|

مقاومت فرهنگی!

مهرداد حجتی

پس از گذشت چندروز همچنان جسته‌وگریخته واکنش‌ها به مداحی مراسم روز عید فطر ادامه دارد. شاید ازآن‌رو که اغلب واکنش‌ها بیشتر متوجه اندیشه مخرب پشت آن اشعار است تا خود اشعار. مداح هم که موضوع بحث نیست، بلکه حامیان مشوق او موضوع بحثند؛ همان‌ها که از چنین اشعاری ذوق‌زده می‌شوند و اینجا و آنجا در فضاهای مجازی و غیرمجازی با تفسیرهایشان از آن حمایت می‌کنند. آنچه بیش از هر چیز کنشگران فرهنگی را وادار به واکنش کرد، خطر ورود عناصر ضدفرهنگ به قلمرو فرهنگ بود؛ عناصری که با پوشش فرهنگی به این عرصه آورده می‌شوند تا به‌جای فرهنگ عرضه شوند. عناصری همچون دشنام و افترا که با زیرکی در قالب شبه‌شعر به کار گرفته می‌شوند تا این‌چنین «ادبیات» جلوه کنند! واژگان و عناصر «بی‌ادبانه» به‌جای واژگان «ادیبانه»! آلودن فضای فرهنگی به عناصری همچون تهمت و دشنام به بهانه «کار فرهنگی» عملی فریبکارانه و کاملا غیرفرهنگی است. به‌همین‌خاطر است که بیشترین واکنش‌ها از سوی ادیبان و شاعران صورت گرفت. آنها با اظهار نگرانی از دست‌درازی به حریم ادبیات و مخدوش‌کردن ساحت آن، به چنین «شبه‌ادبیاتی» واکنش نشان دادند؛ نوعی واکنش دفاعی در برابر نوعی از تهاجم به فرهنگ! قرن‌ها شاعران و ادیبان بزرگی برای اعتلای فرهنگ این سرزمین خون‌دل خورده و آثار گران‌سنگی را از خود برجا گذاشته‌اند. آثاری که در آنها شیوه «راستی» و «درستی»، «رادمردی» و «جوانمردی» به نسل‌ها آموخته‌اند. تا آنجا که رستم از دشمن خود به جوانمردی یاد می‌کند و او را خوار نمی‌شمرد. سراسر آن آثار سرشار از «ادب» و «نزاکت» است. سرشار از «تواضع» و «فروتنی». با همین ادبیات و فرهنگ است که شعر «شیخ اجل سعدی شیرازی» بر سردر «سازمان ملل متحد» نقش می‌بندد و «گوته»، شاعر نامدار آلمانی، به استقبال حافظ می‌رود. دوام و بقای هر ملتی بسته به فرهنگ او است. از دوام این کشور در برابر تهاجم نیروهای بیگانه در طول قرن‌ها و اعصار می‌توان فهمید که آنچه این ملت را همواره به‌هم پیوند داده، ادبیات و فرهنگ این ملک بوده است؛ فرهنگی ریشه‌دار و اصیل که همچنان پس از این‌همه قرن خود را پاکیزه نگاه داشته و از هرگونه دستبرد محافظت کرده است. تاریخ غنی ادبیات به ما می‌گوید هیچ عنصر غیرادبی‌ای با جعل عنوان ادبی نتوانسته در قامت ادبیات ظهور کند. چون همان‌طور که امروز شاعران و ادیبان به این «شبه‌ادبیات» واکنش نشان دادند، در گذشته هم با چنین واکنش‌هایی در برابر چنین برساخته‌هایی مقاومت و عرصه را بر بی‌ادبان تنگ می‌کردند. این کنش و واکنش‌ها فرهنگ و ادبیات ما را در طول قرن‌ها مقاوم‌تر کرد. این‌چنین فرهنگ به توانمندی غیرقابل تصوری رسید و در درونش پالایشگاهی عظیم پدید آمد که اینک به‌ خودی‌خود عناصر و مفاهیم ضدفرهنگ را پالایش می‌کند و دور می‌ریزد؛ به‌گونه‌ای که ادبیات ما منزه و پاکیزه برای آیندگان باقی بماند؛ ادبیات و فرهنگی که قرار است همچنان از خود در برابر هر گزندی مراقبت کنند و در برابر تندبادها هرگز خم نشوند.

پس از گذشت چندروز همچنان جسته‌وگریخته واکنش‌ها به مداحی مراسم روز عید فطر ادامه دارد. شاید ازآن‌رو که اغلب واکنش‌ها بیشتر متوجه اندیشه مخرب پشت آن اشعار است تا خود اشعار. مداح هم که موضوع بحث نیست، بلکه حامیان مشوق او موضوع بحثند؛ همان‌ها که از چنین اشعاری ذوق‌زده می‌شوند و اینجا و آنجا در فضاهای مجازی و غیرمجازی با تفسیرهایشان از آن حمایت می‌کنند. آنچه بیش از هر چیز کنشگران فرهنگی را وادار به واکنش کرد، خطر ورود عناصر ضدفرهنگ به قلمرو فرهنگ بود؛ عناصری که با پوشش فرهنگی به این عرصه آورده می‌شوند تا به‌جای فرهنگ عرضه شوند. عناصری همچون دشنام و افترا که با زیرکی در قالب شبه‌شعر به کار گرفته می‌شوند تا این‌چنین «ادبیات» جلوه کنند! واژگان و عناصر «بی‌ادبانه» به‌جای واژگان «ادیبانه»! آلودن فضای فرهنگی به عناصری همچون تهمت و دشنام به بهانه «کار فرهنگی» عملی فریبکارانه و کاملا غیرفرهنگی است. به‌همین‌خاطر است که بیشترین واکنش‌ها از سوی ادیبان و شاعران صورت گرفت. آنها با اظهار نگرانی از دست‌درازی به حریم ادبیات و مخدوش‌کردن ساحت آن، به چنین «شبه‌ادبیاتی» واکنش نشان دادند؛ نوعی واکنش دفاعی در برابر نوعی از تهاجم به فرهنگ! قرن‌ها شاعران و ادیبان بزرگی برای اعتلای فرهنگ این سرزمین خون‌دل خورده و آثار گران‌سنگی را از خود برجا گذاشته‌اند. آثاری که در آنها شیوه «راستی» و «درستی»، «رادمردی» و «جوانمردی» به نسل‌ها آموخته‌اند. تا آنجا که رستم از دشمن خود به جوانمردی یاد می‌کند و او را خوار نمی‌شمرد. سراسر آن آثار سرشار از «ادب» و «نزاکت» است. سرشار از «تواضع» و «فروتنی». با همین ادبیات و فرهنگ است که شعر «شیخ اجل سعدی شیرازی» بر سردر «سازمان ملل متحد» نقش می‌بندد و «گوته»، شاعر نامدار آلمانی، به استقبال حافظ می‌رود. دوام و بقای هر ملتی بسته به فرهنگ او است. از دوام این کشور در برابر تهاجم نیروهای بیگانه در طول قرن‌ها و اعصار می‌توان فهمید که آنچه این ملت را همواره به‌هم پیوند داده، ادبیات و فرهنگ این ملک بوده است؛ فرهنگی ریشه‌دار و اصیل که همچنان پس از این‌همه قرن خود را پاکیزه نگاه داشته و از هرگونه دستبرد محافظت کرده است. تاریخ غنی ادبیات به ما می‌گوید هیچ عنصر غیرادبی‌ای با جعل عنوان ادبی نتوانسته در قامت ادبیات ظهور کند. چون همان‌طور که امروز شاعران و ادیبان به این «شبه‌ادبیات» واکنش نشان دادند، در گذشته هم با چنین واکنش‌هایی در برابر چنین برساخته‌هایی مقاومت و عرصه را بر بی‌ادبان تنگ می‌کردند. این کنش و واکنش‌ها فرهنگ و ادبیات ما را در طول قرن‌ها مقاوم‌تر کرد. این‌چنین فرهنگ به توانمندی غیرقابل تصوری رسید و در درونش پالایشگاهی عظیم پدید آمد که اینک به‌ خودی‌خود عناصر و مفاهیم ضدفرهنگ را پالایش می‌کند و دور می‌ریزد؛ به‌گونه‌ای که ادبیات ما منزه و پاکیزه برای آیندگان باقی بماند؛ ادبیات و فرهنگی که قرار است همچنان از خود در برابر هر گزندی مراقبت کنند و در برابر تندبادها هرگز خم نشوند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.