افزایش نقش بینالمللی فرانسه ضمن تعهد به اروپا
دکترین مکرون
زکی لایدی.استاد روابط بینالملل در مؤسسه مطالعات سیاسی پاریس
امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه، بهعنوان اولین میهمان خارجیاش، ولادیمیر پوتین، همتای روس خود، را به پاریس دعوت کرد و همچنین میزبان دونالد ترامپ، همتای آمریکاییاش، در مراسم روز باستیل امسال خواهد بود. مکرون با دیدار با دو نفر از رهبرانی که اصلا چشم رئیسجمهورشدن او را نداشتند، بهنظر مسیر جدید و بلندپروازانهای را در سیاست فرانسه در پیش گرفته است. پیام مکرون این است که او با آغوش باز از هر فرصتی برای آشتی و سازش استقبال میکند و حاضر است پای صحبت هرکسی که تمایل به گفتوگو دارد، بنشیند؛ البته بدون اینکه از مواضعاش کوتاه بیاید. سیاست خارجی مکرون به دنبال بازیابی موقعیت مرکزی فرانسه در صحنه جهانی ضمن حفظ تعهد خود به اروپاست.
کارآمدی سیاست خارجی مکرون البته به توانایی او در متحولکردن اقتصاد این کشور بستگی دارد و این درسی است که او از فرانسوا اولاند، رئیسجمهور قبلی فرانسه، گرفته است. اولاند با وجود مداخله نظامی علیه شبهنظامیان مسلمان در مالی، دستاورد چندانی در عرصه بینالمللی نداشت چراکه به لطف ضعف اقتصادی فرانسه، فاقد اعتبار و وجهه کافی در داخل کشور بود. البته هنوز زود است تا درباره موفقیت مکرون در زمینه اقتصادی اظهارنظر کنیم ولی واضح و مبرهن است مکرون از مهارتها و ویژگیهای ارزشمندی برخوردار است که اولاند فاقد آنها بود: کاریزمای انکارناپذیر او که قابلیتی مهم در ارتباط با رهبران خارجی محسوب میشود؛ درکِ درست از مسائل اجتماعی و انگیزه برای پیادهسازی اصلاحات اقتصادی. مکرون همچنین از برخی عوامل خارجی نیز بهره میبرد. وضعیت اقتصادی نهتنها در فرانسه، بلکه در سراسر اروپا به شکل قابل توجهی بهبود یافته است. از این گذشته، فرانسه و آلمان بهنظر با هم در بسیاری از مسائل بینالمللی اتفاقنظر و همسویی دارند. به اینها باید انزوای خودخواسته بریتانیا و سیاستهای دمدمیمزاجانه ترامپ را نیز افزود و این مسئله فرصتی طلایی را در اختیار مکرون
قرار میدهد تا در قامت قهرمانی همهفنحریف در عرصه بینالمللی ظاهر شود.
البته حتی اگر مکرون چرخشی اقتصادی را در دستور کار قرار دهد، فرانسه نه ابزار کافی و نه انگیزه لازم را برای جایگزینکردن ایالات متحده در عرصه جهانی دارد. با این حال، مکرون به طور قطع میخواهد تا نفوذ بیشتری بر نظام بینالملل اعمال کند؛ خواستی که نحوه مواجهه او با پوتین و ترامپ بهخوبی آن را نشان میدهد. البته رابطه روسیه و فرانسه در سوریه محک جدی خواهد خورد؛ مسئلهای که تا به اینجا مکرون با مهارت از پس آن برآمده است. او خیلی حسابشده به مسئله ماندن بشار اسد در قدرت (همان چیزی که پوتین میخواهد) یا کناررفتن او از قدرت (خواسته آمریکا و دیگران) جواب مشخصی نداد اما همزمان صراحتا عنوان کرد اگر اسد بخواهد از سلاحهای شیمیایی استفاده کند، فرانسه از مداخله نظامی ابایی ندارد. هنوز مشخص نیست آیا این رویکرد مکرون نتیجه میدهد یا نه، ولی فرانسه بار دیگر حداقل بهعنوان یک بازیگر مهم در سوریه، جانی دوباره گرفته است.
بااینحال، بیشتر مشکل و اختلاف نظر مکرون با ترامپ به مقوله اتحادگرایی و همکاریهای چندجانبه مربوط میشود. فرانسه و اروپا بر این همکاری چندجانبه تأکید دارند که بر تشریک مساعی استوار است. گرایش دولت ترامپ به ملیگرایی تجاری یک تهدید جدی برای این نگرش محسوب میشود. اما مشکل اصلی مکرون، لجاجت ترامپ برای خروج از توافق آبوهوایی پاریس است. بههمیندلیل است که مکرون با همکاری آنگلا مرکل در تلاش است آمریکا را از این تصمیم منصرف کند. اگر این امر محقق شود، مکرون میتواند فرانسه را در قامت یک حامی قابل اتکا برای مقوله اتحادگرایی بنشاند. مکرون در قبال ترامپ یک هدف دیگر را نیز دنبال میکند. مکرون نمیخواهد این اختلاف نظرها مانع همکاری این دو کشور در پیشبرد منافع مشترکشان بهویژه در مقوله جنگ با تروریسم شود. برای مثال در سوریه، مواضع فرانسه و ایالات متحده بسیار به هم نزدیک است و ترامپ بیشتر از خلفش، باراک اوباما، بر «خط قرمزِ» استفاده از سلاحهای شیمیایی تأکید دارد.
البته تهدیدات ترامپ درباره خروج از ناتو نیز ذهن فرانسه را به خود مشغول کرده است. با این حال، فرانسه همواره به دنبال یک خودمختاری و استقلال استراتژیک بوده است و مکرون امید دارد تضعیف پیمان استراتژیک ناتو با ایالات متحده، اروپاییها را به این سمت سوق دهد؛ اروپاییهایی که همواره از اتخاذ و استقرار یک موضع دفاعی مشترک و مستحکمتر ناتوان بودهاند. البته موانع اقتصادی، استراتژیک و فرهنگی بر سر راه ظهور یک پیمان دفاعی اروپایی همچنان به قوت خود باقی است. با این حال برای اولین بار نشانههایی از پیشرفت دیده میشود. برای مثال، کمیسیون اروپا برای اولین بار تصمیم گرفته که از برنامههای نظامی بهویژه در حوزه تحقیق و توسعه حمایت مالی به عمل آورد.
از دیگر سو، افزایش بیاعتمادی به ایالات متحده در پیمانهای بینالمللی در کنار خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا که همواره مخالف استقرار یک پیمان دفاعی اروپایی بوده است، آلمان را بر آن داشته که نیاز به یک پیمان دفاعی اروپایی را بیش از هر زمانی احساس کند و بدون شک، پیشرفت اتحادیه اروپا به معنای پیشرفت فرانسه است. هرچند هنوز نمیتوان از «دکترین مکرون» سخن گفت، اما اهداف سیاست خارجی او رفتهرفته در کانون توجه قرار میگیرند؛ اهدافی که از آن جمله میتوان به موارد زیر اشاره کرد: تقویت وجهه و اعتبار فرانسه از طریق حل معضلات اقتصادی کشور؛ تقویت محور آلمان-فرانسه در اروپا؛ تقویت نقش فرانسه در جهان و همکاری با شرکای بالفعل و بالقوه. بدون تردید این یک رویکرد واقعگرایانه است اما نه از نوع کلبیمسلکانه.
منبع: پروجکت سندیکیت
امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه، بهعنوان اولین میهمان خارجیاش، ولادیمیر پوتین، همتای روس خود، را به پاریس دعوت کرد و همچنین میزبان دونالد ترامپ، همتای آمریکاییاش، در مراسم روز باستیل امسال خواهد بود. مکرون با دیدار با دو نفر از رهبرانی که اصلا چشم رئیسجمهورشدن او را نداشتند، بهنظر مسیر جدید و بلندپروازانهای را در سیاست فرانسه در پیش گرفته است. پیام مکرون این است که او با آغوش باز از هر فرصتی برای آشتی و سازش استقبال میکند و حاضر است پای صحبت هرکسی که تمایل به گفتوگو دارد، بنشیند؛ البته بدون اینکه از مواضعاش کوتاه بیاید. سیاست خارجی مکرون به دنبال بازیابی موقعیت مرکزی فرانسه در صحنه جهانی ضمن حفظ تعهد خود به اروپاست.
کارآمدی سیاست خارجی مکرون البته به توانایی او در متحولکردن اقتصاد این کشور بستگی دارد و این درسی است که او از فرانسوا اولاند، رئیسجمهور قبلی فرانسه، گرفته است. اولاند با وجود مداخله نظامی علیه شبهنظامیان مسلمان در مالی، دستاورد چندانی در عرصه بینالمللی نداشت چراکه به لطف ضعف اقتصادی فرانسه، فاقد اعتبار و وجهه کافی در داخل کشور بود. البته هنوز زود است تا درباره موفقیت مکرون در زمینه اقتصادی اظهارنظر کنیم ولی واضح و مبرهن است مکرون از مهارتها و ویژگیهای ارزشمندی برخوردار است که اولاند فاقد آنها بود: کاریزمای انکارناپذیر او که قابلیتی مهم در ارتباط با رهبران خارجی محسوب میشود؛ درکِ درست از مسائل اجتماعی و انگیزه برای پیادهسازی اصلاحات اقتصادی. مکرون همچنین از برخی عوامل خارجی نیز بهره میبرد. وضعیت اقتصادی نهتنها در فرانسه، بلکه در سراسر اروپا به شکل قابل توجهی بهبود یافته است. از این گذشته، فرانسه و آلمان بهنظر با هم در بسیاری از مسائل بینالمللی اتفاقنظر و همسویی دارند. به اینها باید انزوای خودخواسته بریتانیا و سیاستهای دمدمیمزاجانه ترامپ را نیز افزود و این مسئله فرصتی طلایی را در اختیار مکرون
قرار میدهد تا در قامت قهرمانی همهفنحریف در عرصه بینالمللی ظاهر شود.
البته حتی اگر مکرون چرخشی اقتصادی را در دستور کار قرار دهد، فرانسه نه ابزار کافی و نه انگیزه لازم را برای جایگزینکردن ایالات متحده در عرصه جهانی دارد. با این حال، مکرون به طور قطع میخواهد تا نفوذ بیشتری بر نظام بینالملل اعمال کند؛ خواستی که نحوه مواجهه او با پوتین و ترامپ بهخوبی آن را نشان میدهد. البته رابطه روسیه و فرانسه در سوریه محک جدی خواهد خورد؛ مسئلهای که تا به اینجا مکرون با مهارت از پس آن برآمده است. او خیلی حسابشده به مسئله ماندن بشار اسد در قدرت (همان چیزی که پوتین میخواهد) یا کناررفتن او از قدرت (خواسته آمریکا و دیگران) جواب مشخصی نداد اما همزمان صراحتا عنوان کرد اگر اسد بخواهد از سلاحهای شیمیایی استفاده کند، فرانسه از مداخله نظامی ابایی ندارد. هنوز مشخص نیست آیا این رویکرد مکرون نتیجه میدهد یا نه، ولی فرانسه بار دیگر حداقل بهعنوان یک بازیگر مهم در سوریه، جانی دوباره گرفته است.
بااینحال، بیشتر مشکل و اختلاف نظر مکرون با ترامپ به مقوله اتحادگرایی و همکاریهای چندجانبه مربوط میشود. فرانسه و اروپا بر این همکاری چندجانبه تأکید دارند که بر تشریک مساعی استوار است. گرایش دولت ترامپ به ملیگرایی تجاری یک تهدید جدی برای این نگرش محسوب میشود. اما مشکل اصلی مکرون، لجاجت ترامپ برای خروج از توافق آبوهوایی پاریس است. بههمیندلیل است که مکرون با همکاری آنگلا مرکل در تلاش است آمریکا را از این تصمیم منصرف کند. اگر این امر محقق شود، مکرون میتواند فرانسه را در قامت یک حامی قابل اتکا برای مقوله اتحادگرایی بنشاند. مکرون در قبال ترامپ یک هدف دیگر را نیز دنبال میکند. مکرون نمیخواهد این اختلاف نظرها مانع همکاری این دو کشور در پیشبرد منافع مشترکشان بهویژه در مقوله جنگ با تروریسم شود. برای مثال در سوریه، مواضع فرانسه و ایالات متحده بسیار به هم نزدیک است و ترامپ بیشتر از خلفش، باراک اوباما، بر «خط قرمزِ» استفاده از سلاحهای شیمیایی تأکید دارد.
البته تهدیدات ترامپ درباره خروج از ناتو نیز ذهن فرانسه را به خود مشغول کرده است. با این حال، فرانسه همواره به دنبال یک خودمختاری و استقلال استراتژیک بوده است و مکرون امید دارد تضعیف پیمان استراتژیک ناتو با ایالات متحده، اروپاییها را به این سمت سوق دهد؛ اروپاییهایی که همواره از اتخاذ و استقرار یک موضع دفاعی مشترک و مستحکمتر ناتوان بودهاند. البته موانع اقتصادی، استراتژیک و فرهنگی بر سر راه ظهور یک پیمان دفاعی اروپایی همچنان به قوت خود باقی است. با این حال برای اولین بار نشانههایی از پیشرفت دیده میشود. برای مثال، کمیسیون اروپا برای اولین بار تصمیم گرفته که از برنامههای نظامی بهویژه در حوزه تحقیق و توسعه حمایت مالی به عمل آورد.
از دیگر سو، افزایش بیاعتمادی به ایالات متحده در پیمانهای بینالمللی در کنار خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا که همواره مخالف استقرار یک پیمان دفاعی اروپایی بوده است، آلمان را بر آن داشته که نیاز به یک پیمان دفاعی اروپایی را بیش از هر زمانی احساس کند و بدون شک، پیشرفت اتحادیه اروپا به معنای پیشرفت فرانسه است. هرچند هنوز نمیتوان از «دکترین مکرون» سخن گفت، اما اهداف سیاست خارجی او رفتهرفته در کانون توجه قرار میگیرند؛ اهدافی که از آن جمله میتوان به موارد زیر اشاره کرد: تقویت وجهه و اعتبار فرانسه از طریق حل معضلات اقتصادی کشور؛ تقویت محور آلمان-فرانسه در اروپا؛ تقویت نقش فرانسه در جهان و همکاری با شرکای بالفعل و بالقوه. بدون تردید این یک رویکرد واقعگرایانه است اما نه از نوع کلبیمسلکانه.
منبع: پروجکت سندیکیت
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.