|

در فاصله این 20 سال!

کریم ارغنده پور

از دوم خرداد ٧٦ تا 29 اردیبهشت ٩٦ فاصله‌ای 20ساله است. یکی از نمادهای معنادار این فاصله، همراهی دو رقیب اصلی دوم خرداد در چندسال اخیر و به‌ویژه در انتخابات هفته گذشته است. پرسش این است که آیا این دو رقیب پیشین و همراه امروز، تغییر ماهیت داده‌اند؟ پاسخ تحقیقا منفی است. آنها بر مواضع اصولی خود پایدارند، ولی زمانه چنان پیچ‌هایی خورده و چنان فرازوفرودهایی به خود دیده که در نتیجه‌اش این دو امروز در یک نقطه هم‌هدف شده و در کنار هم ایستاده‌اند. بخشی از این عوامل به تفاوت بینش‌ها و روش‌ها در نحوه تعاملات جامعه و قدرت در سطوح کلان بازمی‌گردد؛ از همان جنس که هاشمی را در روزهای پایانی عمر به اوج محبوبیت رسانده بود. این نکته‌ای است که از نگاه تیزبین جامعه دور نیست. اگر سؤال شود مهم‌ترین دستاورد دوران هشت‌ساله اصلاحات چه بوده؟ باید گفت بالارفتن سطح آگاهی عمومی و در نتیجه مشارکت مسئولانه شهروندان در سرنوشت خویش. این نکته در انتخابات گذشته و پیش‌تر از آن خود را روشن‌تر کرده است. متأسفانه در سال‌های گذشته شرایط کشور به‌گونه‌ای نبوده که احزاب قوی امکان فعالیت گسترده داشته باشند، ولی اولا انگیزه بالا برای مشارکت در انتخابات و «نه» به تحریم آن و در درجه بعد آرای لیستی در تهران و بسیاری از شهرهای بزرگ گواه روشنی بر هوشمندی سیاسی - حتی در نبود تشکل‌های زمینه‌ساز- است. دموکراسی پیش از آنکه در انتخابات معنا یابد، در کیفیت رقابت و امکان شکل‌گیری گفتمان‌های متفاوت معنا می‌یابد. کشور ما از این نظر با اینکه در ابتدای راه است، ولی می‌توان باافتخار گفت در سال‌های اخیر به‌ویژه در میان کشورهای منطقه آثار درس‌آموزی را به نام خود ثبت کرده؛ هم در ٩٢، هم ٩٤ و هم امسال. یکی از جالب‌ترین پیام‌ها در‌این‌باره از جِین سندرز، همسر برنی سندرز، نامزد نام‌آشنای مبارزات انتخاباتی اخیر ایالات متحده بود که پس از اعلام نتایج انتخابات در حساب توییتر خود نوشت: «ایرانی‌ها به دنیا نشان دادند که کار را چطور باید انجام داد!» بسیاری از رسانه‌های مهم دنیا در روزهای گذشته نوشتند که در ایران مردم به سه‌برابرشدن کمک‌های نقدی رأی ندادند. این یک پیام بسیار رساست. این نکته اگر به رقم پایین تولید ناخالص ملی توجه شود، درجه اهمیتش بیشتر است. همه دیدیم رقابت در انتخابات اخیر به اوج خود رسید - اگرچه گاهی حتی مرزهای غیرقابل‌باوری را هم درنوردید- ولی نهایتا رقابت‌ها در یک نقطه فیصله‌بخش به اتمام رسید و نظر اکثریت شنیده شد و این هم نکته‌ای است که نباید از نظرها دور داشت. مجموعه این نکات بر اهمیت انتخابات و بازیگری سیاسی - چه در عرصه عمومی و چه در سطوح قدرت- افزوده است. به گمان من ٢٩ اردیبهشت در امتداد دوم خرداد بود درحالی‌که دوم‌خردادهای جدیدی هم همچنان در پیش است و این راه مادامی که آن چشمه آگاهی، جوشان باشد تمام نمی‌شود. مردم ما مثل هرجای دیگری از پیروزی و شکستشان می‌آموزند، ولی اگر نتیجه این آزمون‌ها همراه‌شدن چهره‌های بیشتری از سیاسیون جناح‌های مختلف با یکدیگر و همگام با خواست‌های عمومی باشد، نتیجه‌اش بدون‌تردید در جهت پیشرفت این مرزوبوم و امیدوار‌کننده است. چنین باد!

از دوم خرداد ٧٦ تا 29 اردیبهشت ٩٦ فاصله‌ای 20ساله است. یکی از نمادهای معنادار این فاصله، همراهی دو رقیب اصلی دوم خرداد در چندسال اخیر و به‌ویژه در انتخابات هفته گذشته است. پرسش این است که آیا این دو رقیب پیشین و همراه امروز، تغییر ماهیت داده‌اند؟ پاسخ تحقیقا منفی است. آنها بر مواضع اصولی خود پایدارند، ولی زمانه چنان پیچ‌هایی خورده و چنان فرازوفرودهایی به خود دیده که در نتیجه‌اش این دو امروز در یک نقطه هم‌هدف شده و در کنار هم ایستاده‌اند. بخشی از این عوامل به تفاوت بینش‌ها و روش‌ها در نحوه تعاملات جامعه و قدرت در سطوح کلان بازمی‌گردد؛ از همان جنس که هاشمی را در روزهای پایانی عمر به اوج محبوبیت رسانده بود. این نکته‌ای است که از نگاه تیزبین جامعه دور نیست. اگر سؤال شود مهم‌ترین دستاورد دوران هشت‌ساله اصلاحات چه بوده؟ باید گفت بالارفتن سطح آگاهی عمومی و در نتیجه مشارکت مسئولانه شهروندان در سرنوشت خویش. این نکته در انتخابات گذشته و پیش‌تر از آن خود را روشن‌تر کرده است. متأسفانه در سال‌های گذشته شرایط کشور به‌گونه‌ای نبوده که احزاب قوی امکان فعالیت گسترده داشته باشند، ولی اولا انگیزه بالا برای مشارکت در انتخابات و «نه» به تحریم آن و در درجه بعد آرای لیستی در تهران و بسیاری از شهرهای بزرگ گواه روشنی بر هوشمندی سیاسی - حتی در نبود تشکل‌های زمینه‌ساز- است. دموکراسی پیش از آنکه در انتخابات معنا یابد، در کیفیت رقابت و امکان شکل‌گیری گفتمان‌های متفاوت معنا می‌یابد. کشور ما از این نظر با اینکه در ابتدای راه است، ولی می‌توان باافتخار گفت در سال‌های اخیر به‌ویژه در میان کشورهای منطقه آثار درس‌آموزی را به نام خود ثبت کرده؛ هم در ٩٢، هم ٩٤ و هم امسال. یکی از جالب‌ترین پیام‌ها در‌این‌باره از جِین سندرز، همسر برنی سندرز، نامزد نام‌آشنای مبارزات انتخاباتی اخیر ایالات متحده بود که پس از اعلام نتایج انتخابات در حساب توییتر خود نوشت: «ایرانی‌ها به دنیا نشان دادند که کار را چطور باید انجام داد!» بسیاری از رسانه‌های مهم دنیا در روزهای گذشته نوشتند که در ایران مردم به سه‌برابرشدن کمک‌های نقدی رأی ندادند. این یک پیام بسیار رساست. این نکته اگر به رقم پایین تولید ناخالص ملی توجه شود، درجه اهمیتش بیشتر است. همه دیدیم رقابت در انتخابات اخیر به اوج خود رسید - اگرچه گاهی حتی مرزهای غیرقابل‌باوری را هم درنوردید- ولی نهایتا رقابت‌ها در یک نقطه فیصله‌بخش به اتمام رسید و نظر اکثریت شنیده شد و این هم نکته‌ای است که نباید از نظرها دور داشت. مجموعه این نکات بر اهمیت انتخابات و بازیگری سیاسی - چه در عرصه عمومی و چه در سطوح قدرت- افزوده است. به گمان من ٢٩ اردیبهشت در امتداد دوم خرداد بود درحالی‌که دوم‌خردادهای جدیدی هم همچنان در پیش است و این راه مادامی که آن چشمه آگاهی، جوشان باشد تمام نمی‌شود. مردم ما مثل هرجای دیگری از پیروزی و شکستشان می‌آموزند، ولی اگر نتیجه این آزمون‌ها همراه‌شدن چهره‌های بیشتری از سیاسیون جناح‌های مختلف با یکدیگر و همگام با خواست‌های عمومی باشد، نتیجه‌اش بدون‌تردید در جهت پیشرفت این مرزوبوم و امیدوار‌کننده است. چنین باد!

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.