|

كيارستمي چگونه كيارستمي شد

اميرحسين علم‌الهدي

يک‌سال گذشت و نبودنش بيشتر از بودنش حس شد! ديگر عادت کرده‌ايم به نبودن انسان‌هاي بزرگي که وقتي هستند گويا نيستند و وقتي نيستند تازه متوجه مي‌شويم «که» بودند! زنده‌ياد عباس کيارستمي هم از جمله هنرمنداني است که همچنان نتوانسته‌ايم او و نگرشش را بشناسيم و آن‌قدر که در خارج از کشور او را مي‌شناسند، در داخل نه سياست‌مداران او را شناختند و نه مردم و اين واقعيتي است که نمي‌توان کتمان کرد... .

کيارستمي چگونه کيارستمي شد! آيا او نمي‌توانست از شهرتش بيش از اين استفاده کند!؟ آيا او نمي‌توانست وارد دعواهاي رايج زيد و عمر شود! با اينکه سکوتش اعصاب‌خردکن بود، اما بيش از هر گوينده‌اي زير ذره‌بين هم‌نسلانش و هم‌کيشانش و هم‌صنفانش بود! چرا او سکوت و کار و کار و کار را کسب‌وكار خود قرار داد و ماندگار شد؟ نگاهي بيندازيم به ماندگاران حوزه هنر و فرهنگ و حتي صنعت و آموزش و... تمامي اين نوادر از يک روش و منش استفاده کرده‌اند و آن سکوت بود و به دنبال تنهايي خود و خلق آثار يگانه در اين سلوک بوده‌اند و به‌جز اين نمي‌توان «هنر» زاييد... .
کيارستمي فارغ از ويژگي‌هاي شخصيتي خود همانند درخت تنومندي شد که در زير سايه‌اش خيلي‌ها متنعم شدند و توانستند ياد بگيرند و از نسيم اين سايه برخوردار شوند. او هم مي‌توانست همانند خيلي از ما به مسئوليت‌هاي صنفي و اداري اكتفا و بر مسند جشنواره‌هاي داخلي و خارجي تکيه کند و روزگار بگذراند، اما با اينکه هر صنف و سازماني و جشنواره‌اي بر «وزن» او غبطه مي‌خورد، هيچ‌گاه نخواست که با اين وزن مورد قضاوت قرار گيرد يا ديگران را قضاوت کند... .
واقعا چگونه کيارستمي، کيارستمي شد؟ در توضيحات بالا سعي کردم برداشت خود را از اين پديده فرهنگي و هنري بيان کنم و چرا پديده ناميدمش؟ و آيا پديده‌اي که در سرزميـــنش ديده نشود پديده است؟ و واقعا عباس کيارستمي نياز داشت به ديده‌شدن در اين سرزمين؟ پاسخ روشن است: بله او نياز داشت به ديدن و کدام هنرمند چنين نيازي ندارد؟ کيارستمي در سرزمينش ديده نشد، اما در ساير سرزمين‌ها ديده شد و قدرش را دانستند و همچنان بايد بر اين ديده‌نشدن او مرثيه بخوانيم و باز هم بگذريم از اين سرنوشت محتوم هنرمندان... .
و اما در سال گذشته که مسئوليت مراسم‌هاي زنده‌ياد کيارستمي را برعهده داشتم، نکته‌اي در اين سال ذهن من را به خود مشغول داشته است و آن آرامش عجيب مراسم‌هاي مختلف؛ از ورود پيکرش به ايران و مراسم‌هاي مختلف و تشييع پيکر او بود! گويا همه‌چيز از قبل مهيا شده بود. براي اولين استقبال در شأن او (البته در نبودش) از همکاري متعهدانه بچه‌هاي صميمي سپاه فرودگاه (با مديريت حبيب احمدزاده نازنين و حميد فرخ‌نژاد عزيز) توانستيم استقبال درخور شأن پيکر آن زنده‌ياد را داشته باشيم تا مراسم‌هاي مختلف گراميداشت او در موزه سينما، خانه سينما و پرديس سينمايي ملت و نهايتا تشييع باشکوه پيکر و مراسم تا مزار و... همگي اين ‌مراسم‌ها از قبل گويا هماهنگ شده بود براي مهم‌ترين مراسم هنرمند جهاني‌اي که ديگر نبود... .
مراسم‌هاي «اولين استقبال و آخرين بدرقه» او و متحير بودم در آن 10 روز که چرا اين‌چنين همه‌چيز آرام است؛ همانند روزهايي که او بود و ما را اذيتي نرساند... .
عباس کيارستمي همان‌قدر که در بودنش آزاری به کسي نرساند، در زمان نبودنش هم تا قرارگيري پيکرش در مزار نيز مزاحم کسي نشد (اين را با تمام‌وجود حس کردم‌) و زماني که براي مراسم تلقين و کنارزدن پارچه سفيد (کفن) در مزارش صورت او را براي آخرين‌بار ديدم متوجه شدم که چه آرامشي حاکم است بر او و مي‌دانستم که در ماه‌هاي آخر زنده‌بودنش کلافه بود و ناآرام به‌خاطر بي‌مهري‌هاي رايج اما گويا در آخرين زمان‌هاي حياتش پذيرفته بود که بايد به آرامي برود؛ همانند همان آرامشي که بيش از پنج دهه در طول فعاليت‌هايش در آثارش به‌جا گذاشت... .
عباس کيارستمي، هم آرام زندگي کرد، هم آرام به خلق آثار هنري خود پرداخت و هم باعث آرام‌شدن بينندگان آثارش شد و هم آرام در مزارش خوابيد و او را مي‌توان «آرام‌ترين هنرمند تاريخ معاصر ايران» ناميد که به‌جز آرامش چيزي براي مردمانش نخواست... .
آرام‌ترين هنرمند، ياد و خاطره‌ات گرامي باد...

يک‌سال گذشت و نبودنش بيشتر از بودنش حس شد! ديگر عادت کرده‌ايم به نبودن انسان‌هاي بزرگي که وقتي هستند گويا نيستند و وقتي نيستند تازه متوجه مي‌شويم «که» بودند! زنده‌ياد عباس کيارستمي هم از جمله هنرمنداني است که همچنان نتوانسته‌ايم او و نگرشش را بشناسيم و آن‌قدر که در خارج از کشور او را مي‌شناسند، در داخل نه سياست‌مداران او را شناختند و نه مردم و اين واقعيتي است که نمي‌توان کتمان کرد... .

کيارستمي چگونه کيارستمي شد! آيا او نمي‌توانست از شهرتش بيش از اين استفاده کند!؟ آيا او نمي‌توانست وارد دعواهاي رايج زيد و عمر شود! با اينکه سکوتش اعصاب‌خردکن بود، اما بيش از هر گوينده‌اي زير ذره‌بين هم‌نسلانش و هم‌کيشانش و هم‌صنفانش بود! چرا او سکوت و کار و کار و کار را کسب‌وكار خود قرار داد و ماندگار شد؟ نگاهي بيندازيم به ماندگاران حوزه هنر و فرهنگ و حتي صنعت و آموزش و... تمامي اين نوادر از يک روش و منش استفاده کرده‌اند و آن سکوت بود و به دنبال تنهايي خود و خلق آثار يگانه در اين سلوک بوده‌اند و به‌جز اين نمي‌توان «هنر» زاييد... .
کيارستمي فارغ از ويژگي‌هاي شخصيتي خود همانند درخت تنومندي شد که در زير سايه‌اش خيلي‌ها متنعم شدند و توانستند ياد بگيرند و از نسيم اين سايه برخوردار شوند. او هم مي‌توانست همانند خيلي از ما به مسئوليت‌هاي صنفي و اداري اكتفا و بر مسند جشنواره‌هاي داخلي و خارجي تکيه کند و روزگار بگذراند، اما با اينکه هر صنف و سازماني و جشنواره‌اي بر «وزن» او غبطه مي‌خورد، هيچ‌گاه نخواست که با اين وزن مورد قضاوت قرار گيرد يا ديگران را قضاوت کند... .
واقعا چگونه کيارستمي، کيارستمي شد؟ در توضيحات بالا سعي کردم برداشت خود را از اين پديده فرهنگي و هنري بيان کنم و چرا پديده ناميدمش؟ و آيا پديده‌اي که در سرزميـــنش ديده نشود پديده است؟ و واقعا عباس کيارستمي نياز داشت به ديده‌شدن در اين سرزمين؟ پاسخ روشن است: بله او نياز داشت به ديدن و کدام هنرمند چنين نيازي ندارد؟ کيارستمي در سرزمينش ديده نشد، اما در ساير سرزمين‌ها ديده شد و قدرش را دانستند و همچنان بايد بر اين ديده‌نشدن او مرثيه بخوانيم و باز هم بگذريم از اين سرنوشت محتوم هنرمندان... .
و اما در سال گذشته که مسئوليت مراسم‌هاي زنده‌ياد کيارستمي را برعهده داشتم، نکته‌اي در اين سال ذهن من را به خود مشغول داشته است و آن آرامش عجيب مراسم‌هاي مختلف؛ از ورود پيکرش به ايران و مراسم‌هاي مختلف و تشييع پيکر او بود! گويا همه‌چيز از قبل مهيا شده بود. براي اولين استقبال در شأن او (البته در نبودش) از همکاري متعهدانه بچه‌هاي صميمي سپاه فرودگاه (با مديريت حبيب احمدزاده نازنين و حميد فرخ‌نژاد عزيز) توانستيم استقبال درخور شأن پيکر آن زنده‌ياد را داشته باشيم تا مراسم‌هاي مختلف گراميداشت او در موزه سينما، خانه سينما و پرديس سينمايي ملت و نهايتا تشييع باشکوه پيکر و مراسم تا مزار و... همگي اين ‌مراسم‌ها از قبل گويا هماهنگ شده بود براي مهم‌ترين مراسم هنرمند جهاني‌اي که ديگر نبود... .
مراسم‌هاي «اولين استقبال و آخرين بدرقه» او و متحير بودم در آن 10 روز که چرا اين‌چنين همه‌چيز آرام است؛ همانند روزهايي که او بود و ما را اذيتي نرساند... .
عباس کيارستمي همان‌قدر که در بودنش آزاری به کسي نرساند، در زمان نبودنش هم تا قرارگيري پيکرش در مزار نيز مزاحم کسي نشد (اين را با تمام‌وجود حس کردم‌) و زماني که براي مراسم تلقين و کنارزدن پارچه سفيد (کفن) در مزارش صورت او را براي آخرين‌بار ديدم متوجه شدم که چه آرامشي حاکم است بر او و مي‌دانستم که در ماه‌هاي آخر زنده‌بودنش کلافه بود و ناآرام به‌خاطر بي‌مهري‌هاي رايج اما گويا در آخرين زمان‌هاي حياتش پذيرفته بود که بايد به آرامي برود؛ همانند همان آرامشي که بيش از پنج دهه در طول فعاليت‌هايش در آثارش به‌جا گذاشت... .
عباس کيارستمي، هم آرام زندگي کرد، هم آرام به خلق آثار هنري خود پرداخت و هم باعث آرام‌شدن بينندگان آثارش شد و هم آرام در مزارش خوابيد و او را مي‌توان «آرام‌ترين هنرمند تاريخ معاصر ايران» ناميد که به‌جز آرامش چيزي براي مردمانش نخواست... .
آرام‌ترين هنرمند، ياد و خاطره‌ات گرامي باد...

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.