|

کدام سوسیالیسم

آرون اتزلر: در شرایط فعلی بسیاری از مردم به شکل معاصر سرمایه‌داری به‌سان پدیده‌ای طبیعی نگاه می‌کنند، اما این درست نیست- بلکه پیامد هژمونی سیاسی راست است. در این دیدگاه، ‌دوران نولیبرال کنونی ایستگاه پایانی تصور می‌شود اما به نظر من چیزی بیش از یک دوره موقت نیست. عقب‌نشینی‌هایی که از اواخر دهه 1970 مشاهده کرده‌ایم نمی‌تواند همیشه استمرار داشته باشد و به باور من یک عقب‌نشینی موقتی است و در دراز‌مدت ما از جنبش‌هایی برخوردار خواهیم بود که واقعا در راستای سوسیالیسم خواهد بود. اگر از چیزی باید هراس داشت فرایندهایی است که به نظر می‌رسد از کنترل خارج می‌شوند مانند ویرانی‌های زیست‌محیطی با پیامدهای وحشتناک اقتصادی و اجتماعی‌شان، یا مسائل ژئوپليتیک و رویارویی‌هایی که اکنون با توجه به جنگ سرد تازه به طور روزافزونی شاهد آنها هستیم. اگر در برابر این فجایع دوام بیاوریم، ‌معتقدم احتمال حرکت در جهت سوسیالیسم بیش از امکان استمرار ابدی سرمایه‌داری خواهد بود.
وقتی از مقوله گسترده طبقه کارگر استفاده می‌کنیم که شامل طبقات متوسط جدید هم می‌شود با طبقه‌ای به‌شدت پاره‌پاره و متمایز‌شده سروکار داریم و یافتن یک حزب سیاسی که بتواند نماینده همه لایه‌های مختلف این طبقه باشد دشوارتر می‌شود. این مسئله‌ای کلاسیک است و گرامشی از نخستین کسانی بود که به این مسئله پرداخت. در زمان جدید، مارتا هارنکر شیلیایی دراین‌باره بسیار نوشته است. فکر می‌کنم یکی از چشم‌اندازها این است که وقتی پروژه سوسیالیستی را شکل می‌دهیم، ‌باید فراگیر باشد. وقتی به احزاب موفق پودموس یا سیریزا نگاه می‌کنیم، ‌می‌بینیم که تشکیل یک حزب فراگیر چپ امکان‌پذیر است. همچنین باید توجه کرد که این فرایند بسیار طولانی‌تر از چرخه انتخابات است. سوسیال‌دموکراسی در سوئد وقتی موفق بود که آگاهانه ائتلافی بین طبقه کارگر و طبقه متوسط ایجاد کرد و از تمامی ابزارهای سیاسی و همه امتیازات لازم در هر دو طرف، برای انجام این کار استفاده کرد. لازم است نه‌تنها برای کارگران یقه‌سفید، بلکه کارگران یقه‌آبی و افرادی با باورها و مذهب‌های مختلف جذاب باشیم و آنگاه با توسل به سیاست‌های لازم به جامعه‌ای شکل دهیم که کار و زندگی مردم لایه‌های مختلف طبقه کارگر و متوسط امری طبیعی باشد. در کشورهای متعددی شاهدیم که بسیاری از کارگران یقه‌سفید از پشتیبانان اصلی پروژه‌های سوسیالیستی بوده‌اند. در برخی کشورهای دیگر شاهد مبارزات و ستیز آنتاگونیستی بین لایه‌های جمعیت گسترده‌تر زحمت‌کشان بوده‌ایم. این به‌نفع پروژه‌های سوسیالیستی ماست که پایه گسترده‌تر مردمی داشته باشیم. و به نظر می‌رسد بخش اعظم مبارزات بالفعل سیاسی مربوط به این است که آیا لایه‌های میانی به سمت طبقه کارگر تمایل دارند یا خیر. یکی از بزرگ‌ترین تفاوت‌ها در خلال دوران نولیبرالی در سوئد تغییر در بازار مسکن بوده است. درحالی‌که قبلا مسکن تقریبا یک حق اجتماعی بود، امروز یک کالا شده است، یک موضوع سوداگری مالی. نتیجه‌اش این بوده که لایه‌های میانی در مناطق داخل شهرها متمرکز شده، درحالی‌که طبقه کارگر به حاشیه شهرها یا به شهرک‌های کوچک‌تر رانده می‌شوند، و این امر بر روی آموزش، کار و دموکراسی نیز تأثیر می‌گذارد. اکنون طبقه کارگر و لایه‌های میانی در شرایط بسیار متفاوتی زندگی می‌کنند، ‌دیدگاه‌های کاملا متفاوتی را می‌پرورانند و شاید حتا یکدیگر را درک هم نکنند. این امر به یکی از بزرگ‌ترین تفاوت‌های سیاسی بین شهرهای بزرگ‌تر از سویی و شهرک‌ها و روستاها از سوی دیگر منجر شده. به نظر من این تفاوت یکی از مهم‌ترین موانع چپ امروز است- یعنی دشواری ایجاد وحدت میان طبقه کارگر و لایه‌های میانی، به‌جای وضعیت فعلی مبتنی‌بر قطبی‌شدن تفاوت‌های قومی و فرهنگی. (صص 66 و 270)

آرون اتزلر: در شرایط فعلی بسیاری از مردم به شکل معاصر سرمایه‌داری به‌سان پدیده‌ای طبیعی نگاه می‌کنند، اما این درست نیست- بلکه پیامد هژمونی سیاسی راست است. در این دیدگاه، ‌دوران نولیبرال کنونی ایستگاه پایانی تصور می‌شود اما به نظر من چیزی بیش از یک دوره موقت نیست. عقب‌نشینی‌هایی که از اواخر دهه 1970 مشاهده کرده‌ایم نمی‌تواند همیشه استمرار داشته باشد و به باور من یک عقب‌نشینی موقتی است و در دراز‌مدت ما از جنبش‌هایی برخوردار خواهیم بود که واقعا در راستای سوسیالیسم خواهد بود. اگر از چیزی باید هراس داشت فرایندهایی است که به نظر می‌رسد از کنترل خارج می‌شوند مانند ویرانی‌های زیست‌محیطی با پیامدهای وحشتناک اقتصادی و اجتماعی‌شان، یا مسائل ژئوپليتیک و رویارویی‌هایی که اکنون با توجه به جنگ سرد تازه به طور روزافزونی شاهد آنها هستیم. اگر در برابر این فجایع دوام بیاوریم، ‌معتقدم احتمال حرکت در جهت سوسیالیسم بیش از امکان استمرار ابدی سرمایه‌داری خواهد بود.
وقتی از مقوله گسترده طبقه کارگر استفاده می‌کنیم که شامل طبقات متوسط جدید هم می‌شود با طبقه‌ای به‌شدت پاره‌پاره و متمایز‌شده سروکار داریم و یافتن یک حزب سیاسی که بتواند نماینده همه لایه‌های مختلف این طبقه باشد دشوارتر می‌شود. این مسئله‌ای کلاسیک است و گرامشی از نخستین کسانی بود که به این مسئله پرداخت. در زمان جدید، مارتا هارنکر شیلیایی دراین‌باره بسیار نوشته است. فکر می‌کنم یکی از چشم‌اندازها این است که وقتی پروژه سوسیالیستی را شکل می‌دهیم، ‌باید فراگیر باشد. وقتی به احزاب موفق پودموس یا سیریزا نگاه می‌کنیم، ‌می‌بینیم که تشکیل یک حزب فراگیر چپ امکان‌پذیر است. همچنین باید توجه کرد که این فرایند بسیار طولانی‌تر از چرخه انتخابات است. سوسیال‌دموکراسی در سوئد وقتی موفق بود که آگاهانه ائتلافی بین طبقه کارگر و طبقه متوسط ایجاد کرد و از تمامی ابزارهای سیاسی و همه امتیازات لازم در هر دو طرف، برای انجام این کار استفاده کرد. لازم است نه‌تنها برای کارگران یقه‌سفید، بلکه کارگران یقه‌آبی و افرادی با باورها و مذهب‌های مختلف جذاب باشیم و آنگاه با توسل به سیاست‌های لازم به جامعه‌ای شکل دهیم که کار و زندگی مردم لایه‌های مختلف طبقه کارگر و متوسط امری طبیعی باشد. در کشورهای متعددی شاهدیم که بسیاری از کارگران یقه‌سفید از پشتیبانان اصلی پروژه‌های سوسیالیستی بوده‌اند. در برخی کشورهای دیگر شاهد مبارزات و ستیز آنتاگونیستی بین لایه‌های جمعیت گسترده‌تر زحمت‌کشان بوده‌ایم. این به‌نفع پروژه‌های سوسیالیستی ماست که پایه گسترده‌تر مردمی داشته باشیم. و به نظر می‌رسد بخش اعظم مبارزات بالفعل سیاسی مربوط به این است که آیا لایه‌های میانی به سمت طبقه کارگر تمایل دارند یا خیر. یکی از بزرگ‌ترین تفاوت‌ها در خلال دوران نولیبرالی در سوئد تغییر در بازار مسکن بوده است. درحالی‌که قبلا مسکن تقریبا یک حق اجتماعی بود، امروز یک کالا شده است، یک موضوع سوداگری مالی. نتیجه‌اش این بوده که لایه‌های میانی در مناطق داخل شهرها متمرکز شده، درحالی‌که طبقه کارگر به حاشیه شهرها یا به شهرک‌های کوچک‌تر رانده می‌شوند، و این امر بر روی آموزش، کار و دموکراسی نیز تأثیر می‌گذارد. اکنون طبقه کارگر و لایه‌های میانی در شرایط بسیار متفاوتی زندگی می‌کنند، ‌دیدگاه‌های کاملا متفاوتی را می‌پرورانند و شاید حتا یکدیگر را درک هم نکنند. این امر به یکی از بزرگ‌ترین تفاوت‌های سیاسی بین شهرهای بزرگ‌تر از سویی و شهرک‌ها و روستاها از سوی دیگر منجر شده. به نظر من این تفاوت یکی از مهم‌ترین موانع چپ امروز است- یعنی دشواری ایجاد وحدت میان طبقه کارگر و لایه‌های میانی، به‌جای وضعیت فعلی مبتنی‌بر قطبی‌شدن تفاوت‌های قومی و فرهنگی. (صص 66 و 270)

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.