره‌ای که نام هنرمندان و گروه‌های مدعی و صاحب‌نامی چون «استیو میلر»، «کاپیتان بیفهارت» و «روی هارپر» روی پوستر دومین دوره جشنواره به چشم می‌خورد، این گروه «پینک‌فلوید» بود که صحنه را منفجر کرد و روزی خاطره‌انگیز را برای حاضران در کنسرت رقم زد. در کنسرتی که بلیتش برای هر نفر تنها 3.5 پوند هزینه برمی‌داشت، پینک‌فلوید متحول‌شده و قدری افسرده از بیماری و جدایی مغز متفکرشان «سید برت»، روی صحنه آمد و ترانه‌های آلبوم «کاش این‌جا بودی» را اجرا کرد؛ آلبوم جدیدی که در اجرای صحنه‌ای آن از افکت صوتی آتشبارها و مواد منفجره و موتور هواپیما نیز استفاده شد و یک «گِلَم‌راک» واقعی با پرفورمنسی بسیار تجربی و نوآورانه را به رخ تمام هماوردان گروه کشید. برای نخستین‌بار بود که جماعت چنین افکت‌ها و تصاویر و جلوه‌های بصری عجیبی را در یک اجرای زنده می‌دیدند. این شیوه البته بعدها به شگرد پینک‌فلوید تبدیل شد و به‌نوعی امضای خلاقیت آنها را شکل داد. کسی فکر نمی‌کرد این فستیوال که تنها یک سال از تأسیسش می‌گذشت، صف‌های چندکیلومتری مشتاقان را در راه‌های منتهی به نبوورث هاوس ایجاد کند. مسئولان برگزاری فستیوال اعلام کرده بودند که بلیت‌ها تمام شده و از افراد بدون‌بلیت درخواست کرده بودند که به امید تهیه بلیت به سمت محل برگزاری نیایند یا اگر دیر این پیام را دریافت کرده و دیگر به نبوورث رسیده‌اند، جایی که هستند باقی بمانند و از صدای اجراها لذت ببرند. ده‌ها تصادف در جاده‌های منتهی به محل برگزاری گزارش شد. ترافیک هولناک بود و ناگشودنی جلوه می‌کرد. پلیس مستأصل و حیران این‌سو و آن‌سو می‌رفت و پیدا بود کنترل همه‌چیز از دستش خارج شده است، اما بیایید ما این ترافیک را رها کنیم و برویم سراغ پینک‌فلوید و «کاش این‌جا بودی»؛ یک آلبوم جمع‌وجور و مختصرومفید و به‌غایت خلاق که سایه دست راجر واترز روی اکثر قطعاتش سنگینی می‌کرد. از نامش هم پیدا بود که این آلبوم برخلاف عصیانگری‌های پیشین در آلبومی چون «اوماگوما»، محصول حزن و افسردگی است. نوعی غیاب و فقدان و درد ناشی از آن در تمامی ملودی‌ها و ترانه‌ها توی چشم می‌زد. این اندوه شاید تا حد زیادی از فقدان سید برت ناشی می‌شد. نخبه اصلی گروه به سرش زد و دیگر نتوانست روال زندگی منطقی را تحمل کند و ناچار ایزوله و منزوی شد. گروه در ستایش او و در رثای غیابش ترانه بسیار شاهکار «بدرخش ‌ای الماس دیوانه!» (که نمی‌دانم چرا در برخی کتاب‌های متن ترانه‌های پینک‌فلوید عبارات عجیبی را برای عنوان این ترانه انتخاب کرده‌اند) را ساخته بودند با شعری درجه‌یک و ملودی‌ای بسیار تأثیرگذار. حسن بزرگ آلبوم «کاش این‌جا بودی» این بود که منتقدان گنده‌دماغی را که موسیقی موج نو را مشتی خزعبل آمیخته با صدای دیستورشن می‌دانستند و اصلا هنر به حسابش نمی‌آوردند، کاملا ساکت کرد و حتی بعضی از آنها را به ستایش نیز واداشت. آلبوم از نظر دانش موسیقی و رعایت هارمونی و شیوه آهنگ‌سازی کاملا بی‌نقص بود. دیگر دوستان منتقد نمی‌توانستند آن را سطحی و پرت تلقی کنند. امروز که کارنامه پینک‌فلوید پیش‌روی ماست، در یک مرور ساده و سریع درمی‌یابیم که در خود آثار آنها نیز باید «کاش این‌جا بودی» را صاحب تشخص دانست: نه مثل «دیوار»، زیادی استودیویی و تمیز و وابسته به افکت و دراماتولوژی است، نه مثل «اوماگوما» زیادی رادیکال است که هرکسی نتواند به آن گوش بدهد و نه مثل «حیوانات» درگیر درون‌مایه شعاری و سیاسی است و بیرق عصیانش را با حرارت در آسمان تاب می‌دهد. حتی در قیاس با سایر کارهای پینک‌فلوید، قدری مینی‌مال و ساده و صیقل‌نخورده جلوه می‌کند و این یعنی رئالیسم؛ یک آلبوم رئالیستی با یک اجرای پسامدرن.
نقل است سایر هنرمندان حاضر در فستیوال سال 1975 که تمرین‌های پینک‌فلوید را شنیده بودند، رغبتی نداشتند بعد از آنها روی صحنه بروند، چون حدس می‌زدند گوش و هوش جماعت چنان مسحور خواهد شد که بختی برای آنها باقی نمی‌ماند. کاش آنجا بودیم.

در روزگاری که هنوز فستیوال گلاستنبری، چشم‌وچراغ موسیقی‌بازهای دنیا نشده بود و در صدر برترین گردهمایی‌‌های موزیکال در فضای باز قرار نداشت، فستیوال نبوورث برای خودش بروبیایی داشت. دوران طلایی این فستیوال در دهه 70 میلادی رخدادهای تکرارناشدنی و عظیمی را در عرصه موسیقی پاپ و راک رقم زد. این فستیوال بریتانیایی نخستین‌بار در سال 1974 با حضور گروه‌هایی چون «آلمن برادرز»، «دوبی برادرز» و چندین گروه و هنرمند دیگر آغاز شد. نقل است که در نخستین دوره‌ آن بیش از 60 هزار نفر برای تماشای کنسرت‌ها در این منطقه حضور یافتند، اما درست 42 سال پیش در چنین روزی یکی از درخشان‌ترین ادوار فستیوال نبوورث برگزار شد که همراه بود با اجرای زنده یکی از برترین آلبوم‌های موسیقی قرن بیستم. در دوره‌ای که نام هنرمندان و گروه‌های مدعی و صاحب‌نامی چون «استیو میلر»، «کاپیتان بیفهارت» و «روی هارپر» روی پوستر دومین دوره جشنواره به چشم می‌خورد، این گروه «پینک‌فلوید» بود که صحنه را منفجر کرد و روزی خاطره‌انگیز را برای حاضران در کنسرت رقم زد. در کنسرتی که بلیتش برای هر نفر تنها 3.5 پوند هزینه برمی‌داشت، پینک‌فلوید متحول‌شده و قدری افسرده از بیماری و جدایی مغز متفکرشان «سید برت»، روی صحنه آمد و ترانه‌های آلبوم «کاش این‌جا بودی» را اجرا کرد؛ آلبوم جدیدی که در اجرای صحنه‌ای آن از افکت صوتی آتشبارها و مواد منفجره و موتور هواپیما نیز استفاده شد و یک «گِلَم‌راک» واقعی با پرفورمنسی بسیار تجربی و نوآورانه را به رخ تمام هماوردان گروه کشید. برای نخستین‌بار بود که جماعت چنین افکت‌ها و تصاویر و جلوه‌های بصری عجیبی را در یک اجرای زنده می‌دیدند. این شیوه البته بعدها به شگرد پینک‌فلوید تبدیل شد و به‌نوعی امضای خلاقیت آنها را شکل داد. کسی فکر نمی‌کرد این فستیوال که تنها یک سال از تأسیسش می‌گذشت، صف‌های چندکیلومتری مشتاقان را در راه‌های منتهی به نبوورث هاوس ایجاد کند. مسئولان برگزاری فستیوال اعلام کرده بودند که بلیت‌ها تمام شده و از افراد بدون‌بلیت درخواست کرده بودند که به امید تهیه بلیت به سمت محل برگزاری نیایند یا اگر دیر این پیام را دریافت کرده و دیگر به نبوورث رسیده‌اند، جایی که هستند باقی بمانند و از صدای اجراها لذت ببرند. ده‌ها تصادف در جاده‌های منتهی به محل برگزاری گزارش شد. ترافیک هولناک بود و ناگشودنی جلوه می‌کرد. پلیس مستأصل و حیران این‌سو و آن‌سو می‌رفت و پیدا بود کنترل همه‌چیز از دستش خارج شده است، اما بیایید ما این ترافیک را رها کنیم و برویم سراغ پینک‌فلوید و «کاش این‌جا بودی»؛ یک آلبوم جمع‌وجور و مختصرومفید و به‌غایت خلاق که سایه دست راجر واترز روی اکثر قطعاتش سنگینی می‌کرد. از نامش هم پیدا بود که این آلبوم برخلاف عصیانگری‌های پیشین در آلبومی چون «اوماگوما»، محصول حزن و افسردگی است. نوعی غیاب و فقدان و درد ناشی از آن در تمامی ملودی‌ها و ترانه‌ها توی چشم می‌زد. این اندوه شاید تا حد زیادی از فقدان سید برت ناشی می‌شد. نخبه اصلی گروه به سرش زد و دیگر نتوانست روال زندگی منطقی را تحمل کند و ناچار ایزوله و منزوی شد. گروه در ستایش او و در رثای غیابش ترانه بسیار شاهکار «بدرخش ‌ای الماس دیوانه!» (که نمی‌دانم چرا در برخی کتاب‌های متن ترانه‌های پینک‌فلوید عبارات عجیبی را برای عنوان این ترانه انتخاب کرده‌اند) را ساخته بودند با شعری درجه‌یک و ملودی‌ای بسیار تأثیرگذار. حسن بزرگ آلبوم «کاش این‌جا بودی» این بود که منتقدان گنده‌دماغی را که موسیقی موج نو را مشتی خزعبل آمیخته با صدای دیستورشن می‌دانستند و اصلا هنر به حسابش نمی‌آوردند، کاملا ساکت کرد و حتی بعضی از آنها را به ستایش نیز واداشت. آلبوم از نظر دانش موسیقی و رعایت هارمونی و شیوه آهنگ‌سازی کاملا بی‌نقص بود. دیگر دوستان منتقد نمی‌توانستند آن را سطحی و پرت تلقی کنند. امروز که کارنامه پینک‌فلوید پیش‌روی ماست، در یک مرور ساده و سریع درمی‌یابیم که در خود آثار آنها نیز باید «کاش این‌جا بودی» را صاحب تشخص دانست: نه مثل «دیوار»، زیادی استودیویی و تمیز و وابسته به افکت و دراماتولوژی است، نه مثل «اوماگوما» زیادی رادیکال است که هرکسی نتواند به آن گوش بدهد و نه مثل «حیوانات» درگیر درون‌مایه شعاری و سیاسی است و بیرق عصیانش را با حرارت در آسمان تاب می‌دهد. حتی در قیاس با سایر کارهای پینک‌فلوید، قدری مینی‌مال و ساده و صیقل‌نخورده جلوه می‌کند و این یعنی رئالیسم؛ یک آلبوم رئالیستی با یک اجرای پسامدرن.
نقل است سایر هنرمندان حاضر در فستیوال سال 1975 که تمرین‌های پینک‌فلوید را شنیده بودند، رغبتی نداشتند بعد از آنها روی صحنه بروند، چون حدس می‌زدند گوش و هوش جماعت چنان مسحور خواهد شد که بختی برای آنها باقی نمی‌ماند. کاش آنجا بودیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.