روایتي از ديدار با جهانگيري
مرتضي افقه . دبير سابق شوراي عالي رفاه
عصر چهارشنبه 31 خرداد 1396 همراه تعدادي از اقتصاددانان دانشگاههاي کشور ديداري داشتيم با آقاي جهانگيري؛ معاوناول رئيسجمهور، براي تبريک موفقيت در انتخابات و نيز نقد و تحليل چهار سال گذشته و توصيهها و هشدارهايي اقتصادي براي چهار سال آينده دولت دوازدهم. همه دوستان حاضر در جلسه به اجمال نکاتي را بيان کردند و آقاي جهانگيری هم با حوصله تمام يکساعتونيم به سخنان ما توجه کرد که جاي تشکر و قدرداني دارد.
من هم در اين ديدار نکاتي طرح کردم که خلاصه آن را در زير بيان ميکنم:
1- ريشه مشکلات اقتصادي )تفکر ضد توسعهاي مبتني بر بازار آزاد(
ابتدا توضيح دادم که ريشه اغلب مشکلات اقتصادي کشور غيراقتصادي است؛ اما چون نمودي اقتصادي دارند تصور ميشود از سوی اقتصاددانان بايد حل شوند، درحاليکه اين مشکلات توسط مجموعهاي از متفکران علوم انساني بهویژه علوم اجتماعي حلشدنی هستند. نقبي هم به تفکر بازارگرايانه اقتصاددانان دولت يازدهم زدم؛ اینکه با تفکر اقتصادي ليبرالگرايانه يا مبتني بر بازار آزاد، مشکلات ساختاري اقتصادي کشور حل نخواهد شد.
تأکيد کردم مشکلات اقتصادي عمدتا ريشه در تفکر و ساختار ضدتوسعهاي يا غيرتوسعهاي حاکم بر کشور دارد؛ بنابراين حل آنها از عهده دولت (به معني قوه مجريه) خارج است و کل نظام بايد براي حل ريشهاي مشکلات عزم و عمل جدي داشته باشد در غيراينصورت هيچيک از مشکلات اقتصادي فعلي بهصورت قطعي و درازمدت حل نخواهد شد. همچنين با توجه به ريشه غيراقتصادي مشکلات اقتصادي، اگرچه دولت سهم محدودي در حل مشکلات اقتصادي اجتماعي جامعه دارد؛ اما در همين محدوده هم اگر بخواهد موفق شود بايد نسبت به انتخاب مديراني توسعهيافته و توسعهخواه حساسيت فوقالعادهاي داشته باشد. درواقع، دولت براي اينکه موفق شود کافي نيست از وزرايي قوي برخوردار باشد، بلکه همه مديران اجرائي شامل استانداران، فرمانداران، بخشداران و تمام مديران زيرمجموعه دولت در موفقيت و عدم موفقيت دولت نقش دارند.
2- اهميت انتخاب مسئولان ردههاي مياني و پايين
نکته مهم ديگري که تأکيد کردم اين بود که چرا فکر ميکنند شهرهاي متوسط و کوچک نبايد مديراني باتجربه و متخصص داشته باشند. اشاره کردم که بسياري از شهرها و مناطق متوسط و کوچک کشور ويژگيها و تنوع فرهنگي و اجتماعي خاص اما پيچيدهاي دارند که مديريت بر آنها به افرادي نياز دارد که در حوزههاي علوم اجتماعي و اقتصادي شناخت کافي داشته باشد و داراي ديدگاههاي توسعهاي باشند نه افراد کمتجربه و فاقد تخصص و آشنايي با پيچيدگيهاي علوم اجتماعي. شهر مسجدسليمان را مثال زدم و گفتم اين شهر پيچيدگيهاي فرهنگي- اجتماعي خاص خود را دارد؛ بنابراين مديريت بر آن به افرادي مجرب و متخصص نياز دارد تا بتواند مشکلات اين شهر که روزي يکي از مدرنترين شهرهاي کشور بوده و امروز به يکي از محرومترين شهرهاي کشور تبديل شده است، رفع کند.
3- نقش حياتي وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعي در فرايند توسعه کشور
در انتها با اشاره به آمارهاي غيررسمي مبني بر وجود حدود 30 ميليون فقير مطلق در کشور، تأکيد کردم هيچ برنامه توسعهاي به سرانجام نخواهد رسيد مگر آنکه ابتدا فقر مطلق (نه فقر نسبی) در کشور محو شود يا به حداقل ممکن کاهش يابد، زيرا توسعه فرايندي نرمافزاري و تربيتي است که منجر به تحول اساسي در نظام فکري افراد و جوامع ميشود؛ اما با وجود فقر مطلق گسترده و دغدغههاي ناشي از رفع نيازهاي اساسي زندگي، هيچ فردي توانايي يا آمادگي مشارکت در برنامههاي توسعه را نخواهد داشت و در مقابل امکان عدم مشارکت يا مقابله با برنامههاي توسعه از سوی اين گروه افراد نيز وجود دارد.
در اين راستا به جايگاه بسيار مهم بلکه حياتي «وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعي» در فرايند توسعه و رفع يا کاهش خلأهاي توسعهنيافتگي کشور تأکيد جدي کردم. با توجه با اين نکته، توضيح دادم وزير رفاه و وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعي در دولت يازدهم (با پرهيز از بهکارگيري روشهاي ناکاراي بازارگرايانه) و با بهرهگيري از کادري متخصص و پرانگيزه در چهار سال گذشته اقدامات زيربنايي و پايهاي برجستهاي در شناسايي دهکها و طبقات فقير و کمدرآمد جامعه داشته و همچنين برخي سياستهاي رفاهي مناسب را اجرا کرده که تداوم آن ضروري است؛ بنابراین بجاست مجموعه اين وزارتخانه حمايت و تقويت شود تا لطمهاي به برنامههاي زيربنايي که بعد از چهار سال در آستانه اجرا و عمل قرار گرفته، وارد نشود.
عصر چهارشنبه 31 خرداد 1396 همراه تعدادي از اقتصاددانان دانشگاههاي کشور ديداري داشتيم با آقاي جهانگيري؛ معاوناول رئيسجمهور، براي تبريک موفقيت در انتخابات و نيز نقد و تحليل چهار سال گذشته و توصيهها و هشدارهايي اقتصادي براي چهار سال آينده دولت دوازدهم. همه دوستان حاضر در جلسه به اجمال نکاتي را بيان کردند و آقاي جهانگيری هم با حوصله تمام يکساعتونيم به سخنان ما توجه کرد که جاي تشکر و قدرداني دارد.
من هم در اين ديدار نکاتي طرح کردم که خلاصه آن را در زير بيان ميکنم:
1- ريشه مشکلات اقتصادي )تفکر ضد توسعهاي مبتني بر بازار آزاد(
ابتدا توضيح دادم که ريشه اغلب مشکلات اقتصادي کشور غيراقتصادي است؛ اما چون نمودي اقتصادي دارند تصور ميشود از سوی اقتصاددانان بايد حل شوند، درحاليکه اين مشکلات توسط مجموعهاي از متفکران علوم انساني بهویژه علوم اجتماعي حلشدنی هستند. نقبي هم به تفکر بازارگرايانه اقتصاددانان دولت يازدهم زدم؛ اینکه با تفکر اقتصادي ليبرالگرايانه يا مبتني بر بازار آزاد، مشکلات ساختاري اقتصادي کشور حل نخواهد شد.
تأکيد کردم مشکلات اقتصادي عمدتا ريشه در تفکر و ساختار ضدتوسعهاي يا غيرتوسعهاي حاکم بر کشور دارد؛ بنابراين حل آنها از عهده دولت (به معني قوه مجريه) خارج است و کل نظام بايد براي حل ريشهاي مشکلات عزم و عمل جدي داشته باشد در غيراينصورت هيچيک از مشکلات اقتصادي فعلي بهصورت قطعي و درازمدت حل نخواهد شد. همچنين با توجه به ريشه غيراقتصادي مشکلات اقتصادي، اگرچه دولت سهم محدودي در حل مشکلات اقتصادي اجتماعي جامعه دارد؛ اما در همين محدوده هم اگر بخواهد موفق شود بايد نسبت به انتخاب مديراني توسعهيافته و توسعهخواه حساسيت فوقالعادهاي داشته باشد. درواقع، دولت براي اينکه موفق شود کافي نيست از وزرايي قوي برخوردار باشد، بلکه همه مديران اجرائي شامل استانداران، فرمانداران، بخشداران و تمام مديران زيرمجموعه دولت در موفقيت و عدم موفقيت دولت نقش دارند.
2- اهميت انتخاب مسئولان ردههاي مياني و پايين
نکته مهم ديگري که تأکيد کردم اين بود که چرا فکر ميکنند شهرهاي متوسط و کوچک نبايد مديراني باتجربه و متخصص داشته باشند. اشاره کردم که بسياري از شهرها و مناطق متوسط و کوچک کشور ويژگيها و تنوع فرهنگي و اجتماعي خاص اما پيچيدهاي دارند که مديريت بر آنها به افرادي نياز دارد که در حوزههاي علوم اجتماعي و اقتصادي شناخت کافي داشته باشد و داراي ديدگاههاي توسعهاي باشند نه افراد کمتجربه و فاقد تخصص و آشنايي با پيچيدگيهاي علوم اجتماعي. شهر مسجدسليمان را مثال زدم و گفتم اين شهر پيچيدگيهاي فرهنگي- اجتماعي خاص خود را دارد؛ بنابراين مديريت بر آن به افرادي مجرب و متخصص نياز دارد تا بتواند مشکلات اين شهر که روزي يکي از مدرنترين شهرهاي کشور بوده و امروز به يکي از محرومترين شهرهاي کشور تبديل شده است، رفع کند.
3- نقش حياتي وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعي در فرايند توسعه کشور
در انتها با اشاره به آمارهاي غيررسمي مبني بر وجود حدود 30 ميليون فقير مطلق در کشور، تأکيد کردم هيچ برنامه توسعهاي به سرانجام نخواهد رسيد مگر آنکه ابتدا فقر مطلق (نه فقر نسبی) در کشور محو شود يا به حداقل ممکن کاهش يابد، زيرا توسعه فرايندي نرمافزاري و تربيتي است که منجر به تحول اساسي در نظام فکري افراد و جوامع ميشود؛ اما با وجود فقر مطلق گسترده و دغدغههاي ناشي از رفع نيازهاي اساسي زندگي، هيچ فردي توانايي يا آمادگي مشارکت در برنامههاي توسعه را نخواهد داشت و در مقابل امکان عدم مشارکت يا مقابله با برنامههاي توسعه از سوی اين گروه افراد نيز وجود دارد.
در اين راستا به جايگاه بسيار مهم بلکه حياتي «وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعي» در فرايند توسعه و رفع يا کاهش خلأهاي توسعهنيافتگي کشور تأکيد جدي کردم. با توجه با اين نکته، توضيح دادم وزير رفاه و وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعي در دولت يازدهم (با پرهيز از بهکارگيري روشهاي ناکاراي بازارگرايانه) و با بهرهگيري از کادري متخصص و پرانگيزه در چهار سال گذشته اقدامات زيربنايي و پايهاي برجستهاي در شناسايي دهکها و طبقات فقير و کمدرآمد جامعه داشته و همچنين برخي سياستهاي رفاهي مناسب را اجرا کرده که تداوم آن ضروري است؛ بنابراین بجاست مجموعه اين وزارتخانه حمايت و تقويت شود تا لطمهاي به برنامههاي زيربنايي که بعد از چهار سال در آستانه اجرا و عمل قرار گرفته، وارد نشود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.