|

در باب زیبایی‌شناسی

«بازیابی امر محسوس» با عنوان فرعی «هفت گفتار در زیبایی‌شناسی» کتابی است از مجید اخگر که به‌تازگی منتشر شده است. مسئله اصلی این کتاب، گفتاری است که هنر را در معنایی تازه فهم و صورت‌بندی می‌کند و با عنوان «زیبایی‌شناسی» شناخته می‌شود و همچنین هنری که همپای این جریان به وجود آمده که جریان هنر مدرن به معنای عام کلمه است. به این ترتیب، می‌توان موضوع مقالات این کتاب را، آن‌طور که در مقدمه آمده، این‌طور معرفی کرد: «کندوکاو در مفهومی که دست‌کم در ایران عموما بدون توجه و حساسیت تاریخی و معناشناختی چندان به‌کار می‌رود؛ پرسش از این‌که موضوع این حوزه چه بود، و چه نیرو یا ضرورتی در پس ظهور آن در این برهه تاریخی خاص وجود داشت؛ و تامل درباره نسبت آن با مفاهیم هم‌بسته‌ای چون اومانیسم، رمانتیسم، و ایده‌آلیسم، که ظاهرا در دهه‌های اخیر به دوران پس از آن‌ها گذر کردیم.» مقالات کتاب حول این مسئله مشترک شکل گرفته‌اند و به عبارتی هفت‌گفتار حاضر در این کتاب گفتارهایی به هم پیوسته‌ و مربوط به هم‌ هستند. دو مقاله ابتدایی کتاب، با عناوین «درباره خاستگاه و ضرورت پدیدآمدن زیبایی‌شناسی» و «تجربه زیبایی‌شناختی و زیبایی‌شناسی تجربه»، به عنوان شروع بحث مستقیما به سراغ مسئله‌ای می‌روند که در سطور بالا به آن اشاره شد. در مقاله اول، چگونگی پدیدآمدن آنچه با عنوان «زیبایی‌شناسی» می‌شناسیم مورد بحث قرار گرفته و برخی از ویژگی‌های گفتار یا چارچوب نظری‌ای که از آن زمان به بعد عمدتا در فلسفه اروپایی به عنوان زیبایی‌شناسی یا فلسفه هنر شاهد آن بوده‌ایم طرح شده است. مقاله دوم، عمدتا بر ویژگی‌ها و مؤلفه‌های مفهوم تجربه زیبایی‌شناختی متمرکز شده است. مقاله سوم و چهارم، به دو مورد از مفاهیم و بحث‌های کانونی زیبایی‌شناسی و فلسفه هنر مدرن پرداخته‌اند:‌ مفهوم بیان و ویرانگری، و مفهوم واقعیت و نحوه شکل‌گیری آن در اثر هنری. مقاله سوم که «بیان و حقیقت» نام دارد، به ماهیت بیان هنری، چیستی آنچه بیان می‌شود و دعاوی‌ای که در این زمینه وجود دارد، نسبت بیان هنری و حقیقت، و تمایزهای هنر قدیم و جدید در این موارد می‌پردازد. در مقاله چهارم با عنوان «حقایق دوگانه»، با اتکا به تمایزگذاری میان انگاره‌های متفاوتی که در حوزه‌های علم، زندگی روزمره و هنر از واقعیت وجود دارد، در مورد نسبت میان اثر هنری، واقعیت و زبان بحث می‌شود و این انگاره‌های متفاوت از واقعیت به عنوان سویه‌ها یا روایت‌هایی متفاوت از پروژه مدرنیته درک می‌شوند. سه مقاله پایانی، بحث را به موقعیت تاریخی زمان حال می‌کشانند و همچنین لحن انتقادی آشکارتری پیدا می‌کنند. عناوین این سه فصل عبارت است از : «بازبینی یک بحث قدیمی: ملاحظاتی درباره الگوهای تاریخی سرمایه‌داری و نسبت آن‌ها با فرهنگ»، «بازگشت به خانه: درباره رمانتیسم متقدم آلمان به عنوان سرمشق مدرنیته هنری» و «بازیابی امر محسوس: سنت فرهنگی آلمان و بازگشت به زیبایی‌شناسی».

«بازیابی امر محسوس» با عنوان فرعی «هفت گفتار در زیبایی‌شناسی» کتابی است از مجید اخگر که به‌تازگی منتشر شده است. مسئله اصلی این کتاب، گفتاری است که هنر را در معنایی تازه فهم و صورت‌بندی می‌کند و با عنوان «زیبایی‌شناسی» شناخته می‌شود و همچنین هنری که همپای این جریان به وجود آمده که جریان هنر مدرن به معنای عام کلمه است. به این ترتیب، می‌توان موضوع مقالات این کتاب را، آن‌طور که در مقدمه آمده، این‌طور معرفی کرد: «کندوکاو در مفهومی که دست‌کم در ایران عموما بدون توجه و حساسیت تاریخی و معناشناختی چندان به‌کار می‌رود؛ پرسش از این‌که موضوع این حوزه چه بود، و چه نیرو یا ضرورتی در پس ظهور آن در این برهه تاریخی خاص وجود داشت؛ و تامل درباره نسبت آن با مفاهیم هم‌بسته‌ای چون اومانیسم، رمانتیسم، و ایده‌آلیسم، که ظاهرا در دهه‌های اخیر به دوران پس از آن‌ها گذر کردیم.» مقالات کتاب حول این مسئله مشترک شکل گرفته‌اند و به عبارتی هفت‌گفتار حاضر در این کتاب گفتارهایی به هم پیوسته‌ و مربوط به هم‌ هستند. دو مقاله ابتدایی کتاب، با عناوین «درباره خاستگاه و ضرورت پدیدآمدن زیبایی‌شناسی» و «تجربه زیبایی‌شناختی و زیبایی‌شناسی تجربه»، به عنوان شروع بحث مستقیما به سراغ مسئله‌ای می‌روند که در سطور بالا به آن اشاره شد. در مقاله اول، چگونگی پدیدآمدن آنچه با عنوان «زیبایی‌شناسی» می‌شناسیم مورد بحث قرار گرفته و برخی از ویژگی‌های گفتار یا چارچوب نظری‌ای که از آن زمان به بعد عمدتا در فلسفه اروپایی به عنوان زیبایی‌شناسی یا فلسفه هنر شاهد آن بوده‌ایم طرح شده است. مقاله دوم، عمدتا بر ویژگی‌ها و مؤلفه‌های مفهوم تجربه زیبایی‌شناختی متمرکز شده است. مقاله سوم و چهارم، به دو مورد از مفاهیم و بحث‌های کانونی زیبایی‌شناسی و فلسفه هنر مدرن پرداخته‌اند:‌ مفهوم بیان و ویرانگری، و مفهوم واقعیت و نحوه شکل‌گیری آن در اثر هنری. مقاله سوم که «بیان و حقیقت» نام دارد، به ماهیت بیان هنری، چیستی آنچه بیان می‌شود و دعاوی‌ای که در این زمینه وجود دارد، نسبت بیان هنری و حقیقت، و تمایزهای هنر قدیم و جدید در این موارد می‌پردازد. در مقاله چهارم با عنوان «حقایق دوگانه»، با اتکا به تمایزگذاری میان انگاره‌های متفاوتی که در حوزه‌های علم، زندگی روزمره و هنر از واقعیت وجود دارد، در مورد نسبت میان اثر هنری، واقعیت و زبان بحث می‌شود و این انگاره‌های متفاوت از واقعیت به عنوان سویه‌ها یا روایت‌هایی متفاوت از پروژه مدرنیته درک می‌شوند. سه مقاله پایانی، بحث را به موقعیت تاریخی زمان حال می‌کشانند و همچنین لحن انتقادی آشکارتری پیدا می‌کنند. عناوین این سه فصل عبارت است از : «بازبینی یک بحث قدیمی: ملاحظاتی درباره الگوهای تاریخی سرمایه‌داری و نسبت آن‌ها با فرهنگ»، «بازگشت به خانه: درباره رمانتیسم متقدم آلمان به عنوان سرمشق مدرنیته هنری» و «بازیابی امر محسوس: سنت فرهنگی آلمان و بازگشت به زیبایی‌شناسی».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.