واکنش ایران به مصوبه اخیر سنا
از اقدام متقابل تا پیگیری در کمیسیون مشترک
استدلالهای «برنی سندرز» و «رند پال» اثری نداشت و 98 سناتور آمریکایی روز پنجشنبه به طرح تحریمهای جدید علیه ایران و روسیه رأي مثبت دادند تا به ظن خود با اقدامات بیثباتکننده ایران مقابله کرده باشند. این طرح که افراد و نهادی مرتبط با برنامه موشکهای بالستیک ایران و طرفهای تجاری آن را تحریم میکند، بعد از تصویب سنا، در مجلس نمایندگان به رأی گذاشته میشود و اگر رأی آورد با امضای دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا به قانون تبدیل خواهد شد. گفتنی است با تصویب متمم موردنظر سناتور بن کاردین، ناسا از اعمال تحریمهای جدید علیه ایران و روسیه معاف شده است. برداشتن گام نخست برای قانونیکردن تحریمهای جدید علیه ایران با واکنش وزارت خارجه جمهوری اسلامی ایران، علیاکبر ولایتی، مشاور بینالملل مقام معظم رهبری و سخنگوی کمیسیون سیاست خارجی مواجه شد. به نوشته «فارس» بر اساس پیشنویس این تحریمها که پیشتر در سایت کنگره قرار گرفته بود، در بخش پنج این طرح نمایندگان کنگره از دولت میخواهند که 90 روز پس از تصویب قانون، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران را مشمول دستور اجرائی 13224 كند. این دستور اجرائی در سال 2001 از سوي جورج
بوش، رئیسجمهور وقت آمریکا صادر شده بود تا هر فرد، سازمان و نهادی که از سوي آمریکا تروریست شناخته میشود، مشمول تحریمهای ثانویه بانکی و غیربانکی شود. سپاه پاسداران هماکنون نیز در فهرست SDN قرار دارد و هرکسی که با آن همکاری کند، مشمول برخی تنبیهات موقتی آمریکا میشود. مسئله اینجاست که وقتی مصوبه سنا مراحل بعدی را طی کرده و به قانون تبدیل شود، دیگر تحریمها موقتی نخواهد بود. این را هم باید در نظر گرفت که براساس قانون IFCA-2013 هر فرد یا نهاد ایرانی یا فرد یا نهادی که به واسطه ایران در فهرست تحریمی آمریکا SDN قرار بگیرد، مشمول تحریمهای ثانویه بانکی میشود. در نتیجه هرکسی در دنیا که به صورت مستقیم یا غیرمستقیم با این فرد و نهاد همکاری کند، مورد تنبیه جدی آمریکا قرار ميگيرد. اکنون سنا تحریمهای S.722 را تصویب کرده و انتظار میرود که مجلس نمایندگان و ترامپ نیز آن را تأیید کنند، از همین رو لابی صهیونیستی (آیپک) بسیار خوشحال است و در بیانیهای آورده است: «آیپک تصویب یک طرح قانونی مورد حمایت هر دو حزب با اکثریت قاطع 98-2 را که خواستار اعمال تحریم علیه برنامه موشکی ایران، اقدامات بیثباتکنندهاش در خاورمیانه،
نقض حقوق بشر و انتقال سلاحهای متعارف است مورد ستایش قرار میدهد».
نمیتوانند از تعهدات خود شانه خالی کنند
وزارت خارجه ایران که در ماههای اخیر اقدام متقابل را بهترین شیوه برای پاسخ به تحریمهای جدید دانسته است، پیش از این موضعگیری درباره طرح «مقابله با اقدامات بیثباتکننده ایران» را منوط به قانونی و اجرائیشدن آن کرده بود. تصویب این طرح سنا اولین گام به سوی قانونیشدن این تحریمهاست و بههمیندلیل وزارت خارجه جمهوری اسلامی به آن واکنش نشان داد. بهرام قاسمی سخنگوی وزارت خارجه که تصویب این طرح کمیته خارجی سنا را با توجه به عملکرد و سوابق سنا قابل پیشبینی میداند، این اقدام را در ادامه خصومتهای ذاتی آمریکا با ایران ارزیابی کرد و گفت: «دولت ایالات متحده آمریکا براساس برجام که یک سند بینالمللی است، تعهداتی دارد که باید آنها را بهطور کامل و با حسننیت انجام دهد. در این زمینه مقررات داخلی کشورها ملاک عمل نیست و دولتها نمیتوانند با توسل به چنین مقرراتی از زیر بار تعهدات قانونی خود شانه خالی کنند». قاسمی افزود: «همانگونه که جمهوری اسلامی ایران تاکنون دقیقا به تعهدات خود عمل کرده و آژانس بینالمللی انرژی اتمی نیز بارها به آن اذعان كرده است، همه طرفهای برجام موظف و متعهدند به طور کامل به تعهدات خود عمل كنند.
جمهوری اسلامی ایران مفاد و متن این قانون و روند تصویب آن در مجلس نمایندگان و امضای احتمالی از سوي رئیسجمهور آمریکا را با دقت زیر نظر و بررسی دارد و هیئت نظارت بر اجرای برجام اقدامات متقابل و متناسب را برای تأمین منافع ملی کشور با قاطعیت اتخاذ خواهد کرد». سخنگوی وزارت خارجه همچنین تأکید کرد: «آنچه درخصوص نیروهای نظامی و توانمندیهای موشکی ایران در این طرح مطرح شده است کاملا ناموجه و غیرقانونی است و اعلام میکنیم نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران شجاعانه از امنیت و منافع کشور خود دفاع خواهند کرد و چنین اقداماتی کوچکترین خللی در این راه ایجاد نخواهد کرد. مجددا تأکید میکنیم برنامههای دفاعی موشکی جمهوری اسلامی ایران کاملا مشروع بوده و حتی با قطعنامه ۲۲۳۱ مغایرتی ندارد و هیچ اقدامی قادر نخواهد بود جمهوری اسلامی ایران را از حق دفاعی مشروع خود منع کند». محمدجواد ظریف، وزیر خارجه کشورمان چند روز قبل این اقدام آمریکاییها را «کوتهنظری» و «سیاست غلط» دانسته بود. عباس عراقچی، رئیس ستاد پیگیری اجرای برجام نیز پیشتر اجرائیشدن این طرح را در راستای نقض برجام ارزیابی کرده بود.
پاسخ ایران به تحریمهای جدید
واکنشها در ایران به بیانیه رسمی وزارت امور خارجه محدود نبود. علیاکبر ولایتی مشاور بینالمللی مقام معظم رهبری نیز این تحریمها را برخلاف روح و جسم برجام توصیف کرد. این عضو هیئت نظارت بر برجام گفت این هیئت «این مسئله را بررسی خواهد كرد و پاسخ مناسبی به تحریمهای آمریکا خواهد داد». او در گفتوگو با «صداوسیما» با اشاره به اینکه رابطه اقتصادی جدی بین ایران و آمریکا برقرار نیست، تحریمهای جدید را چندان با اهمیت ندانست و گفت: «این طرح تحریمها جز یک نوع امتیازدادن به صهیونیستها و مرتجعین منطقهای نیست. آن کشوری موفق است که در عمل بتواند به اهداف خودش برسد». ولایتی همچنین گفت: «آمریکاییها در اهداف خودشان در عراق و سوریه شکست خوردند و این پیوند بین نیروهای مردمی و دولتی عراق و ارتش و نیروهای متحد در سوریه در مرز بین عراق و سوریه در حقیقت یک پیروزی استراتژیک برای متحدان ایران و حلقه مقاومت است که از تهران شروع میشود و تا عراق، سوریه و لبنان در مقابل صهیونیستها، امتداد پیدا میکند». ولایتی از بررسی و پاسخ مناسب به این تحریمها سخن گفته است؛ پاسخی که با توجه به عملکرد ماههای گذشته در ایران، اقدام متقابل خواهد
بود. ازهمینرو علی لاریجانی، رئیس مجلس شورای اسلامی، پیش از تصویب طرح سنا (یکشنبه گذشته) از کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی خواسته بود «طرح مقابله با مصوبه سنای آمریکا» درباره بسته تحریمی تازه علیه جمهوری اسلامی را هرچه سریعتر ارائه کند. «سیدحسین نقویحسینی»، سخنگوی کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس نیز از آمادهبودن پیشنویس یک طرح مادر برای مقابلهبهمثل خبر داده و گفته که بعد از تعطیلات مجلس با دو فوریت در صحن علنی بررسی خواهد شد. به گفته او، این طرح با مواد ٢٦، ٢٧، ٢٨ و 29 برجام تعارض دارد و با ابلاغیه هشت مادهای مقام معظم رهبری که در آن تصریح شده «به شرطی برجام را اجرا میکنیم که هیچ نوع تحریمی به هیچ بهانهای علیه جمهوری اسلامی ایران صورت نگیرد»، مغایرت دارد.
پیگیری در جلسه کمیسیون مشترک
مقامات ایرانی تحریمهای جدید آمریکا را ناقض روح برجام میدانند و اظهارات باب کورکر، نماینده ارشد حزب جمهوریخواه در سنای آمریکا، نشان میدهد طرف آمریکایی نیز همین اعتقاد را دارد. کورکر با اعتقاد به اینکه برجام اساسا الزامآور نیست، گفته است: «ترامپ نیاز ندارد برای خارجشدن از برجام دست به اقدامی اجرائی بزند، تنها کاری که لازم است انجام دهد این است که آن را نادیده بگیرد و تحریمها را اعمال کند». حتی برنی سندرز، یکی از دو سناتور مخالف وضع تحریمهای جدید نیز باور دارد که این تحریمها برجام را به خطر میاندازد. این سناتور دموکرات و نامزد پیشین انتخابات ریاستجمهوری آمریکا در واکنش به تصویب طرح جامع تحریمهای ایران و روسیه در مجلس سنای آمریکا، در صفحه توییتر خود نوشت: «من باور دارم که تحریمهای جدید علیه ایران ممکن است توافق مهم هستهای با تهران را در معرض خطر قرار دهد». گفتنی است اتفاق نظر نمایندگان مجلس در ایران و آمریکا درباره نقض برجام بهواسطه این تحریمها در حالی است كه تشخیص این موضوع برعهده امضاکنندگان این توافق یعنی دستگاه اجرائی در ایران و کشورهای 1+5 است، بهاضافه اینکه در توافق هستهای سازوکاری
برای اینگونه اختلافها در نظر گرفته شده و کمیسیون مشترک برجام هر سه ماه یکبار بههمینمنظور جلسه تشكيل میدهد. آنطورکه محمدجواد ظریف، وزیر خارجه کشورمان، چند روز قبل گفت، ایران برای حلوفصل این مسئله علاوه بر رایزنی با اروپاییها در جلسه پیشین کمیسیون مشترک به وضع تحریمهای جدید اعتراض کرده است و در جلسه بعدی نیز این مسئله را پیگیری خواهد کرد.
استدلالهای «برنی سندرز» و «رند پال» اثری نداشت و 98 سناتور آمریکایی روز پنجشنبه به طرح تحریمهای جدید علیه ایران و روسیه رأي مثبت دادند تا به ظن خود با اقدامات بیثباتکننده ایران مقابله کرده باشند. این طرح که افراد و نهادی مرتبط با برنامه موشکهای بالستیک ایران و طرفهای تجاری آن را تحریم میکند، بعد از تصویب سنا، در مجلس نمایندگان به رأی گذاشته میشود و اگر رأی آورد با امضای دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا به قانون تبدیل خواهد شد. گفتنی است با تصویب متمم موردنظر سناتور بن کاردین، ناسا از اعمال تحریمهای جدید علیه ایران و روسیه معاف شده است. برداشتن گام نخست برای قانونیکردن تحریمهای جدید علیه ایران با واکنش وزارت خارجه جمهوری اسلامی ایران، علیاکبر ولایتی، مشاور بینالملل مقام معظم رهبری و سخنگوی کمیسیون سیاست خارجی مواجه شد. به نوشته «فارس» بر اساس پیشنویس این تحریمها که پیشتر در سایت کنگره قرار گرفته بود، در بخش پنج این طرح نمایندگان کنگره از دولت میخواهند که 90 روز پس از تصویب قانون، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران را مشمول دستور اجرائی 13224 كند. این دستور اجرائی در سال 2001 از سوي جورج
بوش، رئیسجمهور وقت آمریکا صادر شده بود تا هر فرد، سازمان و نهادی که از سوي آمریکا تروریست شناخته میشود، مشمول تحریمهای ثانویه بانکی و غیربانکی شود. سپاه پاسداران هماکنون نیز در فهرست SDN قرار دارد و هرکسی که با آن همکاری کند، مشمول برخی تنبیهات موقتی آمریکا میشود. مسئله اینجاست که وقتی مصوبه سنا مراحل بعدی را طی کرده و به قانون تبدیل شود، دیگر تحریمها موقتی نخواهد بود. این را هم باید در نظر گرفت که براساس قانون IFCA-2013 هر فرد یا نهاد ایرانی یا فرد یا نهادی که به واسطه ایران در فهرست تحریمی آمریکا SDN قرار بگیرد، مشمول تحریمهای ثانویه بانکی میشود. در نتیجه هرکسی در دنیا که به صورت مستقیم یا غیرمستقیم با این فرد و نهاد همکاری کند، مورد تنبیه جدی آمریکا قرار ميگيرد. اکنون سنا تحریمهای S.722 را تصویب کرده و انتظار میرود که مجلس نمایندگان و ترامپ نیز آن را تأیید کنند، از همین رو لابی صهیونیستی (آیپک) بسیار خوشحال است و در بیانیهای آورده است: «آیپک تصویب یک طرح قانونی مورد حمایت هر دو حزب با اکثریت قاطع 98-2 را که خواستار اعمال تحریم علیه برنامه موشکی ایران، اقدامات بیثباتکنندهاش در خاورمیانه،
نقض حقوق بشر و انتقال سلاحهای متعارف است مورد ستایش قرار میدهد».
نمیتوانند از تعهدات خود شانه خالی کنند
وزارت خارجه ایران که در ماههای اخیر اقدام متقابل را بهترین شیوه برای پاسخ به تحریمهای جدید دانسته است، پیش از این موضعگیری درباره طرح «مقابله با اقدامات بیثباتکننده ایران» را منوط به قانونی و اجرائیشدن آن کرده بود. تصویب این طرح سنا اولین گام به سوی قانونیشدن این تحریمهاست و بههمیندلیل وزارت خارجه جمهوری اسلامی به آن واکنش نشان داد. بهرام قاسمی سخنگوی وزارت خارجه که تصویب این طرح کمیته خارجی سنا را با توجه به عملکرد و سوابق سنا قابل پیشبینی میداند، این اقدام را در ادامه خصومتهای ذاتی آمریکا با ایران ارزیابی کرد و گفت: «دولت ایالات متحده آمریکا براساس برجام که یک سند بینالمللی است، تعهداتی دارد که باید آنها را بهطور کامل و با حسننیت انجام دهد. در این زمینه مقررات داخلی کشورها ملاک عمل نیست و دولتها نمیتوانند با توسل به چنین مقرراتی از زیر بار تعهدات قانونی خود شانه خالی کنند». قاسمی افزود: «همانگونه که جمهوری اسلامی ایران تاکنون دقیقا به تعهدات خود عمل کرده و آژانس بینالمللی انرژی اتمی نیز بارها به آن اذعان كرده است، همه طرفهای برجام موظف و متعهدند به طور کامل به تعهدات خود عمل كنند.
جمهوری اسلامی ایران مفاد و متن این قانون و روند تصویب آن در مجلس نمایندگان و امضای احتمالی از سوي رئیسجمهور آمریکا را با دقت زیر نظر و بررسی دارد و هیئت نظارت بر اجرای برجام اقدامات متقابل و متناسب را برای تأمین منافع ملی کشور با قاطعیت اتخاذ خواهد کرد». سخنگوی وزارت خارجه همچنین تأکید کرد: «آنچه درخصوص نیروهای نظامی و توانمندیهای موشکی ایران در این طرح مطرح شده است کاملا ناموجه و غیرقانونی است و اعلام میکنیم نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران شجاعانه از امنیت و منافع کشور خود دفاع خواهند کرد و چنین اقداماتی کوچکترین خللی در این راه ایجاد نخواهد کرد. مجددا تأکید میکنیم برنامههای دفاعی موشکی جمهوری اسلامی ایران کاملا مشروع بوده و حتی با قطعنامه ۲۲۳۱ مغایرتی ندارد و هیچ اقدامی قادر نخواهد بود جمهوری اسلامی ایران را از حق دفاعی مشروع خود منع کند». محمدجواد ظریف، وزیر خارجه کشورمان چند روز قبل این اقدام آمریکاییها را «کوتهنظری» و «سیاست غلط» دانسته بود. عباس عراقچی، رئیس ستاد پیگیری اجرای برجام نیز پیشتر اجرائیشدن این طرح را در راستای نقض برجام ارزیابی کرده بود.
پاسخ ایران به تحریمهای جدید
واکنشها در ایران به بیانیه رسمی وزارت امور خارجه محدود نبود. علیاکبر ولایتی مشاور بینالمللی مقام معظم رهبری نیز این تحریمها را برخلاف روح و جسم برجام توصیف کرد. این عضو هیئت نظارت بر برجام گفت این هیئت «این مسئله را بررسی خواهد كرد و پاسخ مناسبی به تحریمهای آمریکا خواهد داد». او در گفتوگو با «صداوسیما» با اشاره به اینکه رابطه اقتصادی جدی بین ایران و آمریکا برقرار نیست، تحریمهای جدید را چندان با اهمیت ندانست و گفت: «این طرح تحریمها جز یک نوع امتیازدادن به صهیونیستها و مرتجعین منطقهای نیست. آن کشوری موفق است که در عمل بتواند به اهداف خودش برسد». ولایتی همچنین گفت: «آمریکاییها در اهداف خودشان در عراق و سوریه شکست خوردند و این پیوند بین نیروهای مردمی و دولتی عراق و ارتش و نیروهای متحد در سوریه در مرز بین عراق و سوریه در حقیقت یک پیروزی استراتژیک برای متحدان ایران و حلقه مقاومت است که از تهران شروع میشود و تا عراق، سوریه و لبنان در مقابل صهیونیستها، امتداد پیدا میکند». ولایتی از بررسی و پاسخ مناسب به این تحریمها سخن گفته است؛ پاسخی که با توجه به عملکرد ماههای گذشته در ایران، اقدام متقابل خواهد
بود. ازهمینرو علی لاریجانی، رئیس مجلس شورای اسلامی، پیش از تصویب طرح سنا (یکشنبه گذشته) از کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی خواسته بود «طرح مقابله با مصوبه سنای آمریکا» درباره بسته تحریمی تازه علیه جمهوری اسلامی را هرچه سریعتر ارائه کند. «سیدحسین نقویحسینی»، سخنگوی کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس نیز از آمادهبودن پیشنویس یک طرح مادر برای مقابلهبهمثل خبر داده و گفته که بعد از تعطیلات مجلس با دو فوریت در صحن علنی بررسی خواهد شد. به گفته او، این طرح با مواد ٢٦، ٢٧، ٢٨ و 29 برجام تعارض دارد و با ابلاغیه هشت مادهای مقام معظم رهبری که در آن تصریح شده «به شرطی برجام را اجرا میکنیم که هیچ نوع تحریمی به هیچ بهانهای علیه جمهوری اسلامی ایران صورت نگیرد»، مغایرت دارد.
پیگیری در جلسه کمیسیون مشترک
مقامات ایرانی تحریمهای جدید آمریکا را ناقض روح برجام میدانند و اظهارات باب کورکر، نماینده ارشد حزب جمهوریخواه در سنای آمریکا، نشان میدهد طرف آمریکایی نیز همین اعتقاد را دارد. کورکر با اعتقاد به اینکه برجام اساسا الزامآور نیست، گفته است: «ترامپ نیاز ندارد برای خارجشدن از برجام دست به اقدامی اجرائی بزند، تنها کاری که لازم است انجام دهد این است که آن را نادیده بگیرد و تحریمها را اعمال کند». حتی برنی سندرز، یکی از دو سناتور مخالف وضع تحریمهای جدید نیز باور دارد که این تحریمها برجام را به خطر میاندازد. این سناتور دموکرات و نامزد پیشین انتخابات ریاستجمهوری آمریکا در واکنش به تصویب طرح جامع تحریمهای ایران و روسیه در مجلس سنای آمریکا، در صفحه توییتر خود نوشت: «من باور دارم که تحریمهای جدید علیه ایران ممکن است توافق مهم هستهای با تهران را در معرض خطر قرار دهد». گفتنی است اتفاق نظر نمایندگان مجلس در ایران و آمریکا درباره نقض برجام بهواسطه این تحریمها در حالی است كه تشخیص این موضوع برعهده امضاکنندگان این توافق یعنی دستگاه اجرائی در ایران و کشورهای 1+5 است، بهاضافه اینکه در توافق هستهای سازوکاری
برای اینگونه اختلافها در نظر گرفته شده و کمیسیون مشترک برجام هر سه ماه یکبار بههمینمنظور جلسه تشكيل میدهد. آنطورکه محمدجواد ظریف، وزیر خارجه کشورمان، چند روز قبل گفت، ایران برای حلوفصل این مسئله علاوه بر رایزنی با اروپاییها در جلسه پیشین کمیسیون مشترک به وضع تحریمهای جدید اعتراض کرده است و در جلسه بعدی نیز این مسئله را پیگیری خواهد کرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.