محتوای کتب درسی به درد دانشآموزان نمیخورد
مهدی فتحی. دبیر ریاضی ناحیه یک سنندج
بیشک آموزشوپرورش یکی از ارکان بسیار مهم هر کشور برای پیشبرد اهداف متعالی و رساندن انسانها به بالاترین سطوح تعلیموتربیت و زندگی صحیح اجتماعی در کنار همدیگر است. وظیفه آموزشوپرورش نهتنها باسوادکردن افراد و یاددهی خواندن و نوشتن به آنهاست، بلکه نحوه درست برخورد با بحرانهای پیشروی اشخاص، درستکاری، دوستداشتن، عشقورزیدن به خود و جامعه، تعهد، تخصص، برعهدهگرفتن گوشهای از مشکلات جامعه و... است. در این راه، نیاز است سیستم آموزشی حاکم بر جامعه، برنامهریزان متبحر و سیاستگذاران آموزشی متخصص و همچنین کارشناسان توانا و دلسوزی را در خود جای داده تا بتواند بر این مهم فائق آید و نسل جوان و آتیهساز کشور را برای ساختن آیندهای روشن، روبهرشد و ترقی تربیت کند. بیتردید آموزشوپرورش نمیتواند دنبالکننده اهداف خیالگونه سیاستمداران و... باشد. این حوزه باید از هر حیث مستقل عمل کرده و در همه ابعاد بتواند کودکان، نوجوانان و جوانان را برای یک زندگی درست و شرافتمند و تشکیل یک اجتماع یکدست و متحد آماده کند.
متأسفانه برداشت بیشتر ما از تعلیموتربیت، صرفا باسوادکردن افراد و پرکردن مغز آنها از اطلاعاتی است که شاید خیلی از آنها هیچ کاربرد عملیای در زندگیشان نداشته باشند و فقط به لحاظ تئوریک و پاسخگویی به آزمونهایی به کار بیایند که اهداف تجاری یا مقایسهگونهای را دنبال میکنند. حتی این سیاست بیشتر از آنکه افراد را باسواد کند، آنها را به رقابتهای ناسالم، حسدورزی، کینهتوزی، تقلب و... ترغیب میکند که در آینده و در برخوردهای اجتماعی افراد با یکدیگر، نمود پیدا کرده و حتی در زندگی مشترک زوجها با یکدیگر نیز تأثیر منفی میگذارد.
یقینا هر انسانی در کنار باسوادشدن، نیاز به آموزش مسائلی دارد که در تنگناها و مواجهه با مسائل روزمره به کارش بیاید؛ آموزش مهارتهایی که در کسبوکار و برخوردهای اجتماعی و چالشهای جامعه بتواند از آنها استفاده کند. بنابراین پرکردن مغز افراد از مباحث تئوریک و بیکاربرد و بدون پیوند با زندگی آنها، فقط آنها را خسته کرده و هرچه بیشتر از درس، کتاب و مدرسه بیزار میکند.
بالابودن حجم کتابهای درسی و همچنین بالابودن تعداد آنها، کاری کرده است که دیگر نهتنها زمانی برای مطالعه کتابهای غیردرسی برای دانشآموزان باقی نماند، بلکه حتی خود همان کتابهای درسی را نیز دشمن درجهیک خود در ایجاد خستگی فکری، عدم موفقیت و سرزنشهای والدین و اطرافیان بدانند و بیش از پیش از هر نوع مطالعه و تحقیقی متنفر شوند.
آنچه مسلم است، همه افراد جامعه نمیخواهند و نمیتوانند معلمان، مهندسان، دکترها و باسوادان خوبی در اجتماع باشند. ممکن است تعدادی از جوانان علاقه داشته باشند آرایشگران، تعمیرکاران، بازاریان، خوانندگان و مغازهداران خوبی در جامعه باشند. بنابراین آموزشوپرورش هر کشوری باید برای تمام سلیقهها و علایق برنامه داشته و بتواند در یک کلام، «انسان»های خوبی تحویل نسلهای بعدی دهد تا آنها نیز نسلهای بعد از خود را بهدرستی تربیت کنند.
قطعا آموزشهای عمومی و توانایی خواندن و نوشتن و درک مطالب، برای تمام افراد هر جامعهای لازم و ضروری بوده و هر فردی در هر شغلی که باشد، باید این آموزشها را ببیند و لااقل از آن برای پیشبرد یک زندگی معمولی استفاده کند؛ اما ورود مباحث حجیم، سنگین و نامتناسب با سن دانشآموزان و از همه بدتر، ورود مباحث بیکاربرد در زندگی افراد به کتابهای درسی، باعث شده دیگر جایی برای آموزشهای ضروری، مفید و عملی در مدارس باقی نمانده و در کنار اینکه بیشتر وقت دانشآموزان و معلمان را تلف میکند، از اوقات تفریح، سرگرمی، ورزش و نشاط آنها نیز بهطرز چشمگیری میکاهد. تمام اینها به صورت عقدههایی در دانشآموزان جمع شده و باعث میشود با وجود آگاهی نسبی از آینده نامعلوم خود در خروج از فرایند تعلیم و تربیت، یکباره از زیر بار همه این موارد شانه خالی کرده و اقدام به ترک تحصیل و اعلام انزجار از کتاب و درس و مدرسه کند.
با این توصیف، برای اینکه بتوانیم سیستم آموزشی و تربیتی کارآمدی در جامعه داشته باشیم، باید در وهله اول دست غیرمتخصصها، متعصبها، سیاستگذاران، برنامهریزان و مدیران ناکارآمد را از این سیستم کوتاه کرده، سپس اقدام به تغییر بنیادین و بهروزکردن سیستم آموزشی متناسب با نیاز روز دانشآموزان در دنیای مدرن امروز کنیم. در غیر این صورت، فقط آنها را باسواد کرده و بستری را برای آنها فراهم میکنیم که در محیط اطراف، فضای مجازی، شبکههای اجتماعی و خلاصه هر جای افسارگسیختهای غیر از مدارس، اقدام به جمعآوری اطلاعات، تجربه مسائل مورد نیاز، تربیتشدن، آموختن و بزرگشدن کنند و این یعنی آمادهشدن برای جامعهای افسارگسیخته و انسانهایی که حتی با وجود قوانین تند و بازدارنده باز نمیتوان آنها را کنترل کرد و هر روز بر میزان خشونت و بزهکاری و هنجارشکنی در جامعه افزوده شود. چون سرعت ما در تغییر و حتی اعمال قوانین بازدارنده، به گرد پای این آموزشهای افسارگسیخته و بسیار سریع نمیرسد، پس بعد از مدتی ممکن است احساس درماندگی و ناتوانی در ایجاد امنیت در بیشتر ابعاد زندگی اجتماعی بکنیم. بنابراین باید تا دیر نشده است فکری اصولی به حال
سیستم آموزشی کشور و کارآمدکردن آن در همه ابعاد زندگی فردی و اجتماعی افراد کنیم.
بیشک آموزشوپرورش یکی از ارکان بسیار مهم هر کشور برای پیشبرد اهداف متعالی و رساندن انسانها به بالاترین سطوح تعلیموتربیت و زندگی صحیح اجتماعی در کنار همدیگر است. وظیفه آموزشوپرورش نهتنها باسوادکردن افراد و یاددهی خواندن و نوشتن به آنهاست، بلکه نحوه درست برخورد با بحرانهای پیشروی اشخاص، درستکاری، دوستداشتن، عشقورزیدن به خود و جامعه، تعهد، تخصص، برعهدهگرفتن گوشهای از مشکلات جامعه و... است. در این راه، نیاز است سیستم آموزشی حاکم بر جامعه، برنامهریزان متبحر و سیاستگذاران آموزشی متخصص و همچنین کارشناسان توانا و دلسوزی را در خود جای داده تا بتواند بر این مهم فائق آید و نسل جوان و آتیهساز کشور را برای ساختن آیندهای روشن، روبهرشد و ترقی تربیت کند. بیتردید آموزشوپرورش نمیتواند دنبالکننده اهداف خیالگونه سیاستمداران و... باشد. این حوزه باید از هر حیث مستقل عمل کرده و در همه ابعاد بتواند کودکان، نوجوانان و جوانان را برای یک زندگی درست و شرافتمند و تشکیل یک اجتماع یکدست و متحد آماده کند.
متأسفانه برداشت بیشتر ما از تعلیموتربیت، صرفا باسوادکردن افراد و پرکردن مغز آنها از اطلاعاتی است که شاید خیلی از آنها هیچ کاربرد عملیای در زندگیشان نداشته باشند و فقط به لحاظ تئوریک و پاسخگویی به آزمونهایی به کار بیایند که اهداف تجاری یا مقایسهگونهای را دنبال میکنند. حتی این سیاست بیشتر از آنکه افراد را باسواد کند، آنها را به رقابتهای ناسالم، حسدورزی، کینهتوزی، تقلب و... ترغیب میکند که در آینده و در برخوردهای اجتماعی افراد با یکدیگر، نمود پیدا کرده و حتی در زندگی مشترک زوجها با یکدیگر نیز تأثیر منفی میگذارد.
یقینا هر انسانی در کنار باسوادشدن، نیاز به آموزش مسائلی دارد که در تنگناها و مواجهه با مسائل روزمره به کارش بیاید؛ آموزش مهارتهایی که در کسبوکار و برخوردهای اجتماعی و چالشهای جامعه بتواند از آنها استفاده کند. بنابراین پرکردن مغز افراد از مباحث تئوریک و بیکاربرد و بدون پیوند با زندگی آنها، فقط آنها را خسته کرده و هرچه بیشتر از درس، کتاب و مدرسه بیزار میکند.
بالابودن حجم کتابهای درسی و همچنین بالابودن تعداد آنها، کاری کرده است که دیگر نهتنها زمانی برای مطالعه کتابهای غیردرسی برای دانشآموزان باقی نماند، بلکه حتی خود همان کتابهای درسی را نیز دشمن درجهیک خود در ایجاد خستگی فکری، عدم موفقیت و سرزنشهای والدین و اطرافیان بدانند و بیش از پیش از هر نوع مطالعه و تحقیقی متنفر شوند.
آنچه مسلم است، همه افراد جامعه نمیخواهند و نمیتوانند معلمان، مهندسان، دکترها و باسوادان خوبی در اجتماع باشند. ممکن است تعدادی از جوانان علاقه داشته باشند آرایشگران، تعمیرکاران، بازاریان، خوانندگان و مغازهداران خوبی در جامعه باشند. بنابراین آموزشوپرورش هر کشوری باید برای تمام سلیقهها و علایق برنامه داشته و بتواند در یک کلام، «انسان»های خوبی تحویل نسلهای بعدی دهد تا آنها نیز نسلهای بعد از خود را بهدرستی تربیت کنند.
قطعا آموزشهای عمومی و توانایی خواندن و نوشتن و درک مطالب، برای تمام افراد هر جامعهای لازم و ضروری بوده و هر فردی در هر شغلی که باشد، باید این آموزشها را ببیند و لااقل از آن برای پیشبرد یک زندگی معمولی استفاده کند؛ اما ورود مباحث حجیم، سنگین و نامتناسب با سن دانشآموزان و از همه بدتر، ورود مباحث بیکاربرد در زندگی افراد به کتابهای درسی، باعث شده دیگر جایی برای آموزشهای ضروری، مفید و عملی در مدارس باقی نمانده و در کنار اینکه بیشتر وقت دانشآموزان و معلمان را تلف میکند، از اوقات تفریح، سرگرمی، ورزش و نشاط آنها نیز بهطرز چشمگیری میکاهد. تمام اینها به صورت عقدههایی در دانشآموزان جمع شده و باعث میشود با وجود آگاهی نسبی از آینده نامعلوم خود در خروج از فرایند تعلیم و تربیت، یکباره از زیر بار همه این موارد شانه خالی کرده و اقدام به ترک تحصیل و اعلام انزجار از کتاب و درس و مدرسه کند.
با این توصیف، برای اینکه بتوانیم سیستم آموزشی و تربیتی کارآمدی در جامعه داشته باشیم، باید در وهله اول دست غیرمتخصصها، متعصبها، سیاستگذاران، برنامهریزان و مدیران ناکارآمد را از این سیستم کوتاه کرده، سپس اقدام به تغییر بنیادین و بهروزکردن سیستم آموزشی متناسب با نیاز روز دانشآموزان در دنیای مدرن امروز کنیم. در غیر این صورت، فقط آنها را باسواد کرده و بستری را برای آنها فراهم میکنیم که در محیط اطراف، فضای مجازی، شبکههای اجتماعی و خلاصه هر جای افسارگسیختهای غیر از مدارس، اقدام به جمعآوری اطلاعات، تجربه مسائل مورد نیاز، تربیتشدن، آموختن و بزرگشدن کنند و این یعنی آمادهشدن برای جامعهای افسارگسیخته و انسانهایی که حتی با وجود قوانین تند و بازدارنده باز نمیتوان آنها را کنترل کرد و هر روز بر میزان خشونت و بزهکاری و هنجارشکنی در جامعه افزوده شود. چون سرعت ما در تغییر و حتی اعمال قوانین بازدارنده، به گرد پای این آموزشهای افسارگسیخته و بسیار سریع نمیرسد، پس بعد از مدتی ممکن است احساس درماندگی و ناتوانی در ایجاد امنیت در بیشتر ابعاد زندگی اجتماعی بکنیم. بنابراین باید تا دیر نشده است فکری اصولی به حال
سیستم آموزشی کشور و کارآمدکردن آن در همه ابعاد زندگی فردی و اجتماعی افراد کنیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.