رئیس انجمن حمایت از زندانیان مرکز درباره فقر خانوادههای زندانیان میگوید:
خانوادهها قربانی جرم زندانی خود میشوند
شهرزاد همتی : «از اول اصلا قرار نبود ماجرا اینطوری پیش بره، اوایل که اصلا از خونه هم نمیذاشتم بچهها بیرون برن، سرم به کار خودم بود، به همه گفتم رفته مأموریت، رفته عسلویه کارگری، دختر بزرگ داشتم تو خونه و پسر تازهبالغ؛ نمیخواستم غرورشون جریحهدار بشه. پسرم بعد شش ماه درسش رو ول کرد و رفت کارگری. تا اینکه یکی از همسایهها که داداشش تو زندون رجاییشهر بود، شوهرم رو دید، به صاحبخونهام گفت، رفتن بهش گفتن که شوهرم مواد مخدر قاچاق کرده و زندانیه، صاحبخونه هم جوابم کرد، توی محل پیچید، هم شوهرم را از دست دادم هم آبروم رو... تقاص گناهی رو پس دادم که حتی روحم ازش خبر نداشت». زهره شالش را کمی جلو میکشد تا موهایش را بپوشاند، بن ماه رمضان را توی دستش مچاله کرده، دوباره میگوید: «میدونی؟ اصلا دنیا انگار با ما سر ناسازگاری داشت، اینقدر پسرم تو محله خجالت کشید، مجبور شدیم کل محلهمون رو عوض کنیم، اونجا دخترم هم گفت دیگه درس نمیخونه، زندگیمون پاشید از هم، شوهرم هم گفتن اعدام میشه. واسه نیمکیلو شیشه... به ابوالفضل من نمیدونستم شیشه داره، اما گناه من این وسط چیه که با نداری و بدبختیش ساختم،
الانم به خاطر اون حتی آدما حاضر نمیشن برم تو خونههاشون کار کنم».
زهره، یکی از هزاران زنی است که بار خانواده زندانیان را به دوش میکشد، خانوادههایی که به گفته کارشناسان، عقوبتی سنگینتر از زندانی میکشند و زجرشان تمامی ندارد. راحله ساجدی، مددکار اجتماعی که درحالحاضر آموزش خودباوری به خانوادههای زندانی را در یک مرکز خیریه برعهده دارد، به «شرق» میگوید: «زندانی با وجود همه دردها و ناملایمات حبسکشیدن، اما زندگی رو به روالی دارد، ممکن است که حتی عقوبت اعدام در انتظارش باشد، اما رنجی که خانواده متحمل میشود، مشکلات مالی نیز بار آن را مضاعف میکند، علاوهبرآن، بازار انگزنی به خانواده زندانیان همیشه داغ است و آنها در مظان هرگونه اتهامی قرار میگیرند». وی افزود: «زنان خانواده زندانیان برای حل مشکلات معیشتی و پیداکردن شغل مناسب نیز دچار مشکلات فراواني میشوند؛ چراکه اکثریت قریببهاتفاق زندانیان از خانوادههای آسیبدیده اجتماعی هستند و در میان این خانوادهها کمتر کسی به سطح تحصیلات قابل قبول یا حرفهآموزی دست پیدا کرده، از طرفی بافت مردسالار این خانوادهها به آنها اجازه نمیدهد که به استقلال زنان فکر کنند و برای همین، زن بالاجبار در چرخه معیوب آسیب، گیر میکند و علاوه بر
هزینه نگهداری از خانواده، باید به فکر هزینه وکیل برای همسر یا پدر دربند خود، هزینههای فرد در زندان نیز باشد و این مسئله برای بسیاری از آنها کمرشکن است».
نرگس و برادر کوچکش، روی صندلیهای انجمن حمایت از زندانیان مرکز نشستهاند، نرگس صورت آرام و زیبا و خستهاش را به کاشیهای زمین دوخته است و برادرش با هیجان کاشیها را میشمارد، به شماره 43 که میرسد، به نرگس میگوید، بعد از 43 چند بود؟ نرگس میگوید: 44... دوباره شمارش آغاز میشود و نرگس دوباره چشمهایش را به کاشیها میدوزد... نرگس حالا چهار ماه است در خانه خالهاش، در ترمینال جنوب زندگی میکند، مادر و داییاش را به جرم حمل مواد مخدر دستگیر کردهاند و پدرش نیز سالها پیش ترکشان کرده، نرگس 15ساله، باوقار و زیباست، اشکان را محکم به خودش میچسباند و میگوید: «اومدم اینجا واسه مامانم... شاید برش گردونم خونه. صدای شوهرخالهم دراومده. از صبح به هوای مدرسه میزنم بیرون، اشکان رو هم میبرم. تو خیابونا هی پرسه میزنیم تا وقت خواب، به اشکان یاد دادم غذا نخوره، تو خیابون چیزی نخواد، شبا که میریم خونه خالم اونجا شام بخوره... نمیخوام مزاحم کسی باشم، میدونی؟».
روزی برای خانواده زندانیان
بنا به پیشنهاد سازمان زندانها و اقدامات تأمینی و تربیتی کشور و براساس تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی، روزی، به عنوان روز ملی حمایت از خانواده زندانیان یا روز نسیم مهر نامگذاری شده است که با هدف توجه بیشتر عموم به مشکلات این قشر نیازمند و لزوم حمایت همهجانبه از خانواده زندانیان، این روز در تقویم رسمی کشور برابر با 5 خرداد به ثبت رسیده است.
مسئله اصلی که خانواده زندانیان با آن دستبهگریبان هستند، فقر است. مشکلات اقتصادی حدود صد هزار خانواده زندانی در کشور باعث شده است که آمار 70درصدی خانوادههای فقیر زندانیان در گفتوگو با رئیس انجمن حمایت از زندانیان مرکز مورد توجه قرار بگیرد. مهران منتظر، مدیرعامل انجمن حمایت از زندانیان مرکز درباره مشکلات این خانوادهها میگوید: «مسئله پیداکردن شغل مناسب و تأمین هزینههای مادی زندگی از اساسیترین مشکلات خانوادههای زندانیان در کشور است. 70 درصد این خانوادهها از فقر مالی رنج میبرند و به همین دلیل، خیرین باید این مسئله را به صورت جدی مد نظر قرار بدهند». وی میافزاید: «عدم رسیدگی به مشکلات اساسی این خانوادهها ممکن است مشکلات زیادی را سر راه آنها قرار بدهد؛ به عنوان مثال اگر آنها نتوانند از نظر روحی و روانی مشکلات خود را حل کنند و همچنین فکری به حال وضعیت اقتصادی و معیشتی خود نکنند، جرم در این خانواده حالت مسری پیدا خواهد کرد». منتظر با اشاره به اینکه انجمن حمایت از زندانیان مرکز بدون توجه به جرم عمد یا غیرعمد به هر خانواده زندانی که به این انجمن مراجعه کند خدمات ارائه میدهد، بیان کرد: «مشکلاتی که گریبان
خانوادههای زندانیان را میگیرد، چندپاره است و آنها برای حل این مشکلات علاوه بر وجوه مادی، نیازمند خدمات مشاوره روانکاوی و حقوقی نیز هستند. به همین دلیل است که ضرورت ارتقای فرهنگ حمایت از خانواده زندانیان با توجه به اینکه خانواده زندانیان از اقشار ضعیف و محروم جامعه هستند روزبهروز بیش از پیش احساس میشود». وی در ادامه با اشاره به خدماتی که به خانوادهها ارائه میشود، افزود: «یکی از خدمات انجمن حمایت از زندانیان، مشاوره رایگان حقوقی است که سهشنبهها در دفتر انجمن و هفتهای یک روز در زندان اوین به ملاقاتکنندهها ارائه میشود. ما حتی برای بعد از آزادشدن زندانی هم مشاورههای حقوقی داریم. از طرفی خوداشتغالی، کلاسهای مشاوره و روانکاوی، آموزش خودباوری و آموزشهای دینی نیز از دیگر برنامههایی است که برای زندانیان در نظر گرفته میشود».
فقر و فقر و فقر
منتظر در پایان خاطرنشان کرد: «مشکل اصلی خانوادههای زندانیان مسائل اقتصادی است؛ مشکل اصلی این خانوادهها این است که چگونه هزینههای مالی پیگیری کار زندانی خود را تأمین کنند. مسئله دیگری که بسیار با آن مواجه میشویم، مشکلات خانواده زندانیان در جامعه است. مثلا به آنها شغل نمیدهند، بچههایشان در مدرسه اذیت میشوند، زندانیبودن پدر دختر چندان برای خانواده خواستگار خوشایند نیست و ممکن است دخترخانم موقعیت ازدواج خود را از دست بدهد. پس مشکلات اجتماعی بعد از مشکلات اقتصادی، دومین مشکل بزرگ این افراد است. سومین مسئلهاي که بیشترین مراجعهها را شامل میشود، این است که خانواده میخواهند بدانند آینده زندانی چه میشود، چه روندی در انتظار اوست و چگونه میتوانند از مشکلی که درگیر آن هستند، خلاص شوند». وی در پایان خطرنشان کرد: «افزایش زندانیان و چندبُعدیشدن مشکلات و آسیبهای اجتماعی کمک بیش از پیش خیران را برای کمک به خانوادههای زندانیان طلب میکند و ما علاوه بر اینکه از مردم میخواهیم فرهنگ بخشش را در خود تقویت کنند، میخواهیم شرایط زندانیان و خانوادههای آنها را نیز درک کنند و خانواده زندانی را نیز مجرم نبینند».
انجمن حمایت از زندانیان مرکز در اواسط خیابان سنایی تهران است؛ اگر روزی گذرتان به آنجا افتاد، روی صندلی کنار اتاق مشاوره بنشینید و به حرفهای خانواده زندانیان گوش کنید، این مهمترین کمکی است که میتوانید به آنها بکنید.
شهرزاد همتی : «از اول اصلا قرار نبود ماجرا اینطوری پیش بره، اوایل که اصلا از خونه هم نمیذاشتم بچهها بیرون برن، سرم به کار خودم بود، به همه گفتم رفته مأموریت، رفته عسلویه کارگری، دختر بزرگ داشتم تو خونه و پسر تازهبالغ؛ نمیخواستم غرورشون جریحهدار بشه. پسرم بعد شش ماه درسش رو ول کرد و رفت کارگری. تا اینکه یکی از همسایهها که داداشش تو زندون رجاییشهر بود، شوهرم رو دید، به صاحبخونهام گفت، رفتن بهش گفتن که شوهرم مواد مخدر قاچاق کرده و زندانیه، صاحبخونه هم جوابم کرد، توی محل پیچید، هم شوهرم را از دست دادم هم آبروم رو... تقاص گناهی رو پس دادم که حتی روحم ازش خبر نداشت». زهره شالش را کمی جلو میکشد تا موهایش را بپوشاند، بن ماه رمضان را توی دستش مچاله کرده، دوباره میگوید: «میدونی؟ اصلا دنیا انگار با ما سر ناسازگاری داشت، اینقدر پسرم تو محله خجالت کشید، مجبور شدیم کل محلهمون رو عوض کنیم، اونجا دخترم هم گفت دیگه درس نمیخونه، زندگیمون پاشید از هم، شوهرم هم گفتن اعدام میشه. واسه نیمکیلو شیشه... به ابوالفضل من نمیدونستم شیشه داره، اما گناه من این وسط چیه که با نداری و بدبختیش ساختم،
الانم به خاطر اون حتی آدما حاضر نمیشن برم تو خونههاشون کار کنم».
زهره، یکی از هزاران زنی است که بار خانواده زندانیان را به دوش میکشد، خانوادههایی که به گفته کارشناسان، عقوبتی سنگینتر از زندانی میکشند و زجرشان تمامی ندارد. راحله ساجدی، مددکار اجتماعی که درحالحاضر آموزش خودباوری به خانوادههای زندانی را در یک مرکز خیریه برعهده دارد، به «شرق» میگوید: «زندانی با وجود همه دردها و ناملایمات حبسکشیدن، اما زندگی رو به روالی دارد، ممکن است که حتی عقوبت اعدام در انتظارش باشد، اما رنجی که خانواده متحمل میشود، مشکلات مالی نیز بار آن را مضاعف میکند، علاوهبرآن، بازار انگزنی به خانواده زندانیان همیشه داغ است و آنها در مظان هرگونه اتهامی قرار میگیرند». وی افزود: «زنان خانواده زندانیان برای حل مشکلات معیشتی و پیداکردن شغل مناسب نیز دچار مشکلات فراواني میشوند؛ چراکه اکثریت قریببهاتفاق زندانیان از خانوادههای آسیبدیده اجتماعی هستند و در میان این خانوادهها کمتر کسی به سطح تحصیلات قابل قبول یا حرفهآموزی دست پیدا کرده، از طرفی بافت مردسالار این خانوادهها به آنها اجازه نمیدهد که به استقلال زنان فکر کنند و برای همین، زن بالاجبار در چرخه معیوب آسیب، گیر میکند و علاوه بر
هزینه نگهداری از خانواده، باید به فکر هزینه وکیل برای همسر یا پدر دربند خود، هزینههای فرد در زندان نیز باشد و این مسئله برای بسیاری از آنها کمرشکن است».
نرگس و برادر کوچکش، روی صندلیهای انجمن حمایت از زندانیان مرکز نشستهاند، نرگس صورت آرام و زیبا و خستهاش را به کاشیهای زمین دوخته است و برادرش با هیجان کاشیها را میشمارد، به شماره 43 که میرسد، به نرگس میگوید، بعد از 43 چند بود؟ نرگس میگوید: 44... دوباره شمارش آغاز میشود و نرگس دوباره چشمهایش را به کاشیها میدوزد... نرگس حالا چهار ماه است در خانه خالهاش، در ترمینال جنوب زندگی میکند، مادر و داییاش را به جرم حمل مواد مخدر دستگیر کردهاند و پدرش نیز سالها پیش ترکشان کرده، نرگس 15ساله، باوقار و زیباست، اشکان را محکم به خودش میچسباند و میگوید: «اومدم اینجا واسه مامانم... شاید برش گردونم خونه. صدای شوهرخالهم دراومده. از صبح به هوای مدرسه میزنم بیرون، اشکان رو هم میبرم. تو خیابونا هی پرسه میزنیم تا وقت خواب، به اشکان یاد دادم غذا نخوره، تو خیابون چیزی نخواد، شبا که میریم خونه خالم اونجا شام بخوره... نمیخوام مزاحم کسی باشم، میدونی؟».
روزی برای خانواده زندانیان
بنا به پیشنهاد سازمان زندانها و اقدامات تأمینی و تربیتی کشور و براساس تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی، روزی، به عنوان روز ملی حمایت از خانواده زندانیان یا روز نسیم مهر نامگذاری شده است که با هدف توجه بیشتر عموم به مشکلات این قشر نیازمند و لزوم حمایت همهجانبه از خانواده زندانیان، این روز در تقویم رسمی کشور برابر با 5 خرداد به ثبت رسیده است.
مسئله اصلی که خانواده زندانیان با آن دستبهگریبان هستند، فقر است. مشکلات اقتصادی حدود صد هزار خانواده زندانی در کشور باعث شده است که آمار 70درصدی خانوادههای فقیر زندانیان در گفتوگو با رئیس انجمن حمایت از زندانیان مرکز مورد توجه قرار بگیرد. مهران منتظر، مدیرعامل انجمن حمایت از زندانیان مرکز درباره مشکلات این خانوادهها میگوید: «مسئله پیداکردن شغل مناسب و تأمین هزینههای مادی زندگی از اساسیترین مشکلات خانوادههای زندانیان در کشور است. 70 درصد این خانوادهها از فقر مالی رنج میبرند و به همین دلیل، خیرین باید این مسئله را به صورت جدی مد نظر قرار بدهند». وی میافزاید: «عدم رسیدگی به مشکلات اساسی این خانوادهها ممکن است مشکلات زیادی را سر راه آنها قرار بدهد؛ به عنوان مثال اگر آنها نتوانند از نظر روحی و روانی مشکلات خود را حل کنند و همچنین فکری به حال وضعیت اقتصادی و معیشتی خود نکنند، جرم در این خانواده حالت مسری پیدا خواهد کرد». منتظر با اشاره به اینکه انجمن حمایت از زندانیان مرکز بدون توجه به جرم عمد یا غیرعمد به هر خانواده زندانی که به این انجمن مراجعه کند خدمات ارائه میدهد، بیان کرد: «مشکلاتی که گریبان
خانوادههای زندانیان را میگیرد، چندپاره است و آنها برای حل این مشکلات علاوه بر وجوه مادی، نیازمند خدمات مشاوره روانکاوی و حقوقی نیز هستند. به همین دلیل است که ضرورت ارتقای فرهنگ حمایت از خانواده زندانیان با توجه به اینکه خانواده زندانیان از اقشار ضعیف و محروم جامعه هستند روزبهروز بیش از پیش احساس میشود». وی در ادامه با اشاره به خدماتی که به خانوادهها ارائه میشود، افزود: «یکی از خدمات انجمن حمایت از زندانیان، مشاوره رایگان حقوقی است که سهشنبهها در دفتر انجمن و هفتهای یک روز در زندان اوین به ملاقاتکنندهها ارائه میشود. ما حتی برای بعد از آزادشدن زندانی هم مشاورههای حقوقی داریم. از طرفی خوداشتغالی، کلاسهای مشاوره و روانکاوی، آموزش خودباوری و آموزشهای دینی نیز از دیگر برنامههایی است که برای زندانیان در نظر گرفته میشود».
فقر و فقر و فقر
منتظر در پایان خاطرنشان کرد: «مشکل اصلی خانوادههای زندانیان مسائل اقتصادی است؛ مشکل اصلی این خانوادهها این است که چگونه هزینههای مالی پیگیری کار زندانی خود را تأمین کنند. مسئله دیگری که بسیار با آن مواجه میشویم، مشکلات خانواده زندانیان در جامعه است. مثلا به آنها شغل نمیدهند، بچههایشان در مدرسه اذیت میشوند، زندانیبودن پدر دختر چندان برای خانواده خواستگار خوشایند نیست و ممکن است دخترخانم موقعیت ازدواج خود را از دست بدهد. پس مشکلات اجتماعی بعد از مشکلات اقتصادی، دومین مشکل بزرگ این افراد است. سومین مسئلهاي که بیشترین مراجعهها را شامل میشود، این است که خانواده میخواهند بدانند آینده زندانی چه میشود، چه روندی در انتظار اوست و چگونه میتوانند از مشکلی که درگیر آن هستند، خلاص شوند». وی در پایان خطرنشان کرد: «افزایش زندانیان و چندبُعدیشدن مشکلات و آسیبهای اجتماعی کمک بیش از پیش خیران را برای کمک به خانوادههای زندانیان طلب میکند و ما علاوه بر اینکه از مردم میخواهیم فرهنگ بخشش را در خود تقویت کنند، میخواهیم شرایط زندانیان و خانوادههای آنها را نیز درک کنند و خانواده زندانی را نیز مجرم نبینند».
انجمن حمایت از زندانیان مرکز در اواسط خیابان سنایی تهران است؛ اگر روزی گذرتان به آنجا افتاد، روی صندلی کنار اتاق مشاوره بنشینید و به حرفهای خانواده زندانیان گوش کنید، این مهمترین کمکی است که میتوانید به آنها بکنید.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.