فرهنگسازی برای درآمد پاک
جواد شرفخانی*
در اقتصاد امروزی بهجز برخی کشورهای متکی به درآمد نفت، مالیات بار اصلی بودجه دولتها را بر دوش میکشد، بااینحال تفاوتهای بسیاری در سیستم مالیاتستانی این کشورها به چشم میخورد به نحوی که در بعضی از این کشورها سهم عمده مالیات از بخش تولید اخذ میشود و در برخی دیگر سیستم مالیاتی براساس مالیات بر مصرف تعریف شده است. مالیات از عوامل اصلی رشد و توسعه در هر کشوری به حساب میآید و میتواند باعث گسترش عدالت اجتماعی، افزایش خدمات عمرانی و رفاهی جامعه و درنهایت رونق اقتصادی باشد و درحالحاضر از آن بهعنوان درآمد پاک یاد ميشود، بنابراین ما هم به جای اتکا به درآمد نفتی، با فرهنگسازی و اعتمادسازی در جهت افزایش درآمدهای مالیاتی باید برنامهریزی کنیم تا مردم با اطمینان بیشتر بخشی از درآمد خود را به مالیات اختصاص دهند. نگاهی به بودجه سال 96 نشان از افزایش درآمدهای مالیاتی آن هم در بخش غیردولتی دارد اما با توجه به اینکه این بخش در سنوات گذشته بهخاطر عوامل مختلف از جمله هدفمندی یارانهها و شرایط تحریمی آسیب جدی دیده، بنابراین به نظر میرسد دولت برای افزایش درآمدهای مالیاتی باید راهکارهای جدیدی از جمله گسترش پایههای مالیاتی و ایجاد بانک اطلاعاتی مدرن برای افزایش دامنه شمول مالیات و کنترل فرارهای مالیاتی و فعالیتهای دلالی و سوداگرانه اتخاذ كند یا اینکه مالیات بر ارزشافزوده را برای کالاهای لوکس و غیرضروری که در سبد افراد ثروتمند هستند، افزایش دهد. با توجه به اینکه بخش درخورتوجهی از بودجه سالانه کشور را مالیات اشخاص حقیقی (مشاغل) تشکیل میدهد و چون آخرین مهلت ارائه اظهارنامه این دسته از مؤدیان پایان خردادماه است، بنابراین ارائه برخی نکات مهم در این زمینه را ضروری دانسته و حتما در فرصتی دیگر نکات اظهارنامه اشخاص حقوقی که مهلت ارائه آن تا پایان تیرماه است، تقدیم میشود. توضیح اینکه تمامی مواد قانونی مذکور در این متن مربوط به قانون مالیاتهای مستقیم است. براساس ماده صد قانون مذکور، اشخاص حقیقی و صاحبان مشاغل مکلفاند اظهارنامه مالیاتی مربوط به فعالیتهای شغلی خود را برای هر واحد شغلی جداگانه تنظیم و تا آخر خردادماه سال بعد از طریق سامانه سازمان امور مالیاتی ارسال و مالیات متعلق را به نرخ ماده 131 این قانون پرداخت کنند. بنابراین لازم است تمامی افرادی که بهصورت حقیقی به فعالیتهای اقتصادی اشتغال دارند، برای بهرهمندی از معافیتهای مصرح در قانون نسبت به تنظیم و ارسال اظهارنامه در موعد مقرر اقدام کنند.
درآمد مشمول مالیات: براساس ماده 93 قانون مذکور درآمد مشاغل عبارت است از درآمد اشخاص حقیقی در یک سال که از طریق اشتغال به مشاغل و حرفههای متعارف در ایران کسب کنند.
(استهلاکات + هزینههای قابل قبول) - (سایر درآمدها+ درآمد خدمات + فروش کالا) = درآمد مشمول مالیات
اظهارنامه مالیاتی: فرمی است به منظور اظهار درآمدها، هزینهها، داراییها، بدهیها، سرمایه، معافیتها، درآمد مشمول مالیات، بخشودگی مالیاتی و همچنین اطلاعات هویتی که مطابق نمونههای سازمان امور مالیاتی تهیه و اعلام میشود. پایه مالیات بر درآمد مشاغل، درآمد مشمول مالیات است که به یکی از روشهای زیر محاسبه میشود:
الف: رسیدگی به حساب سود و زیان و دفاتر قانونی:
به استناد ماده 94 قمم، درآمد مشمول مالیات این دسته از مؤدیان عبارت است از کل فروش کالا و خدمات پس از کسر هزینههای قابل قبول و استهلاک مربوطه
ب: روش علیالرأس
براساس ماده 98 قمم: در صورت تشخیص علیالرأس، اداره مالیات باید ابتدا قرینه متناسب با شغل را پیدا کند و سپس با اعمال ضریب مقرر در قرینه درآمد مشمول مالیات مؤدی را تعیین كند.
در موارد زیر و براساس ماده ۹۷ قمم، از روش علیالرأس استفاده میشود:
۱. در صورتیکه تا پایان خردادماه اظهارنامه تسلیم نشود.
۲. در صورتیکه مؤدی از ارائه دفاتر و اسناد و مدارک خودداری كند.
۳. در صورتی که دفاتر و اسناد و مدارک به نظر امور مالیاتی غیرقابل رسیدگی باشد.
تقسیمبندی مشاغل: در ماده ۹۵ قمم، مشاغل به سه گروه تقسیم شدهاند:
گروه اول: مکلف به رعایت استانداردهای حسابداری و آیین تحریر دفاتر بوده و ملزم به پلمب دفاتر روزنامه و کل هستند.
ادامه در صفحه 15
در اقتصاد امروزی بهجز برخی کشورهای متکی به درآمد نفت، مالیات بار اصلی بودجه دولتها را بر دوش میکشد، بااینحال تفاوتهای بسیاری در سیستم مالیاتستانی این کشورها به چشم میخورد به نحوی که در بعضی از این کشورها سهم عمده مالیات از بخش تولید اخذ میشود و در برخی دیگر سیستم مالیاتی براساس مالیات بر مصرف تعریف شده است. مالیات از عوامل اصلی رشد و توسعه در هر کشوری به حساب میآید و میتواند باعث گسترش عدالت اجتماعی، افزایش خدمات عمرانی و رفاهی جامعه و درنهایت رونق اقتصادی باشد و درحالحاضر از آن بهعنوان درآمد پاک یاد ميشود، بنابراین ما هم به جای اتکا به درآمد نفتی، با فرهنگسازی و اعتمادسازی در جهت افزایش درآمدهای مالیاتی باید برنامهریزی کنیم تا مردم با اطمینان بیشتر بخشی از درآمد خود را به مالیات اختصاص دهند. نگاهی به بودجه سال 96 نشان از افزایش درآمدهای مالیاتی آن هم در بخش غیردولتی دارد اما با توجه به اینکه این بخش در سنوات گذشته بهخاطر عوامل مختلف از جمله هدفمندی یارانهها و شرایط تحریمی آسیب جدی دیده، بنابراین به نظر میرسد دولت برای افزایش درآمدهای مالیاتی باید راهکارهای جدیدی از جمله گسترش پایههای مالیاتی و ایجاد بانک اطلاعاتی مدرن برای افزایش دامنه شمول مالیات و کنترل فرارهای مالیاتی و فعالیتهای دلالی و سوداگرانه اتخاذ كند یا اینکه مالیات بر ارزشافزوده را برای کالاهای لوکس و غیرضروری که در سبد افراد ثروتمند هستند، افزایش دهد. با توجه به اینکه بخش درخورتوجهی از بودجه سالانه کشور را مالیات اشخاص حقیقی (مشاغل) تشکیل میدهد و چون آخرین مهلت ارائه اظهارنامه این دسته از مؤدیان پایان خردادماه است، بنابراین ارائه برخی نکات مهم در این زمینه را ضروری دانسته و حتما در فرصتی دیگر نکات اظهارنامه اشخاص حقوقی که مهلت ارائه آن تا پایان تیرماه است، تقدیم میشود. توضیح اینکه تمامی مواد قانونی مذکور در این متن مربوط به قانون مالیاتهای مستقیم است. براساس ماده صد قانون مذکور، اشخاص حقیقی و صاحبان مشاغل مکلفاند اظهارنامه مالیاتی مربوط به فعالیتهای شغلی خود را برای هر واحد شغلی جداگانه تنظیم و تا آخر خردادماه سال بعد از طریق سامانه سازمان امور مالیاتی ارسال و مالیات متعلق را به نرخ ماده 131 این قانون پرداخت کنند. بنابراین لازم است تمامی افرادی که بهصورت حقیقی به فعالیتهای اقتصادی اشتغال دارند، برای بهرهمندی از معافیتهای مصرح در قانون نسبت به تنظیم و ارسال اظهارنامه در موعد مقرر اقدام کنند.
درآمد مشمول مالیات: براساس ماده 93 قانون مذکور درآمد مشاغل عبارت است از درآمد اشخاص حقیقی در یک سال که از طریق اشتغال به مشاغل و حرفههای متعارف در ایران کسب کنند.
(استهلاکات + هزینههای قابل قبول) - (سایر درآمدها+ درآمد خدمات + فروش کالا) = درآمد مشمول مالیات
اظهارنامه مالیاتی: فرمی است به منظور اظهار درآمدها، هزینهها، داراییها، بدهیها، سرمایه، معافیتها، درآمد مشمول مالیات، بخشودگی مالیاتی و همچنین اطلاعات هویتی که مطابق نمونههای سازمان امور مالیاتی تهیه و اعلام میشود. پایه مالیات بر درآمد مشاغل، درآمد مشمول مالیات است که به یکی از روشهای زیر محاسبه میشود:
الف: رسیدگی به حساب سود و زیان و دفاتر قانونی:
به استناد ماده 94 قمم، درآمد مشمول مالیات این دسته از مؤدیان عبارت است از کل فروش کالا و خدمات پس از کسر هزینههای قابل قبول و استهلاک مربوطه
ب: روش علیالرأس
براساس ماده 98 قمم: در صورت تشخیص علیالرأس، اداره مالیات باید ابتدا قرینه متناسب با شغل را پیدا کند و سپس با اعمال ضریب مقرر در قرینه درآمد مشمول مالیات مؤدی را تعیین كند.
در موارد زیر و براساس ماده ۹۷ قمم، از روش علیالرأس استفاده میشود:
۱. در صورتیکه تا پایان خردادماه اظهارنامه تسلیم نشود.
۲. در صورتیکه مؤدی از ارائه دفاتر و اسناد و مدارک خودداری كند.
۳. در صورتی که دفاتر و اسناد و مدارک به نظر امور مالیاتی غیرقابل رسیدگی باشد.
تقسیمبندی مشاغل: در ماده ۹۵ قمم، مشاغل به سه گروه تقسیم شدهاند:
گروه اول: مکلف به رعایت استانداردهای حسابداری و آیین تحریر دفاتر بوده و ملزم به پلمب دفاتر روزنامه و کل هستند.
ادامه در صفحه 15
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.