|

به بهانه سالگرد درگذشت «ابن‌سینا»

تک‌بعدی یا همه‌کاره و هیچ‌کاره

حامد محمدی کنگرانی روانپزشک

حکیم و طبیب، فیلسوف و دانشمند، شاعر و ریاضی‌دان و موسیقیدان بزرگ فعلا ایرانی، و نمی‌دانم قرعه ابن‌سینا به کدام کشور آسیای میانه و یا عربی می‌افتد تا او را به نام خود سند بزند و ما فقط نگاه کنیم. او همواره برای ما الگوی علم و دانش به‌ویژه در زمینه پزشکی بوده است و کتاب‌های قانون و شفای او را بدون اینکه خوانده باشیم و یا اطلاعاتی در مورد آنها داشته باشیم، می‌ستاییم. به غیر از اول شهریور که ظاهرا مصادف با روز تولد اوست و بهانه‌ای برای بزرگداشت روز پزشک: ابن‌سینا همیشه از چند جهت برای من بسیار مهم و تاثیرگذار بوده است. وقتی می‌خواهم به سیر تکاملی علم در طول تاریخ نگاه کنم، به‌طور ناخودآگاه همیشه ابوعلی‌سینا، یادم می‌آید. کسی که به جرات در اکثر رشته‌های علم تبحر داشت. درحالی‌که امروزه افرادی هستند که به‌طور اختصاصی در مورد زمان وقوع تخم‌گذاری نوع خاصی از لاک‌پشت‌ سال‌ها پژوهش می‌کنند. در این روزگار اگر کسی نخواهد مانند ابن‌سینا عمل کند، تبدیل به یک همه‌کاره و هیچ‌کاره می‌شود. این موضوع اشکال کار شیخ‌الرییس نیست بلکه سیر تکاملی ملی و تغییر تدریجی علم را نشان می‌دهد. اما روی دیگر سکه هم هست و آن هم انسانی چندبعدی و چند تخصصی است. و در فرهنگ عامه معمولا كنايه در مورد پزشکان، شاعران، پژوهشگران،‌ فیلسوفان،‌ ریاضی‌دانان و ... به‌عنوان افرادی یاد می‌شود که در زمینه‌های دیگر غیر از رشته تخصصی خود به‌ویژه مسایل عاطفی و انسانی بسیار بی‌تجربه و ناآگاه هستند. یا به‌شدت خشک و منطقی رفتار می‌کنند و یا به شکلی افراطی، احساساتی هستند ابن‌سینا برای من نمادی از انسان متعادل و میانه‌رو است در منطق خشک ریاضی و فلسفه تا عالم پیچیده و متغیر انسان و پزشکی تا جهان سرشار از خلاقيت و نسبیت موسیقی و شعر و ادبیات در حرکت بوده است. هرچند در دنیای کنونی کمی اغراق شده و تخیلی به نظر می‌ر‌سد ولی معتقدم برای زندگی‌کردن و شاد بودن (نه‌ زنده ماندن) نياز به لطافت و خلاقیت هنر و ظرافت‌های انسانی پزشکی و منطق ریاضی و تردید فلسفی است. اگرچه تعادل برقرار کردن بین آنها، ‌امروزه بسیار مشکل‌تر از زمان ابن‌سیناست و هر کسی به خود این اجازه را می‌دهد تا در هر زمینه‌ای اظهارنظر کند و رای و نظر خود را وحی منزل بداند.هر جا سخن از شیخ‌الریییس می‌شود بلافاصله بیتی از اشعار او خوانده می‌شود: « تا بدانجا رسید دانش من که بدانم همی که نادانم.» از فرط استفاده تبدیل به کلیشه (ضرب‌المثل) شده است و توقع ندارم شکسته‌نفسی ابن‌سینا را داشته باشیم. ولی اگر در هر جمعی این شعر را می‌خوانیم، حداقل شجاعت و صداقت آن را داشته باشیم که بپذیریم وقتی ابن‌سینا اعتراف به نادانی می‌کند، ما هم ممکن است اشتباه کنیم و علامه دهر نباشیم.
حکیم و طبیب، فیلسوف و دانشمند، شاعر و ریاضی‌دان و موسیقیدان بزرگ فعلا ایرانی، و نمی‌دانم قرعه ابن‌سینا به کدام کشور آسیای میانه و یا عربی می‌افتد تا او را به نام خود سند بزند و ما فقط نگاه کنیم. او همواره برای ما الگوی علم و دانش به‌ویژه در زمینه پزشکی بوده است و کتاب‌های قانون و شفای او را بدون اینکه خوانده باشیم و یا اطلاعاتی در مورد آنها داشته باشیم، می‌ستاییم. به غیر از اول شهریور که ظاهرا مصادف با روز تولد اوست و بهانه‌ای برای بزرگداشت روز پزشک: ابن‌سینا همیشه از چند جهت برای من بسیار مهم و تاثیرگذار بوده است. وقتی می‌خواهم به سیر تکاملی علم در طول تاریخ نگاه کنم، به‌طور ناخودآگاه همیشه ابوعلی‌سینا، یادم می‌آید. کسی که به جرات در اکثر رشته‌های علم تبحر داشت. درحالی‌که امروزه افرادی هستند که به‌طور اختصاصی در مورد زمان وقوع تخم‌گذاری نوع خاصی از لاک‌پشت‌ سال‌ها پژوهش می‌کنند. در این روزگار اگر کسی نخواهد مانند ابن‌سینا عمل کند، تبدیل به یک همه‌کاره و هیچ‌کاره می‌شود. این موضوع اشکال کار شیخ‌الرییس نیست بلکه سیر تکاملی ملی و تغییر تدریجی علم را نشان می‌دهد. اما روی دیگر سکه هم هست و آن هم انسانی چندبعدی و چند تخصصی است. و در فرهنگ عامه معمولا كنايه در مورد پزشکان، شاعران، پژوهشگران،‌ فیلسوفان،‌ ریاضی‌دانان و ... به‌عنوان افرادی یاد می‌شود که در زمینه‌های دیگر غیر از رشته تخصصی خود به‌ویژه مسایل عاطفی و انسانی بسیار بی‌تجربه و ناآگاه هستند. یا به‌شدت خشک و منطقی رفتار می‌کنند و یا به شکلی افراطی، احساساتی هستند ابن‌سینا برای من نمادی از انسان متعادل و میانه‌رو است در منطق خشک ریاضی و فلسفه تا عالم پیچیده و متغیر انسان و پزشکی تا جهان سرشار از خلاقيت و نسبیت موسیقی و شعر و ادبیات در حرکت بوده است. هرچند در دنیای کنونی کمی اغراق شده و تخیلی به نظر می‌ر‌سد ولی معتقدم برای زندگی‌کردن و شاد بودن (نه‌ زنده ماندن) نياز به لطافت و خلاقیت هنر و ظرافت‌های انسانی پزشکی و منطق ریاضی و تردید فلسفی است. اگرچه تعادل برقرار کردن بین آنها، ‌امروزه بسیار مشکل‌تر از زمان ابن‌سیناست و هر کسی به خود این اجازه را می‌دهد تا در هر زمینه‌ای اظهارنظر کند و رای و نظر خود را وحی منزل بداند.هر جا سخن از شیخ‌الریییس می‌شود بلافاصله بیتی از اشعار او خوانده می‌شود: « تا بدانجا رسید دانش من که بدانم همی که نادانم.» از فرط استفاده تبدیل به کلیشه (ضرب‌المثل) شده است و توقع ندارم شکسته‌نفسی ابن‌سینا را داشته باشیم. ولی اگر در هر جمعی این شعر را می‌خوانیم، حداقل شجاعت و صداقت آن را داشته باشیم که بپذیریم وقتی ابن‌سینا اعتراف به نادانی می‌کند، ما هم ممکن است اشتباه کنیم و علامه دهر نباشیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.