|

«باز شروع» در روابط ایران و غرب

الهه کولایی . استاد دانشگاه

در گردهمایی امنیتی مونیخ در زمستان 1388 (فوریه سال 2009)، که رهبران کشورهای بزرگ جهان به بحث و گفت‌وگو در مورد مسایل مهم جهانی می‌پردازند، «جوزف بایدن» معاون «باراک‌اوباما» در سخنرانی خود، لحنی آشتی‌جویانه در مورد روسیه داشت. دوسال پیش از آن در همین گردهمایی، «ولادیمیر پوتین» حمله شدیدی را به سیاست‌های آمریکا انجام داده بود که بسیاری از صاحبنظران آن ‌را مقدمه شروع جنگ سردی جدید در روابط آمریکا- روسیه ارزیابی کردند. اما پایان دوره ریاست‌جمهوری جورج بوش، خسارت‌های عظیمی در داخل و خارج آمریکا به بار آورده بود و هزینه‌های سنگینی را براقتصاد آمریکا تحمیل کرده بود، تا منافع گروهی کوچک به بهای بی‌آبرویی آمریکا در جهان تامین شود و بعد از به قدرت رسیدن اوباما، شرایط را برای بازسازی اعتبار جهانی آمریکا فراهم کرد. سپس «هیلاری کلینتون» وزیر امور خارجه آمریکا و «سرگئی لاوروف» سیاست «باز شروع» را برای بازسازی روابط دو کشور دنبال کردند. از نتایج مهم اجرای سیاست «باز شروع» برای دو کشور، تصویب «پیمان استارت2» به منظور کنترل و کاهش سلاح‌های استراتژیک، تصویب 123 قرارداد همکاری هسته‌ای غیرنظامی در میان دو کشور و نیز پیوستن روسیه به سازمان تجارت جهانی با بهره‌گیری از حمایت موثر آمریکا بود. در واقع رهبران آمریکا و روسیه خردمندانه رفتار کردند و به جای ادامه بازی باخت- باخت برای دو طرف، بازی برد- بردی را شروع کردند، که نه تنها منافع دو کشور، بلکه برای صلح و امنیت بین‌المللی تاثیر جدی دربرداشته است.
به دنبال رفتار هوشمندانه و زیرکانه ملت ایران و همراهی خردمندانه مدیران بلندپایه نظام سیاسی، فرصتی تاریخی برای تدبیر و برون‌رفت از بحران‌های جاری فراهم آمده است. جمهوری اسلامی ایران برای دفاع از حقوق قانونی بین‌المللی خود نیازمند حضور یکپارچه و موثر مردم ایران در عرصه انتخابات بود، تا پشتوانه مردمی خود را به نمایش بگذارد. اینک که این نمایش عظیم اقتدار ملی شکل گرفته است، تندروهای ضدجمهوری اسلامی در منطقه و جهان دچار ضعفی آشکار شده‌اند. رییس جمهوری برگزیده مردم ایران، آقای روحانی با تعامل سازنده با همه عناصر قدرت در کشور، از فرصتی تاریخی برای پیگیری و تامین عقلایی و منطقی خواسته‌ها و نیازهای همه مردم ایران (آنان که به او رای دادند یا ندادند یا اصلا رای ندادند) برخوردار شده است. همه مردم ایران شایستگی اقتصادی در حال رشد و پویا، جامعه‌ای سالم و اخلاق‌مدار، سیاستی مدبرانه و میانه‌روانه و فرهنگی بر پایه آموزه‌های اسلامی واجد بالندگی‌وتکثر را دارند.
توجه آمریکا و اروپا هم در سال‌های گذشته، به کوتاهی‌ها و بی‌تدبیری‌های خود در برابر سیاست‌های تنش‌زدایانه اصلاح‌طلبان جلب شده است. آنها هم دریافته‌اند که روند گسترش تحریم‌های به اصطلاح هوشمند، چگونه فرصت‌های مهمی را برای رقبایشان در ایران فراهم کرده است. از آن مهم‌تر بی‌بهره‌ماندن از ظرفیت‌ها و توانایی‌های چشمگیر جمهوری اسلامی ایران در حل‌و‌فصل مشکلات پیچیده امنیتی در غرب آسیا، واقعیتی غیرقابل انکار است که بسیاری از سیاستمداران میانه‌رو آن را مورد توجه قرار داده‌اند. اینک الگوی رفتاری «بازشروع» روابط آمریکا-روسیه، بار دیگر فراروی دولت آمریکا قرار گرفته است. با رفتار سیاسی شکوهمندانه مردم ایران و اعلام آمادگی آقای روحانی برای شکل‌دادن به سیاست خارجی تعاملی و سازنده، دولت آمریکا می‌تواند بازی برد-برد دیگری را در این منطقه استراتژیک جهان، اما این‌بار با ایران تجربه کند و راه را برای تقویت صلح و ثبات در خاورمیانه هموار کند، ایرانیان بسیاری درخواست خود را برای این تغییر اعلام کرده‌اند. بی‌تردید هموارکردن مسیر اعتمادسازی میان ایران و آمریکا تکلیفی است بسیار دشوار و البته زمان‌بر، ولی تاریخ را کسانی می‌سازند که بر دشواری‌های پیچیده با درایت و عقلانیت غلبه می‌کنند، اوباما و پوتین این راه را رفته‌اند. آنها با همه مشکلات و دشواری‌های پیچیده در روابط دو کشور، تمرکز و تامین منافع مشترک آمریکا و روسیه را هدف قرار داده‌اند. عقلانیت و تدبیر، تکرار این تجربه با ایران را به مدد تلاش پیروزمندانه مردم ایران و درایت نظام سیاسی حکم می‌کند. دولت آمریکا با برداشتن گام‌های عملی در مسیر اعتمادسازی، این راه را هموار خواهد کرد.
در گردهمایی امنیتی مونیخ در زمستان 1388 (فوریه سال 2009)، که رهبران کشورهای بزرگ جهان به بحث و گفت‌وگو در مورد مسایل مهم جهانی می‌پردازند، «جوزف بایدن» معاون «باراک‌اوباما» در سخنرانی خود، لحنی آشتی‌جویانه در مورد روسیه داشت. دوسال پیش از آن در همین گردهمایی، «ولادیمیر پوتین» حمله شدیدی را به سیاست‌های آمریکا انجام داده بود که بسیاری از صاحبنظران آن ‌را مقدمه شروع جنگ سردی جدید در روابط آمریکا- روسیه ارزیابی کردند. اما پایان دوره ریاست‌جمهوری جورج بوش، خسارت‌های عظیمی در داخل و خارج آمریکا به بار آورده بود و هزینه‌های سنگینی را براقتصاد آمریکا تحمیل کرده بود، تا منافع گروهی کوچک به بهای بی‌آبرویی آمریکا در جهان تامین شود و بعد از به قدرت رسیدن اوباما، شرایط را برای بازسازی اعتبار جهانی آمریکا فراهم کرد. سپس «هیلاری کلینتون» وزیر امور خارجه آمریکا و «سرگئی لاوروف» سیاست «باز شروع» را برای بازسازی روابط دو کشور دنبال کردند. از نتایج مهم اجرای سیاست «باز شروع» برای دو کشور، تصویب «پیمان استارت2» به منظور کنترل و کاهش سلاح‌های استراتژیک، تصویب 123 قرارداد همکاری هسته‌ای غیرنظامی در میان دو کشور و نیز پیوستن روسیه به سازمان تجارت جهانی با بهره‌گیری از حمایت موثر آمریکا بود. در واقع رهبران آمریکا و روسیه خردمندانه رفتار کردند و به جای ادامه بازی باخت- باخت برای دو طرف، بازی برد- بردی را شروع کردند، که نه تنها منافع دو کشور، بلکه برای صلح و امنیت بین‌المللی تاثیر جدی دربرداشته است.
به دنبال رفتار هوشمندانه و زیرکانه ملت ایران و همراهی خردمندانه مدیران بلندپایه نظام سیاسی، فرصتی تاریخی برای تدبیر و برون‌رفت از بحران‌های جاری فراهم آمده است. جمهوری اسلامی ایران برای دفاع از حقوق قانونی بین‌المللی خود نیازمند حضور یکپارچه و موثر مردم ایران در عرصه انتخابات بود، تا پشتوانه مردمی خود را به نمایش بگذارد. اینک که این نمایش عظیم اقتدار ملی شکل گرفته است، تندروهای ضدجمهوری اسلامی در منطقه و جهان دچار ضعفی آشکار شده‌اند. رییس جمهوری برگزیده مردم ایران، آقای روحانی با تعامل سازنده با همه عناصر قدرت در کشور، از فرصتی تاریخی برای پیگیری و تامین عقلایی و منطقی خواسته‌ها و نیازهای همه مردم ایران (آنان که به او رای دادند یا ندادند یا اصلا رای ندادند) برخوردار شده است. همه مردم ایران شایستگی اقتصادی در حال رشد و پویا، جامعه‌ای سالم و اخلاق‌مدار، سیاستی مدبرانه و میانه‌روانه و فرهنگی بر پایه آموزه‌های اسلامی واجد بالندگی‌وتکثر را دارند.
توجه آمریکا و اروپا هم در سال‌های گذشته، به کوتاهی‌ها و بی‌تدبیری‌های خود در برابر سیاست‌های تنش‌زدایانه اصلاح‌طلبان جلب شده است. آنها هم دریافته‌اند که روند گسترش تحریم‌های به اصطلاح هوشمند، چگونه فرصت‌های مهمی را برای رقبایشان در ایران فراهم کرده است. از آن مهم‌تر بی‌بهره‌ماندن از ظرفیت‌ها و توانایی‌های چشمگیر جمهوری اسلامی ایران در حل‌و‌فصل مشکلات پیچیده امنیتی در غرب آسیا، واقعیتی غیرقابل انکار است که بسیاری از سیاستمداران میانه‌رو آن را مورد توجه قرار داده‌اند. اینک الگوی رفتاری «بازشروع» روابط آمریکا-روسیه، بار دیگر فراروی دولت آمریکا قرار گرفته است. با رفتار سیاسی شکوهمندانه مردم ایران و اعلام آمادگی آقای روحانی برای شکل‌دادن به سیاست خارجی تعاملی و سازنده، دولت آمریکا می‌تواند بازی برد-برد دیگری را در این منطقه استراتژیک جهان، اما این‌بار با ایران تجربه کند و راه را برای تقویت صلح و ثبات در خاورمیانه هموار کند، ایرانیان بسیاری درخواست خود را برای این تغییر اعلام کرده‌اند. بی‌تردید هموارکردن مسیر اعتمادسازی میان ایران و آمریکا تکلیفی است بسیار دشوار و البته زمان‌بر، ولی تاریخ را کسانی می‌سازند که بر دشواری‌های پیچیده با درایت و عقلانیت غلبه می‌کنند، اوباما و پوتین این راه را رفته‌اند. آنها با همه مشکلات و دشواری‌های پیچیده در روابط دو کشور، تمرکز و تامین منافع مشترک آمریکا و روسیه را هدف قرار داده‌اند. عقلانیت و تدبیر، تکرار این تجربه با ایران را به مدد تلاش پیروزمندانه مردم ایران و درایت نظام سیاسی حکم می‌کند. دولت آمریکا با برداشتن گام‌های عملی در مسیر اعتمادسازی، این راه را هموار خواهد کرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.