جليقههاي انتحاري، ما را به عقب برنميگردانند
هوشنگ ماهرويان
حمله اخير تروريستهاي داعش به تهران و بهراهانداختن آن چهارشنبه خونين، تنها بهانه پرداختن و تفکر بسياري از مردم ايران به مسئله خشونت و ترور در خاورميانه نيست. من و بسياري از آنها که دلمشغولي انسان دارند، سالهاست درباره خاورميانه فکر ميکنيم؛ نگران گروههايي هستيم که با حرکتهاي افراطي خود زمينهساز مرگ و اسارت و بردگي ميليونها نفر در اين بخش از جهان را فراهم کردهاند. روزي از طالبان حرف به ميان ميآيد، روزي از بوکوحرام، روزي از القاعده و امروز از داعش.
چه بر سر ما ميرود در قرن بيستويکم؟ «ابوبکر شکو»، رهبر بوکوحرام و ماجراي اسارت آن 200 دختربچه غمبارتر است يا سپر انساني ساختن داعش از 50 هزار نفر ساکن شهر فلوجه؟ شهادت 17 ايراني در قلب پايتخت ايران نگرانکنندهتر است يا ردپاي خونين داعش در بسياري از حملات تروريستي و انتحاري سراسر دنيا؟
گويي تاريخ به عقب برگشته است. انگار به زمان ماموتها رفتهايم و قرار است با سنگ و چوب يکديگر را تهديد کنيم، گروگان بگيريم، شکنجه کنيم و بکشيم. انگار بشر هيچوقت رنگ خردورزي و دموکراسي را به خود نديده است. چرا به اينجا رسيدهايم؟
همه بايد به اين پرسش فکر کنند. در رأس آنها سياستمداران بايد بنشينند و از خود بپرسند چه کرديم که در قرن بيستويکم با اين فجايع انساني روبهرو هستيم. روزي که در افغانستان پرچمهاي خلق برپا شد و ساختار سياسي اين کشور از بُن فروريخت، افراطگرايي عقبافتاده طالبان شروع به ريشهدواندن کرد. در عراق فروپاشي ساختارهاي اين کشور درنتيجه حمله نظامي، افسار بنيادگرايي سلفي به نام داعش را باز کرد. امروز حضور رئيسجمهور ايالات متحده آمريکا در عربستان، کل خاورميانه را به آشوب ميکشد و زبانههاي آن حتي تا تهران هم ميرسد.
از دريچه انديشه، ميتوان براي پرسش «چرا خاورميانه به اينجا رسيده است؟» يک پاسخ روشن در نظر گرفت.
اين همه جنگ و ترور و بدبختي ريشه در نداشتن تفسير مدرني از متون مقدسمان دارد. سلفيهايي که امروز در قالب داعش گوشهگوشه دنيا را تهديد ميکنند، به تفسير باوري ندارند؛ اما اين واقعيت را نميپذيرند که نپذيرفتن تفسير متون مقدس، خود نوعي تفسير است. اين چنين ميشود که استبداد انديشه شکل ميگيرد و هرکس که شبيه آنها نباشد، هر آزادهاي که بخواهد قرائت و تفسير ديگري از اين متن داشته باشد، خونش براي داعشيها حلال ميشود.
در حوزه روشنفکري، اکنون مسئوليت ما سنگينتر از هر زمان ديگري است. تاريخ نشان داده که در ايران، تلاشهاي روشنفکري، حتي روشنفکران ديني دهه 40 نيز چندان مفيد فايده نبوده.
بههمينخاطر است که به اعتقاد من، امروز بيش از هر زمان ديگري به رفرماسيون نيازمنديم تا از دريچه آن بتوانيم به گفتمانهاي مختلف موجوديت بدهيم و از برخوردهاي خشونتطلبانه و انحصارگرايانه که به بهانه دفاع از اسلام و با پرچم سياه داعش صورت ميگيرد، در امان باشيم.
جامعهاي که امروز از داعش زخمي است و شهدايي را در داخل و خارج از مرزها براي دفاع از استقلال و امنيت و آزادي خود داده، نيازمند يک کار فرهنگي آرام است.
بايد حرکت خود را شروع کنيم و اجازه ندهيم گروهي جنگطلب و خشکمذهب با انفجار بمب و جليقههاي انتحاري، ما را از مسيري که پيمودهايم، به عقب بازگردانند.
از سوي ديگر وقت آن رسيده که سياستمداران غربي، به خاطر نقششان در فروپاشي ساختارهاي کشورهاي توسعهنيافته عذرخواهي کنند و تاريخ را دوباره بسازند؛ اين بار نه در جهت جنگ؛ بلکه در راستاي صلح و حقوق بشر. وقت آن است که کشورها و نهادهاي بينالمللي به کمک مردم و شهروندان اين کشورها بيايند تا آنها بتوانند در برابر اين افراطگرايي کور و عقبافتاده بايستند. بااينهمه نبايد فکر کرد ما هيچ نقشي در اين زمينه نداريم.
ما کشوري مسلمان هستيم. ما کشوري هستيم که هشت سال در برابر ديکتاتور خونخواري مانند صدام حسين ايستادگي کرديم؛ اما در جريان اين جنگ حتي يک اسير جنگي را نيز بهعنوان برده و کنيز نگرفتيم. چرا؟ چون علما و روحانيون ما تفسيري از اسلام را براي مردم ارائه دادهاند که ميگويد بردهداري در قرن بيستويکم منسوخ است. اين همان وظيفه ماست. وظيفه ماست که با تفسير درست در برابر تفسيرهاي سلفي و افراطي از اسلام بايستيم.
حمله اخير تروريستهاي داعش به تهران و بهراهانداختن آن چهارشنبه خونين، تنها بهانه پرداختن و تفکر بسياري از مردم ايران به مسئله خشونت و ترور در خاورميانه نيست. من و بسياري از آنها که دلمشغولي انسان دارند، سالهاست درباره خاورميانه فکر ميکنيم؛ نگران گروههايي هستيم که با حرکتهاي افراطي خود زمينهساز مرگ و اسارت و بردگي ميليونها نفر در اين بخش از جهان را فراهم کردهاند. روزي از طالبان حرف به ميان ميآيد، روزي از بوکوحرام، روزي از القاعده و امروز از داعش.
چه بر سر ما ميرود در قرن بيستويکم؟ «ابوبکر شکو»، رهبر بوکوحرام و ماجراي اسارت آن 200 دختربچه غمبارتر است يا سپر انساني ساختن داعش از 50 هزار نفر ساکن شهر فلوجه؟ شهادت 17 ايراني در قلب پايتخت ايران نگرانکنندهتر است يا ردپاي خونين داعش در بسياري از حملات تروريستي و انتحاري سراسر دنيا؟
گويي تاريخ به عقب برگشته است. انگار به زمان ماموتها رفتهايم و قرار است با سنگ و چوب يکديگر را تهديد کنيم، گروگان بگيريم، شکنجه کنيم و بکشيم. انگار بشر هيچوقت رنگ خردورزي و دموکراسي را به خود نديده است. چرا به اينجا رسيدهايم؟
همه بايد به اين پرسش فکر کنند. در رأس آنها سياستمداران بايد بنشينند و از خود بپرسند چه کرديم که در قرن بيستويکم با اين فجايع انساني روبهرو هستيم. روزي که در افغانستان پرچمهاي خلق برپا شد و ساختار سياسي اين کشور از بُن فروريخت، افراطگرايي عقبافتاده طالبان شروع به ريشهدواندن کرد. در عراق فروپاشي ساختارهاي اين کشور درنتيجه حمله نظامي، افسار بنيادگرايي سلفي به نام داعش را باز کرد. امروز حضور رئيسجمهور ايالات متحده آمريکا در عربستان، کل خاورميانه را به آشوب ميکشد و زبانههاي آن حتي تا تهران هم ميرسد.
از دريچه انديشه، ميتوان براي پرسش «چرا خاورميانه به اينجا رسيده است؟» يک پاسخ روشن در نظر گرفت.
اين همه جنگ و ترور و بدبختي ريشه در نداشتن تفسير مدرني از متون مقدسمان دارد. سلفيهايي که امروز در قالب داعش گوشهگوشه دنيا را تهديد ميکنند، به تفسير باوري ندارند؛ اما اين واقعيت را نميپذيرند که نپذيرفتن تفسير متون مقدس، خود نوعي تفسير است. اين چنين ميشود که استبداد انديشه شکل ميگيرد و هرکس که شبيه آنها نباشد، هر آزادهاي که بخواهد قرائت و تفسير ديگري از اين متن داشته باشد، خونش براي داعشيها حلال ميشود.
در حوزه روشنفکري، اکنون مسئوليت ما سنگينتر از هر زمان ديگري است. تاريخ نشان داده که در ايران، تلاشهاي روشنفکري، حتي روشنفکران ديني دهه 40 نيز چندان مفيد فايده نبوده.
بههمينخاطر است که به اعتقاد من، امروز بيش از هر زمان ديگري به رفرماسيون نيازمنديم تا از دريچه آن بتوانيم به گفتمانهاي مختلف موجوديت بدهيم و از برخوردهاي خشونتطلبانه و انحصارگرايانه که به بهانه دفاع از اسلام و با پرچم سياه داعش صورت ميگيرد، در امان باشيم.
جامعهاي که امروز از داعش زخمي است و شهدايي را در داخل و خارج از مرزها براي دفاع از استقلال و امنيت و آزادي خود داده، نيازمند يک کار فرهنگي آرام است.
بايد حرکت خود را شروع کنيم و اجازه ندهيم گروهي جنگطلب و خشکمذهب با انفجار بمب و جليقههاي انتحاري، ما را از مسيري که پيمودهايم، به عقب بازگردانند.
از سوي ديگر وقت آن رسيده که سياستمداران غربي، به خاطر نقششان در فروپاشي ساختارهاي کشورهاي توسعهنيافته عذرخواهي کنند و تاريخ را دوباره بسازند؛ اين بار نه در جهت جنگ؛ بلکه در راستاي صلح و حقوق بشر. وقت آن است که کشورها و نهادهاي بينالمللي به کمک مردم و شهروندان اين کشورها بيايند تا آنها بتوانند در برابر اين افراطگرايي کور و عقبافتاده بايستند. بااينهمه نبايد فکر کرد ما هيچ نقشي در اين زمينه نداريم.
ما کشوري مسلمان هستيم. ما کشوري هستيم که هشت سال در برابر ديکتاتور خونخواري مانند صدام حسين ايستادگي کرديم؛ اما در جريان اين جنگ حتي يک اسير جنگي را نيز بهعنوان برده و کنيز نگرفتيم. چرا؟ چون علما و روحانيون ما تفسيري از اسلام را براي مردم ارائه دادهاند که ميگويد بردهداري در قرن بيستويکم منسوخ است. اين همان وظيفه ماست. وظيفه ماست که با تفسير درست در برابر تفسيرهاي سلفي و افراطي از اسلام بايستيم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.