|

پرسشگری را از دانش‌آموز گرفته‌ایم

نجات بهرامی. مشاور مدیرکل دفتر وزارتی آموزش‌وپرورش

آموزش‌وپرورش نباید بازی و کودکی را از کودکان، شور و شیطنت را از نوجوانان و پرسشگری و مطالبه را از فرزندان ما بگیرد. امروز کمتر کسی را می‌توان یافت که منکر بیماری وخیم آموزش‌وپرورش باشد. این نهاد در حال احتضار نه دانش‌آموز را راضی نگه داشته و نه خانواده‌ها و حاکمان و مدیران را. اگر نسل ما به مدرسه به مثابه پادگانی با محدودیت‌ها و دلهره‌ها و خطرات خاص خود نگاه می‌کرد، در کمال تعجب فرزندانمان نیز در حال تجربه چنین احساسی بوده و اول هفته با اکراه راهی مدرسه می‌شوند. در سال‌های پایانی هم از فرزندانمان ماشین‌های تست‌زنی ساخته‌ایم که از درک مطالب و مفاهیم عاجزند اما، حائز رتبه‌های بالا در کنکور می‌شوند و بعد از فراغت از دانشگاه از تدبیر امور شخصی و تأمین معاش خود ناتوان‌اند. عجیب‌تر آنکه ادعا می‌شود مردان و زنان بزرگ و تاریخ‌ساز از دامن آموزش‌وپرورش به چنان جایگاه‌هایي دست یافته‌اند اما این نهاد از پرورش اشخاصی در قامت وزیر برای خود هم عاجز است و وزرای نامی آن از دیاری دیگر به کمکش آمده‌اند! غلبه بر این بحران بزرگ نیازمند تغییر نگاه ‌سازان و تصمیم‌گیران به مقوله آموزش‌وپرورش است؛ نگاهی به‌غایت متفاوت از وضعیت فعلی که البته با پاره‌دوزی و پینه‌کردن‌های همیشگی متفاوت است و تا این مهم اتفاق نیفتد، به نتیجه‌ای چشمگیر هم نباید اندیشید. در چنین نگاهی آموزش‌وپرورش در خدمت زندگی قرار گرفته و ابزاری برای آموزش زیست استاندارد و متعارف دانش‌آموزان می‌شود. به عبارت دیگر، این نهاد نباید بازی و کودکی را از کودکان، شور و شیطنت را از نوجوانان و پرسشگری و مطالبه را از فرزندان ما بگیرد. هر درس و کتاب و سرفصلی را باید با این معیار سنجید که آیا طبیعت (nature) کودک را دچار تلاطم و آشوب و دلهره و هراس را در جان او رها نمی‌کند؟ هر مقوله‌ای را باید در پوششی از بازی و سرگرمی و با لطافت کودکانه به کودک آموخت و از تعلیم مستقیم و بلاواسطه مفاهیم آن‌هم با ابزار تکلیف شب و امتحانات سختگیرانه و نمره و تنبیه و... اجتناب کرد. مهم‌تر از همه اینکه مدرسه مکانی برای سربازگیری‌های سیاسی نیست، آن هم در جهانی که ضرورت آموزش همزیستی مسالمت‌آمیز و درک تفاوت‌های قومی، نژادی، مذهبی و... هر روز بیش از روز قبل احساس می‌شود. بدون شک چنین نگاهی مستلزم ایجاد یک انقلاب در بُعد سخت‌افزاری و تأمین بودجه و امکانات کافی هم هست. مدرسه باید امتداد و ادامه خانه، پارک و... باشد و کودکان در آن راحتی، آرامش و رفاه داشته باشند. ساختمان‌های فعلی و امکانات ضعیف کنونی نمی‌تواند پاسخ‌گوی چنین نیازهایی باشد و مکعب‌مستطیلی که نامش را کلاس نهاده‌اند، فاقد شرایط لازم برای گذراندن نیمی از روز کودکان است. آزمایش، ورزش‌، بازی و تفریح به‌عنوان اجزای لاینفک یک مدرسه استاندارد، در مدارس کنونی ما مجالی برای ظهور و بروز ندارند و حل این مسئله نیازمند همت‌های عالی و دل‌های دردمند و ذهن‌های دغدغه‌مند است.

آموزش‌وپرورش نباید بازی و کودکی را از کودکان، شور و شیطنت را از نوجوانان و پرسشگری و مطالبه را از فرزندان ما بگیرد. امروز کمتر کسی را می‌توان یافت که منکر بیماری وخیم آموزش‌وپرورش باشد. این نهاد در حال احتضار نه دانش‌آموز را راضی نگه داشته و نه خانواده‌ها و حاکمان و مدیران را. اگر نسل ما به مدرسه به مثابه پادگانی با محدودیت‌ها و دلهره‌ها و خطرات خاص خود نگاه می‌کرد، در کمال تعجب فرزندانمان نیز در حال تجربه چنین احساسی بوده و اول هفته با اکراه راهی مدرسه می‌شوند. در سال‌های پایانی هم از فرزندانمان ماشین‌های تست‌زنی ساخته‌ایم که از درک مطالب و مفاهیم عاجزند اما، حائز رتبه‌های بالا در کنکور می‌شوند و بعد از فراغت از دانشگاه از تدبیر امور شخصی و تأمین معاش خود ناتوان‌اند. عجیب‌تر آنکه ادعا می‌شود مردان و زنان بزرگ و تاریخ‌ساز از دامن آموزش‌وپرورش به چنان جایگاه‌هایي دست یافته‌اند اما این نهاد از پرورش اشخاصی در قامت وزیر برای خود هم عاجز است و وزرای نامی آن از دیاری دیگر به کمکش آمده‌اند! غلبه بر این بحران بزرگ نیازمند تغییر نگاه ‌سازان و تصمیم‌گیران به مقوله آموزش‌وپرورش است؛ نگاهی به‌غایت متفاوت از وضعیت فعلی که البته با پاره‌دوزی و پینه‌کردن‌های همیشگی متفاوت است و تا این مهم اتفاق نیفتد، به نتیجه‌ای چشمگیر هم نباید اندیشید. در چنین نگاهی آموزش‌وپرورش در خدمت زندگی قرار گرفته و ابزاری برای آموزش زیست استاندارد و متعارف دانش‌آموزان می‌شود. به عبارت دیگر، این نهاد نباید بازی و کودکی را از کودکان، شور و شیطنت را از نوجوانان و پرسشگری و مطالبه را از فرزندان ما بگیرد. هر درس و کتاب و سرفصلی را باید با این معیار سنجید که آیا طبیعت (nature) کودک را دچار تلاطم و آشوب و دلهره و هراس را در جان او رها نمی‌کند؟ هر مقوله‌ای را باید در پوششی از بازی و سرگرمی و با لطافت کودکانه به کودک آموخت و از تعلیم مستقیم و بلاواسطه مفاهیم آن‌هم با ابزار تکلیف شب و امتحانات سختگیرانه و نمره و تنبیه و... اجتناب کرد. مهم‌تر از همه اینکه مدرسه مکانی برای سربازگیری‌های سیاسی نیست، آن هم در جهانی که ضرورت آموزش همزیستی مسالمت‌آمیز و درک تفاوت‌های قومی، نژادی، مذهبی و... هر روز بیش از روز قبل احساس می‌شود. بدون شک چنین نگاهی مستلزم ایجاد یک انقلاب در بُعد سخت‌افزاری و تأمین بودجه و امکانات کافی هم هست. مدرسه باید امتداد و ادامه خانه، پارک و... باشد و کودکان در آن راحتی، آرامش و رفاه داشته باشند. ساختمان‌های فعلی و امکانات ضعیف کنونی نمی‌تواند پاسخ‌گوی چنین نیازهایی باشد و مکعب‌مستطیلی که نامش را کلاس نهاده‌اند، فاقد شرایط لازم برای گذراندن نیمی از روز کودکان است. آزمایش، ورزش‌، بازی و تفریح به‌عنوان اجزای لاینفک یک مدرسه استاندارد، در مدارس کنونی ما مجالی برای ظهور و بروز ندارند و حل این مسئله نیازمند همت‌های عالی و دل‌های دردمند و ذهن‌های دغدغه‌مند است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.