|

در سوگ شهنواز تار؛جليل شهناز

این روزها تار صدای عود می‌دهد و رباب

ماهور احمدی

استاد «جلیل شهناز» هم رفت. آن هم در زمانی که به هر نوآموز هنر «استاد» می‌گویند. «جلیل شهناز» بی‌شک یکی از استادان نوازندگی تار بود. او را می‌توان از جهت نوازندگی تار استاد دانست نه از این جهت که او در زندگی‌اش شاگردانی را تربیت کرد. 12 ساله بودم، سال دوم هنرستان موسیقی، هنرجوی ساز تار و آرزوی دیدار نوازنده‌ای را داشتم که در آن سن و سال تنها می‌فهمیدم که ملودی‌هایش را دوست دارم. ظهر تابستان دوست عزیزی از دوستان قدیمی پدرم به او زنگ زد و گفت: استاد منزل ماست، ماهور را بیاور. در آن ظهر تابستان با هیجان و ترس عجیبی، در گرمای کشنده به منزل دوست پدرم رفتیم. ساعاتی گذشت. ساز را آوردند و استاد نواخت، نواخت، نواخت و نواخت؛ و با تمام بچگی و نفهم بودنم فهمیدم ساز زدن او با همه فرق دارد. نوای سازش قلب را تسخیر می‌کرد. تمام که شد با لهجه غلیظ اصفهانی گفت: «حالا شما بزن.» سازش را به من نداد تا با ساز او بنوازم. دوست پدرم ‌سازی ناکوک، کهنه و زخمی داشت. ساز را گرفتم و کوک کردم. با دستانی لرزان شروع به نواختن کردم. استاد در میان مضراب‌هایم گفت: «ماهور» بزن! درآمد «ماهور» را زدم. چهارمضراب و رنگ و از هیجان و ترس اشک می‌ریختم و می‌زدم، آنقدر ترسیده بودم که می‌خواستم بمیرم و همه‌چیز تمام شود. فرود را زدم و نفسی عمیق کشیدم. استاد فرمود: «شما که ساز نمی‌زنی، شما ساز را می‌زنی!» (این جمله‌ها برای دوستان و آشنایان جلیل شهناز جمله‌هایی آشناست. نوازندگان کمی از این جملات استاد بی‌بهره مانده‌اند)، اشکم بند آمد و نفسم در سینه حبس شد. سکوت سنگینی بود و علامت‌های تعجب. بچه‌ای که فقط دو سال ساز زده، شاید خوب نمی‌نوازد. اما این کلام می‌توانست او را ویران کند و کرد. استاد «ناظری» كه ميهمان ديگر جمع بود، با مهربانی‌ای که همه از او می‌شناسند به سمتم آمد و گفت: خیلی خوب زدی عزیزم، همه یک‌شبه استاد نمی‌شوند، خوب بود، گریه برای چی؟ (می‌دانستم که اشک‌هایم او را رنجانده) از همان روز و همان لحظه جای این دو استاد در قلبم عوض شد، استاد «ناظری» سمبولی از مهر و صفا شد و استاد «شهناز» سمبولی از تلخی و متلک. سال‌های بعد که استاد عزیز و بزرگوارم هوشنگ ظریف- که هم استاد در نوازندگی ساز تار است و هم استاد در تربیت شاگردانی که همه نسل به نسل، خود استاد شده‌اند- آثار بزرگان موسیقی ایران را در کمال فروتنی به نت درآوردند. درس‌های شاگردان سطح پیشرفته هم قطعاتی از شهناز و دیگران بود. با آنکه خودش را دوست نداشم اما با عشق آنها را می‌نواختم. ملودی‌هایش را که از سال‌های دور در حافظه داشتم. دیگر نمی‌خواستم ببینمش و اما هرگز از یاد نمی‌برم آن پنجه‌های طلایی و روان را. بحثی در استادی او در نواختن نیست، سخن از ملودی‌های زیبای اوست. خودش را دوست نداشم، اما عمیقا اندوهگینم که بزرگ‌ترین راوی و نوازنده تار ایرانی درگذشت. این روز‌ها تار صدای عود می‌دهد و رباب. حسرت من این است که «جلیل شهناز» با تمام استادبودنش و تسلطش بر تار و ردیف موسیقی ایرانی، هیچ شاگردی را تربیت نکرد و سرمایه و تجربیاتش را با خود به خاک برد.
استاد «جلیل شهناز» هم رفت. آن هم در زمانی که به هر نوآموز هنر «استاد» می‌گویند. «جلیل شهناز» بی‌شک یکی از استادان نوازندگی تار بود. او را می‌توان از جهت نوازندگی تار استاد دانست نه از این جهت که او در زندگی‌اش شاگردانی را تربیت کرد. 12 ساله بودم، سال دوم هنرستان موسیقی، هنرجوی ساز تار و آرزوی دیدار نوازنده‌ای را داشتم که در آن سن و سال تنها می‌فهمیدم که ملودی‌هایش را دوست دارم. ظهر تابستان دوست عزیزی از دوستان قدیمی پدرم به او زنگ زد و گفت: استاد منزل ماست، ماهور را بیاور. در آن ظهر تابستان با هیجان و ترس عجیبی، در گرمای کشنده به منزل دوست پدرم رفتیم. ساعاتی گذشت. ساز را آوردند و استاد نواخت، نواخت، نواخت و نواخت؛ و با تمام بچگی و نفهم بودنم فهمیدم ساز زدن او با همه فرق دارد. نوای سازش قلب را تسخیر می‌کرد. تمام که شد با لهجه غلیظ اصفهانی گفت: «حالا شما بزن.» سازش را به من نداد تا با ساز او بنوازم. دوست پدرم ‌سازی ناکوک، کهنه و زخمی داشت. ساز را گرفتم و کوک کردم. با دستانی لرزان شروع به نواختن کردم. استاد در میان مضراب‌هایم گفت: «ماهور» بزن! درآمد «ماهور» را زدم. چهارمضراب و رنگ و از هیجان و ترس اشک می‌ریختم و می‌زدم، آنقدر ترسیده بودم که می‌خواستم بمیرم و همه‌چیز تمام شود. فرود را زدم و نفسی عمیق کشیدم. استاد فرمود: «شما که ساز نمی‌زنی، شما ساز را می‌زنی!» (این جمله‌ها برای دوستان و آشنایان جلیل شهناز جمله‌هایی آشناست. نوازندگان کمی از این جملات استاد بی‌بهره مانده‌اند)، اشکم بند آمد و نفسم در سینه حبس شد. سکوت سنگینی بود و علامت‌های تعجب. بچه‌ای که فقط دو سال ساز زده، شاید خوب نمی‌نوازد. اما این کلام می‌توانست او را ویران کند و کرد. استاد «ناظری» كه ميهمان ديگر جمع بود، با مهربانی‌ای که همه از او می‌شناسند به سمتم آمد و گفت: خیلی خوب زدی عزیزم، همه یک‌شبه استاد نمی‌شوند، خوب بود، گریه برای چی؟ (می‌دانستم که اشک‌هایم او را رنجانده) از همان روز و همان لحظه جای این دو استاد در قلبم عوض شد، استاد «ناظری» سمبولی از مهر و صفا شد و استاد «شهناز» سمبولی از تلخی و متلک. سال‌های بعد که استاد عزیز و بزرگوارم هوشنگ ظریف- که هم استاد در نوازندگی ساز تار است و هم استاد در تربیت شاگردانی که همه نسل به نسل، خود استاد شده‌اند- آثار بزرگان موسیقی ایران را در کمال فروتنی به نت درآوردند. درس‌های شاگردان سطح پیشرفته هم قطعاتی از شهناز و دیگران بود. با آنکه خودش را دوست نداشم اما با عشق آنها را می‌نواختم. ملودی‌هایش را که از سال‌های دور در حافظه داشتم. دیگر نمی‌خواستم ببینمش و اما هرگز از یاد نمی‌برم آن پنجه‌های طلایی و روان را. بحثی در استادی او در نواختن نیست، سخن از ملودی‌های زیبای اوست. خودش را دوست نداشم، اما عمیقا اندوهگینم که بزرگ‌ترین راوی و نوازنده تار ایرانی درگذشت. این روز‌ها تار صدای عود می‌دهد و رباب. حسرت من این است که «جلیل شهناز» با تمام استادبودنش و تسلطش بر تار و ردیف موسیقی ایرانی، هیچ شاگردی را تربیت نکرد و سرمایه و تجربیاتش را با خود به خاک برد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.