|

یادداشتی بر نمایش« ماجرای مترانپاژ»

نام همه چهره‌های درد

شاهپور شهبازی

انسان یک‌بار زاده می‌شود اما‌ هزاران بار می‌میرد./ هزاران بار می‌میرد، اما خوابش نمی‌برد. /ما نیز‌ هزاران بار مرده‌ایم/ هزاران بار تنها شده‌ایم. /به همین دلیل است که کسی ما را نمی‌شناسد./ انسان بسیار بوده است. /در پیکر پدر و مادر و خواهر و برادر، همسر و فرزند و دوست و غریبه./ هزاران بار مرده است/ به همین دلیل است که جوان مانده‌ایم./ انسان‌ هزاران بار ترسیده است/ هزاران بار، هیچ‌کس بوده است از ترس./ ما را که به شکل همه کردند، / مرده بودیم./به همین دلیل است که جوان مانده‌ایم و کسی ما را نمی‌شناسد.
«ماجرای مترانپاژ» به نویسندگی الکساندر وامپیلوف و کارگردانی محمدحسن معجونی در قالب یک نمایش کمدی- تراژدی، نقبی کوتاه به این حکایت بی‌حاصلی مکرر می‌زند.
کنش اصلی نمایش، با شبح وهم‌انگیز «مترانپاژ» آغاز می‌شود. رازی در نمایش افکنده می‌شود که به‌عنوان یکی از اشکال پلات معمایی، هم‌زمان دو داستان را به نمایش درمی‌آورد؛ داستان نمایشی که حاضر است و اجرا می‌شود و داستان نمایشی که غایب است اما عمارت نامرئی خیال را می‌سازد.
داستانی که حاضر است، در لوکیشن اتاق هتلی در یکی از شهرستان‌های روسیه می‌گذرد؛ اتاقی یک‌تخته. رادیو. تلفن. دو صندلی راحتی و یک میز. همین. سپهری خصوصی که عمومی می‌شود.
لوکیشن داستان نمایشی که غایب است، جغرافیای بی‌مرز درد است تا بی‌معنایی داستان نمایشی را که اجرا می‌شود، برملا می‌کند. سپهری عمومی که خصوصی می‌شود.
داستان نمایشی که اجرا می‌شود، شفاف و روشن است. یک تصادف، شخصیت اصلی داستان، کالوشین، (رضا بهبودی) را درگیر کشمکش می‌کند. سایر شخصیت‌های نمایش به درون این کشمکش کشیده می‌شوند. تماشاگر کنجکاو می‌شود. معلول‌ها را می‌بیند و می‌خندد.
داستان هول‌انگیز و وهم‌آور غایب اما در ذهن کالوشین و سایر شخصیت‌های نمایش می‌گذرد.
داستان غایب، تعلیق می‌آفریند. علت‌ها را در ذهن کالوشین و سایر شخصیت‌ها آگراندیسمان می‌کند تا نه‌تنها ذهن تماشاگر که روانش را به قلاب بیندازد. چگونه؟
ساده است. لوکیشن داستان غایب در ناخودآگاه پیچیده ما می‌گذرد و نمایش زخمه بر چنگ ترومای جمعی ما می‌کشد. داستان در فاصله میان این گسست و پیوست دو جهان موازی روایت می‌شود. هیچ استعلایی در کار نیست، استحاله اما رخ می‌دهد. بدن فرتوت اخلاق فرو می‌ریزد تا استقرار بنیادین نظم‌ها و ساختار‌ها عریان شود. مفهوم‌ها، مصداق می‌یابند و دلالت‌ها، کارکرد. مرز میان درون و بیرون فرو می‌ریزد. میزانسن سوبژکتیو جبن، معنای ابژکتیو مسافر، مدیر هتل، پذیرش هتل، همسر، معشوقه، تلفن، تختخواب، پنجره، سیگار، میز، صندلی، رادیو و اتاق را وارونه می‌کند.
داستان نمایشی که اجرا می‌شود آدمک‌ها را نقش می‌دهد به همین دلیل تمام شخصیت‌های نمایش یک نفر بیش نیستند؛ کالوشین. کالوشین گذشته دارد. انگیزه دارد. عمل می‌کند. اعمال قدرت می‌کند. دستور می‌دهد. فحاشی می‌کند. قهقهه می‌زند. تهمت می‌زند. اغوا می‌کند. جست‌وخیز می‌کند. به نفس می‌افتد. می‌دود. غش می‌کند. ترساننده است. ترسنده می‌شود. مسخره می‌کند. مسخره می‌شود. قهرمان است. قربانی می‌شود. فیلم بازی می‌کند. می‌بخشد. وصیت می‌کند. اعتراف می‌کند. امیدوار می‌شود. مأیوس می‌شود. داستان نمایشی که غایب است امکان دریدن چهره‌ها را از نقاب ایجاد می‌کند. نقاب‌ها فرو می‌ریزد. «هیچکس» قهرمان می‌شود.
داستان نمایشی که اجرا می‌شود، سرخوشی می‌آورد. می‌خنداند. داستان نمایشی که غایب است، اما راز بزرگ همه چهره‌های درد را در گوش تماشاگر زمزمه می‌کند؛ ترس.

انسان یک‌بار زاده می‌شود اما‌ هزاران بار می‌میرد./ هزاران بار می‌میرد، اما خوابش نمی‌برد. /ما نیز‌ هزاران بار مرده‌ایم/ هزاران بار تنها شده‌ایم. /به همین دلیل است که کسی ما را نمی‌شناسد./ انسان بسیار بوده است. /در پیکر پدر و مادر و خواهر و برادر، همسر و فرزند و دوست و غریبه./ هزاران بار مرده است/ به همین دلیل است که جوان مانده‌ایم./ انسان‌ هزاران بار ترسیده است/ هزاران بار، هیچ‌کس بوده است از ترس./ ما را که به شکل همه کردند، / مرده بودیم./به همین دلیل است که جوان مانده‌ایم و کسی ما را نمی‌شناسد.
«ماجرای مترانپاژ» به نویسندگی الکساندر وامپیلوف و کارگردانی محمدحسن معجونی در قالب یک نمایش کمدی- تراژدی، نقبی کوتاه به این حکایت بی‌حاصلی مکرر می‌زند.
کنش اصلی نمایش، با شبح وهم‌انگیز «مترانپاژ» آغاز می‌شود. رازی در نمایش افکنده می‌شود که به‌عنوان یکی از اشکال پلات معمایی، هم‌زمان دو داستان را به نمایش درمی‌آورد؛ داستان نمایشی که حاضر است و اجرا می‌شود و داستان نمایشی که غایب است اما عمارت نامرئی خیال را می‌سازد.
داستانی که حاضر است، در لوکیشن اتاق هتلی در یکی از شهرستان‌های روسیه می‌گذرد؛ اتاقی یک‌تخته. رادیو. تلفن. دو صندلی راحتی و یک میز. همین. سپهری خصوصی که عمومی می‌شود.
لوکیشن داستان نمایشی که غایب است، جغرافیای بی‌مرز درد است تا بی‌معنایی داستان نمایشی را که اجرا می‌شود، برملا می‌کند. سپهری عمومی که خصوصی می‌شود.
داستان نمایشی که اجرا می‌شود، شفاف و روشن است. یک تصادف، شخصیت اصلی داستان، کالوشین، (رضا بهبودی) را درگیر کشمکش می‌کند. سایر شخصیت‌های نمایش به درون این کشمکش کشیده می‌شوند. تماشاگر کنجکاو می‌شود. معلول‌ها را می‌بیند و می‌خندد.
داستان هول‌انگیز و وهم‌آور غایب اما در ذهن کالوشین و سایر شخصیت‌های نمایش می‌گذرد.
داستان غایب، تعلیق می‌آفریند. علت‌ها را در ذهن کالوشین و سایر شخصیت‌ها آگراندیسمان می‌کند تا نه‌تنها ذهن تماشاگر که روانش را به قلاب بیندازد. چگونه؟
ساده است. لوکیشن داستان غایب در ناخودآگاه پیچیده ما می‌گذرد و نمایش زخمه بر چنگ ترومای جمعی ما می‌کشد. داستان در فاصله میان این گسست و پیوست دو جهان موازی روایت می‌شود. هیچ استعلایی در کار نیست، استحاله اما رخ می‌دهد. بدن فرتوت اخلاق فرو می‌ریزد تا استقرار بنیادین نظم‌ها و ساختار‌ها عریان شود. مفهوم‌ها، مصداق می‌یابند و دلالت‌ها، کارکرد. مرز میان درون و بیرون فرو می‌ریزد. میزانسن سوبژکتیو جبن، معنای ابژکتیو مسافر، مدیر هتل، پذیرش هتل، همسر، معشوقه، تلفن، تختخواب، پنجره، سیگار، میز، صندلی، رادیو و اتاق را وارونه می‌کند.
داستان نمایشی که اجرا می‌شود آدمک‌ها را نقش می‌دهد به همین دلیل تمام شخصیت‌های نمایش یک نفر بیش نیستند؛ کالوشین. کالوشین گذشته دارد. انگیزه دارد. عمل می‌کند. اعمال قدرت می‌کند. دستور می‌دهد. فحاشی می‌کند. قهقهه می‌زند. تهمت می‌زند. اغوا می‌کند. جست‌وخیز می‌کند. به نفس می‌افتد. می‌دود. غش می‌کند. ترساننده است. ترسنده می‌شود. مسخره می‌کند. مسخره می‌شود. قهرمان است. قربانی می‌شود. فیلم بازی می‌کند. می‌بخشد. وصیت می‌کند. اعتراف می‌کند. امیدوار می‌شود. مأیوس می‌شود. داستان نمایشی که غایب است امکان دریدن چهره‌ها را از نقاب ایجاد می‌کند. نقاب‌ها فرو می‌ریزد. «هیچکس» قهرمان می‌شود.
داستان نمایشی که اجرا می‌شود، سرخوشی می‌آورد. می‌خنداند. داستان نمایشی که غایب است، اما راز بزرگ همه چهره‌های درد را در گوش تماشاگر زمزمه می‌کند؛ ترس.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.