|

نتيجه انتخابات ايران فضاي مذاكره نفتي را مثبت‌تر از دوره قبل كرد

نمايش اقتدار در اوپك

شرق: توافقی بی‌‌نظیر و بی‌سابقه در تاریخ اوپک در صدوهفتادودومین نشست عادی بین اعضا شکل گرفت. کارشناسان می‌گویند همیشه آرزو بود که توافقی 50 تا 60 درصدی بین کشورهای عضو و کشورهای غیرعضو صورت بگیرد، اما تاکنون چنین سطح توافقی انجام نگرفته بود؛ توافقی نزدیک به صددرصد! بیژن زنگنه، وزیر نفت ایران که تنها برای 24 ساعت راهی وین شده بود تا در این نشست شرکت کند، مورد استقبال شمار زیادی از شرکت‌های بزرگ و کوچک نفتی قرار گرفته بود. گویا فضای انتخابات ایران سایه‌روشنی بر این مذاکرات داشت که به گفته جواد یارجانی، نماینده اسبق ایران در اوپک که اکنون نیز در وین حضور دارد، تلاش برای مذاکره با وزیر نفت ایران در حاشیه این نشست به نحو چشمگیری افزایش یافته بود که گویی نمایشی از اقتدار ایران در بین دیگر کشورها را روی پرده برده بود. بیژن زنگنه در حاشیه این نشست خبر داده بود اگر اوپک برای تمدید توافق کاهش تولید نفت، به توافق برسد، ایران به آن احترام می‌گذارد و به آن پایبند خواهد بود. این در حالی است که نشست قبلی اوپک بر اصرار ایران برای بازگشت به تولید قبل از تحریم‌ها گذشت و البته بااقتدار به نتیجه نشست. او پیش از آنکه اعضای اوپک پشت درهای بسته به توافق برسند، گفته بود از هر سه گزینه تمدید توافق، اعم از شش ماه، 9 ماه یا 12 ماه، حمایت می‌کند که البته سرانجام توافق برای مدت 9 ماه به بار نشست. هرچند اعضای اوپک و کشورهای غیراوپک با ‌هم توافق کردند تا 30 نوامبر 2017، حدود شش ماه بعد، دوباره نشستی برگزار کنند و اوضاع را مورد بررسی مجدد قرار دهند. زنگنه همان‌موقع هم بر پیش‌بینی‌ها روی قیمت 55 تا 60 دلاری نفت تأکید کرده بود که این اظهارنظر او، با اظهارنظر فعالان این حوزه هم‌خوانی داشت، هرچند دیدگاه مهدی عسلی، نماینده سابق ایران در اوپک، تا حدودی با این نظر متفاوت است. به گفته عسلی: «... مجموعه‌ای از عوامل دست به دست هم داده تا کمک کنند در قیمت‌های پایین‌تر از 45 دلار هم سرمایه‌گذاری بر شیل‌اویل‌ها منفعت داشته باشد. بنابراین بعید است که قیمت‌ها از ارقام بین 45 تا 50 دلار فاصله بگیرند». وزیر نفت ایران پس از حضور مقتدرانه در آخرین نشست اوپک گفت: «این نشست نسبت به نشست‎هایی که در سه سال گذشته در آن حضور داشتم، ساده بود و میان اعضا اتفاق‌نظر وجود داشت».به گفته او، اختلاف و بحثی وجود نداشت و نشست
صدو هفتاد و دوم اوپک در محیطی آرام برگزار و تصمیم‎ها به‌سرعت و بدون مشکل گرفته شد، در این نشست آنچه بازار انتظار داشت و فراتر از تحلیل‎های مطرح‌شده را انجام دادیم. او همچنین در مورد کشورهای غیراوپک هم گفت: «کشورهای غیرعضو اوپک هم در توافق کاهش عرضه همراهی خوبی داشتند، شاید نخستین‌بار در تاریخ اوپک است که مراعات اعضا تا این اندازه خوب بوده است و کاهش تولید نفت کشورهای غیرعضو اوپک بیش از تصور من بود».زنگنه درباره میزان پایبندی کشورهای عضو و غیرعضو اوپک به توافق کاهش تولید 30 نوامبر 2016 (دهم آذرماه 95) اظهار کرد: میزان پایبندی اعضای اوپک نزدیک صددرصد و تولیدکنندگان غیرعضو اوپک بالای 90 درصد بوده است. وقتی از او درباره افت قیمت نفت پس از این توافق پرسیده شد، گفت: «واکنش بازار نفت تا اندازه‌ای من را شگفت‌زده کرد و شاهد افت قیمت‎‌ها بودیم، به‌طوری‌که این موضوع سبب تعجبم شد درحالی‌که نباید این‌گونه پیش می‎رفت، اما ان‌شاءالله در روزهای آینده با توجه به مصاحبه‎ها و اظهارنظرهای مطرح‌شده در کنار اراده اعضای اوپک که تاکنون نشان داده شده است، قیمت‎ها اصلاح شود و بر اساس انتظاری که داشتیم روند افزایشی در پیش گیرد». وزیر نفت ایران درباره اینکه پیش از آغاز نشست 172 اوپک شما اعلام کردید که ایران علاقه‎مند همکاری‎ با شرکت‎های بزرگ و معتبر دنیاست، اظهار کرد: «من به‌صراحت اعلام کردم شرکت‎های آمریکایی، اگر پیام مردم ایران درک شود، این بهترین وضع برای مشارکت است زیرا مردم ایران پیام بسیار روشنی به جهانیان دادند و قدرتمندان دنیا باید این موضوع را درک کنند؛ ما به همسایگان خود و جهان در کمال اقتدار و سربلندی، پیام صلح و دوستی دادیم». وی درباره اینکه احساس شما درباره نخستین نشستی که در دولت یازدهم در اوپک حضور داشتید و تولید نفت ایران کم بود با امروز که تولید نفت ایران افزایش یافته است، چیست، گفت: «ما مقتدریم، شخصی از من پرسید، اگر به شما بگویند که باید تولید خود را کاهش دهید، چه‌کار می‌کنید؟ گفتم، چه کسی جرئت دارد به ما بگوید تولید خود را کم کنید. مگر کسی در اوپک می‎تواند به ما دستور دهد تولید را کم کنید؟ مگر اینکه تفاهم کنیم و بر مبنای اراده خودمان به آن وفاداریم. کسی جرئت نمی‌کند به ما بگوید تولید خود را کم کنید، ما قوی، مقتدر و سربلندیم و امروز از همیشه مقتدرتر هستیم».

---------------------------------------------------------------

روايت يارجاني از قبل اوپك در گفت‌وگو با «شرق»:
ميزان همكاري اعضا واقعا عجيب است

‌حال‌وهوای نشست 172 اوپک چگونه بود؟
نشست اخیر اوپک، بسیار متفاوت از نشست‌ نوامبر سال گذشته بود. علت این مسئله، هم به مذاکرات درون‌اوپکی‌ برای رسیدن به توافق و هم مذاکرات اوپکی‌ها با غیراوپکی‌ها برای دستیابی به فریز نفتی بود و این کار را سخت می‌کرد. در آن دوره جلسات طولانی برای رسیدن به این توافق برگزار شد، اما در نشست دیروز، بیشتر صحبت بر آن بود که توافق دوره قبل تمدید شود یا خیر که در نهایت توافق مطابق پیش‌بینی‌ها به انجام رسید. در نتیجه می‌توان گفت که حال‌وهوای این دوره بسیار مثبت‌تر از دوره قبل بود. البته برای هیئت ایرانی، به علت اینکه این نشست پس از انتخابات ریاست‌جمهوری بود، بیش از دیگر کشورها این مثبت‌بودن فضا ملموس بود. نتیجه این انتخابات و حضور گسترده مردم، اقتدار ایران را در بین کشورهای دیگر بالا برده بود که امری مشهود بود. درمجموع می‌توان گفت حال‌وهوای اوپک این دوره، مثل آب‌وهوای بهاری وین خوب بود.
‌با این اوصاف حاشیه خاصی نداشت؟
خیر، حضور وزیر نفت ایران گرچه در این دوره بسیار کوتاه بود و بیژن زنگنه بیشتر از 24 ساعت به دلیل مشغله کاری نتوانست بماند، اما در کنار نشست اصلی، مذاکراتی هم با شرکت‌هایی که مشتاق به همکاری با ایران بودند مانند توتال، گس‌پروم، شرکت‌های ایتالیایی، ترک و... انجام گرفت، هرچند بسیاری دیگر به دلیل فرصت اندک نتوانستند با زنگنه به مذاکره بنشینند. حتی می‌توان گفت در این دوره، مذاکرات حاشیه‌ای با ایران نسبت به دوره‌های قبل، بسیار چشمگیر بود.
‌ایران پیش‌تر تثبیت سقف تولید را نپذیرفته بود و بر بازگشت تولید به قبل از زمان تحریم تأکید داشت. آیا باز هم زنگنه آن شرط را مطرح کرده یا خیر؟
طبیعی بود که در نشست قبلی، ایران بخواهد به دوره پیش از تحریم‌ها برگردد، همان‌گونه که عراق پس از جنگ برای بازگشت در اوپک چنین رخصتی یافته بود. البته این نکته را نباید نادیده گرفت که می‌شد ایران ادعا کند توان تولید دارد و می‌تواند به دوره قبل برگردد، اما عملا نتواند چنین کند، خیلی می‌توانست مشکل‌آفرین باشد، اما کسانی که در صنعت نفت ایران هستند، شرایط را با وجود تحریم‌ها، برای افزایش تولید آماده نگه داشتند و این اتفاق سبب شد ایران بتواند فقط یک‌سال پس از تحریم‌ها، تقریبا به حد تولید قبل از تحریم برسد که موفقیت بزرگی برای ایران بود. به‌هرحال ایران توانست در طول مذاکرات نفس‌گیر این خواسته خود را به اعضای اوپک بقبولاند و آنها هم خواست ایران را بپذیرند. هرچند این مذاکرات به اوپک محدود نبود و قبل از برگزاری اوپک 171، چندین مذاکره در جلسات طولانی در سطوح کارشناسی و کارشناسی‌ارشد انجام شد که بسیار پیچیده و سخت بود.
‌اکنون تولید ایران چقدر است؟
صنعت نفت صنعت پیچیده‌ای است. هر سال کشورهای نفتی به دلایل طبیعی، افت تولید را دارند، در نتیجه بخشی از تولید‌های جدید برای جایگزین‌‌کردن افت طبیعی است. منابع ثانویه که مورد استناد اوپک هستند اعلام کرده‌اند تولید ایران اکنون در حدود سه‌‌‌ميليون و 750 هزار بشکه در روز است و ایران اعلام کرده در حدود سه‌‌‌ميليون و 860 هزاربشکه در روز تولید دارد. در نتیجه اختلاف چندانی بین این دو آمار وجود ندارد و ایران هم برنامه‌های توسعه‌ای خود را دنبال می‌کند. هرچند میزان تولید ایران دیگر نمی‌تواند در همین سطح باقی بماند، مگر اینکه قراردادهای نفتی به ثمر بنشینند و کم‌کم ایران بتواند به برنامه‌ای که برای افزایش تولید در طول برنامه دارد دست یابد. آنچه کشورها را در اوپک مقتدر می‌کند، توان تولید هر کشور عضو است و بر اساس آن به هر کشور توجه می‌شود. این روند برای خارج از اوپک هم معنادار است. علت اینکه اکنون روسیه برای اوپک بسیار دارای اهمیت است، آن است که گرچه ذخایر این کشور از ایران کمتر است، اما تولید نفت آن نزدیک به 11 میلیون بشکه در روز است و پیرو آن، صادرات نفتی بالایی دارد و به همین نسبت هم توجه بیشتری به این کشور می‌شود. آن هم به‌خاطر آنکه توانسته توان تولید خود را بالا نگه دارد. به‌هرحال ایران برای افزایش توان تولید خود تلاش می‌کند، اما شک نکنید رقبای ایران؛ چه سیاسی و چه اقتصادی، به هر وسیله‌ای دست می‌زنند تا ایران نتواند برنامه‌های توسعه‌ای خود را دنبال کند. سفر ترامپ و تهدیدهای ایران از سوی او هم همین است که سرمایه‌گذاران خارجی را از آمدن به ایران بترساند. تولیدکنندگان بزرگ نفت هم دوست ندارند ایران به آنچه در توان دارد دست پیدا کند. به‌هرحال باید تلاش کنیم صنعت نفت ایران که ملی‌ترین صنعت ایران محسوب می‌شود، بتواند نقش خود را ایفا کند و این درآمد، به وسیله‌ای برای توسعه‌ اقتصادی ایران تبدیل شود. این نکته را اضافه کنم که صرفا افزایش تولید نفت و درآمد حاصل از آن دارای اهمیت نیست. بسیار مهم است که درآمدهای حاصل از آن را چگونه بتوانیم مصرف کنیم. آیا این درآمد برای اداره زندگی روزمره مردم خرج می‌شود یا اینکه به سرمایه و ثروت روی زمین تبدیل می‌شود؟ ‌
‌آیا در این نشست در تولید کشورهای دیگر تغییر ایجاد شد؟
من سال‌هاست اخبار اوپک را دنبال می‌کنم و مسئولیت نمایندگی ایران را چندین دوره، از زمان آقای آقازاده در اوپک داشتم و پنج سال، در دبیرخانه اوپک، در اداره تحقیق بازار نفت حضور داشتم. برهمین‌اساس به ضرس قاطع می‌گویم این رقم پایبندی به تعهد که نزدیک به صددرصد است، تاکنون در اوپک سابقه نداشته است. این میزان همکاری، واقعا عجیب است. یک زمانی 50 تا 60 درصد توافق در اوپک، رقمی بالا بود. از آن مهم‌تر همکاری اعضای غیراوپک است. در گذشته این آرزوی اوپک بود که اعضای غیراوپک به چنین تصمیم‌گیری‌هایی ملحق شوند، اما اکنون نه‌تنها ملحق شده‌اند، بلکه همکاری چشمگیری هم داشتند. به نظر می‌رسد چشم تولیدکنندگان نفت در جهان از سقوط فاجعه‌آمیز قیمت نفت در ژانویه سال 2016 و افت قیمت به زیر 30 دلار ترسیده و به این نتیجه رسیده‌اند که باید با هم همکاری کنند. به‌هرحال این اقدام، هم درآمد کشورها را کاهش می‌دهد و هم سرمایه‌گذاری را دچار افت می‌کند که می‌تواند منجر به افزایش بی‌سابقه نفت در دو سال آینده شود. در نتیجه این همکاری بی‌نظیر است و امیدوارم ادامه پیدا کند.
‌تصمیم روسیه و عربستان حدود یک هفته قبل از نشست اوپک مبنی‌بر تداوم فریز، چقدر روی تصمیم‌گیری اوپک تأثیرگذار بوده؟ آیا نمی‌توان گفت این دو کشور لیدری بازار نفت و اوپک را برعهده دارند؟

اینکه این دو کشور از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان نفت اوپک و غیراوپک هستند، یک واقعیت است. این هم واقعیت است که این دو کشور صادرات بالایی هم دارند. این دو کشور همواره با هم مذاکره می‌کنند و هر دو به علت اهمیت نقش نفت در بودجه‌شان، به یک تفاهم می‌رسند. عنوان آن هرچه که باشد، باید دید نتایج آن برای کشورهای عضو و غیرعضو اوپک مثبت است یا نه؟ وقتی این نتایج مثبت است، هر عنوانی که داشته باشند، فرقی نمی‌کند. البته آنها هم تثبیت تولید را به‌عنوان توافق مطرح نکردند، چراکه اگر چنین بود مذاکرات در نشست اخیر اوپک، بی‌فایده بود. مذاکرات انجام شد و با وجود نظرات متفاوت که روی شش ماه، 9 ماه یا یک سال و حتی بیشتر تأکید داشتند، در نهایت ادامه مسیر تا 9 ماه آینده مورد پذیرش قرار گرفت.

‌فکر می‌کنید این توافق در 9 ماه آینده، پایدار بماند؟
اگر شش ماه گذشته را مبنا قرار دهیم که در تاریخ اوپک و همکاری‌ با غیراوپک بی‌نظیر بوده، شرایط خوبی در انتظار ما خواهد بود، اما باید بدانیم که بازار نفت بازاری یک‌بُعدی نیست. اوپک، توافق با غیراوپک تنها یک بخش است و عناصر دیگری مانند مسائل سیاسی و ژئوپلیتیک، وضعیت اقتصادی جهان، میزان تقاضا و سرعت کاهش مازاد عرضه نفت در بازارهای جهانی و... هم در این راستا مؤثر هستند، اما از آنجا که تصمیم گرفته سی‌ام ماه نوامبر، حدود شش ماه آینده، دوباره نشستی با حضور اعضای اوپک و غیراوپک داشته باشد، این فرصت به وجود می‌آید که اگر نیازی وجود داشت تا تغییر یا اصلاحی در این تصمیم ایجاد شود، چنین اتفاقی رخ دهد. اوپک هم سال‌های طولانی است که قیمت موردعلاقه خود را اعلام نمی‌کند و این اعضا هستند که قیمت موردعلاقه خود را اعلام می‌کنند که ارتباطی به سازمان اوپک ندارد.
‌پیش‌بینی شما از قیمت نفت پس از این توافق چیست؟
خیلی از کارشناسان می‌گویند اگر این توافق ادامه داشته باشد، اگر مسائل ژئوپلیتیک اتفاق نیفتند، اگر اقتصاد جهان به همین ترتیب ادامه پیدا کند و بسیاری از شروط دیگر، قیمت نفت جهانی در حدود 55 تا 60 دلار خواهد بود. نگاه به این مسئله هم مهم است که کشورها بودجه‌های خود را با چه قیمت نفتی پیش‌بینی می‌کنند یا اینکه شرکت‌های نفتی بزرگ، چه قیمت‌هایی را برای سرمایه‌گذاری‌های خود در نظر می‌گیرند. به هر صورت به‌خاطر پیچیده‌بودن بازار نفت، هیچ‌کس نمی‌تواند صددرصد قیمتی را برای چند ماه آینده پیش‌بینی کند.
‌پیش‌بینی‌ها در مورد تقاضا برای نفت چیست؟ آیا این احتمال وجود دارد که تقاضای نفت بالا برود؟
مؤسساتی در دنیا هستند که تقاضا را، هم برای سالی که در آن قرار داریم و هم برای سال‌های آتی پیش‌بینی می‌کنند. افزایش تقاضا در سال 2016 طبق گزارش‌های اوپک، یک‌‌میلیون‌و 400 هزار بشکه بوده و برای سال کنونی، افزایش تقاضا حدود یک‌‌میلیون‌و 300 هزار بشکه پیش‌بینی شده است. تفاوت زیادی نیست، اما روند کاهشی داشته. به‌هرحال پیش‌بینی می‌شود این روند کماکان ادامه داشته باشد، هرچند امیدواریم شرایط اقتصادی جهان به‌نحوی پیش ‌برود که تقاضا برای نفت بالا برود.
‌آيا نمايندگان كمپاني‌هاي آمريكا و شيل‌اويل‌ها در حاشيه اين مذاكرات حضور داشتند و نسبت به نتيجه اوپك واكنشي از خود نشان دادند؟
شرايط توليد نفت آمريكا با باقي جهان متفاوت است. كمپاني‌هايي كه در بخش توليد نفت شيل حضور دارند، هيچ انسجامي با هم ندارند و اصول روابط‌شان بر رقابت با يكديگر است. درحالي‌كه نقش كشورها در غيراوپكي‌هايي مانند روسيه، عمان و جمهوري آذربايجان پررنگ است؛ در نتيجه مي‌توانند در حاشيه نشست‌ها حضور داشته باشند تا از نتايج اوپك آگاه شوند و تصميم بگيرند در مذاكرات شركت كنند يا نه. اين شرايط براي شركت‌هاي نفتي شيل‌اويل برقرار نيست. آناليست‌ها هم در اين نشست‌ها حضور پيدا مي‌كنند اما اينكه به‌عنوان سازمان يا توليدكننده از طرف شيل‌اويل‌ها در اين نشست حضور پيدا كنند، چنين نيست. البته فراموش نكنيم در دهه‌هاي اول توليد نفت، سازماني وجود داشت كه شيل‌اويل‌ها را نمايندگي کند و می‌توانست قيمت نفت را يكباره بالا و پايين ببرد. اوپك پس از پيدايش، چنين مديريت توليدي را از اين سازمان آموخت. طبيعي است اكنون شيل‌اويل‌ها هم مسائل اوپك را دنبال مي‌كنند، زيرا نتيجه اوپك در تصميم‌گيري آنها اثرگذار خواهد بود.
‌يعني تا الان واكنشي نداشته‌‌اند؟
به هر حال آنها يك مجموعه نيستند و سخنگويي ندارند و هنوز صدايي از جانب آنها شنيده نشده است.
‌علت افت قيمت‌ها پس از نشست اوپك چه بود؟
قيمت‌ها فقط به تصميم اوپك وابسته نيست. بخش بزرگي از بازار نفت به معاملات روي كاغذ بستگي دارد. عده زيادي از فعالان، در آن معاملات كاغذي پوزيشن دارند، يا خريدارند يا فروشنده. آنها مي‌توانند با خبرها بازي كنند. مي‌گويند معلوم بود اين توافق صورت مي‌گيرد و اين باعث مي‌شود قيمت‌ها كاهش پيدا كند. وقتي اين قيمت كاهش پيدا مي‌كند، تازه خريداران جديدي پيدا مي‌شوند. عده ديگري هم كه در قيمت پايين نفت منافع دارند، با اخبار بازي مي‌كنند. اما در هر حال عوامل اساسي بازار نفت، در بلندمدت اثر خود را خواهد گذاشت.

تحليل نشست اوپك در گفت‌وگو با عسلي:

شيل اويل‌ها با 45 دلار هم سود آورند

‌شما سال‌ها است که فضای حاکم بر تصمیم‌گیری‌های حوزه نفت و گاز را از نزدیک مانیتور می‌کنید؛ براساس‌این فضای کلی حاکم بر نشست اوپک را چگونه دیدید؟
به نظر می‌رسد تقریبا یکی، دو هفته پیش از كنفرانس ماه می 2017 وزرای اوپک نتیجه آن تعیین شده بود؛ یعنی تداوم توافق 30 نوامبر سال پيش که سپس در دهم دسامبر با توافقی که با 11 كشور تولیدکننده غير اوپك انجام و تقویت شد. مقام‌های مرتبط کشورهای عضو که در مورد کنفرانس اظهار نظر کرده بودند، از جمله وزیر نفت ایران، حمایت خود از تمدید توافق را اعلام کرده بودند. همين اتفاق هم رخ داد. اگر به خاطر داشته باشید، حدود یک هفته پیش در حاشیه کنفرانس چین (ابتکار جاده و کمربند) وزرای نفت عربستان و انرژی روسیه بیانیه مشترکی دادند و در آن از تمدید قرارداد سال گذشته حمایت کردند. در آن بیانیه اظهار نظر شده بود که توافق سال گذشته 9 ماه ديگر تمديد شود. پس از آن هم اظهار نظرهايي كه وزراي كشورهاي مهم اوپك مانند ايران، عراق، كويت، ونزوئلا و... داشتند همه نشان مي‌داد كه اين‌ کشورها نیز با تمدید موافق‌اند. بيشتر تحليلگران بازار نفت هم معتقد بودند كه اين توافق تمديد مي‌شود كه همين اتفاق هم رخ داد. البته بحث‌هایی بود که آيا توافق تا پايان سال تمديد ‌شود يا براي يك سال يا 9 ماه آینده یعنی از جولای تا مارس سال آینده که این مورد اخیر در کنفرانس به تصویب رسید. ضرورت تمدید توافق سال قبل اين بود كه هدف اصلي آن توافق هنوز به دست نیامده است. هدف اصلي توافق سال آن بود که مازاد انبارهاي نفتي تجاري جهان را حذف کنند و سطح انبارها را به متوسط سطح انبارهای تجاری در سال‌هاي پيش كاهش دهند. اما اين اتفاق رخ نداد و بررسي‌هايي كه اكنون از بازار انجام و منتشر شده نشان مي‌دهد كه سطح اين انبارها هنوز حدود 250 تا 270 ميليون بشكه بالاتر از سطح پنج سال گذشته است. به همين دليل اينها تصميم گرفتند كه توافق سال پيش را تمديد كنند.
‌نکته‌ای که در‌این‌میان عجیب بوده و حتی وزیر نفت هم گفته که از این موضوع «شگفت‌زده» شد، این بوده که پس از آنکه این تصمیم گرفته می‌شود، قیمت نفت جهان افت می‌کند. چرا این اتفاق رخ می‌دهد؟
البته به احتمال زیاد این کاهش موقت باشد؛ قیمت‌ها تا دو روز پیش از کنفرانس در حال افزایش بود. این پرسش مطرح می‌شد که آیا اعضای اوپک باز هم میزان کاهش را افزایش می‌دهند یا خیر؟ به این معنا که برخی پیشنهاد دادند از آنجا که همچنان با مازاد عرضه نفت مواجه هستیم (هم‌اکنون حدود 500 هزار بشکه مازاد عرضه نفت در بازار وجود دارد) ممکن است اوپك و غيراوپك در کنفرانس تصميم بگيرند كه مقدار كاهش را افزايش دهند؛ یعنی کاهش یک‌‌میلیون‌و 200‌ هزار بشکه‌ای را افزایش دهند؛ اما زماني كه تصميم بر تمديد 9 ماهه‌ توافق سال قبل گذاشته شد با توجه به مازاد کنونی نفت در بازار قیمت‌ها اندکی کاهش یافت که البته به تدریج به روند قبلی بازگشت؛ گزارش‌ها نشان می‌دهد که تقاضا برای نفت اوپك کمتر از میزان برآوردشده است زیرا از یک سو تولید نفت در آمریکا، برزیل، دریای شمال و کانادا افزایش یافته است و هم تقاضا در كشورهايي چون آلمان، آمريكا و تركيه و هندوستان كمتر از مقداري بود كه پيش‌بيني شده بود. اينها باعث شد بازار به این نتیجه برسد که تمدید توافق سال قبل توسط اوپک و غیراوپک به تنهایی قادر نیست مازاد عرضه را از بازار حذف کند. اما باید توجه کرد توافق بر سر کاهش بیشتر تولید توسط کشورهای اوپک و غیراوپک هم به سادگی نیست و زمینه‌سازی زیادی لازم دارد. شاید اگر مازاد عرضه نفت ادامه یافت در کنفرانس آینده اوپک در این مورد بحث و تصمیم‌گیری شود.
‌ایران پیش از اینها فریز را نمی‌پذیرفت و بیان می‌کرد که باید به تولید پیش از زمان تحریم‌ها یعنی حدود چهارونیم‌ میلیون بشکه در روز دست پیدا کنیم. آيا آقاي زنگنه اين را بازهم در نشست مطرح كرده بود يا نه ؟
ایران پیش‌از‌این هرگز برای شرکت در فریز رقم چهار‌و‌نیم‌ میلیون بشکه را اعلام نکرده بود، بلکه گفته بود ما باید به ظرفیت‌های پیش از تحریم بازگردیم.
شرایط قبل از تحریم هم صرفا مقدار تولید نبود بلکه نسبت تولید ایران به کل بازار یا تولید اوپک و نسبت به تولید کشورهای دیگر مانند عربستان و حتی عراق را هم می‌توانستیم در نظر بگیریم. براي شركت در فريز رقم چهارونيم ميليون بشكه را اعلام نكرده بود. درباره توافق سال قبل اوپک که ایران آن را پذیرفت، به این صورت بود که در آن زمان ایران حدود 3.7 میلیون بشکه نفت تولید می‌کرد. اوپک به توافق رسیده بود که هر کشور تولید خود را نسبت به سقف تولید اکتبر سال 2016 4.5 درصد کاهش دهد. اما ایران این را نپذیرفت و فقط قبول کرد که سهمیه ایران نسبت به اوج تولید کشور در سال‌های قبل محاسبه شود. اوج تولید ایران در سال‌های قبل از تحریم بر اساس منابع ثانویه نزدیک. چهار میلیون بشکه گزارش شده بود و در نتیجه قرار شد ایران تا 3.8 میلیون بشکه در روز بتواند تولید کند که حدود صد هزار بشکه بیشتر از تولید واقعی کشور در آن زمان بود. تاكنون شرايط به گونه‌اي پيش رفته كه امروز توليد ايران در سطح چهار ميليون و 800 هزار بشكه است.
‌خب؛ با‌این‌حساب به گمان شما ایران فریزهای احتمالی بعدی را رد می‌کند یا خیر؟
ایران اکنون به همان شرایط پیش از تحریم‌ها نزدیک می‌شود؛ اگر بتوانیم در شش ماه آینده ظرفیت تولید خود را افزایش دهیم، و به بیش از اوج تولید سال‌های گذشته برسیم، با‌لطبع می‌توانیم مذاکره کرده و سقف تولید خود را بالا ببریم. هرچند موضوع ساده‌ای نخواهد بود. البته اگر تقاضای جهانی اينجاست كه ممكن است تا زماني اصلا نفت بالاتر رفته و عرضه غیراوپک محدود شود، بالطبع پذیرش افزایش سقف تولید ما هم آسان‌تر خواهد بود.
‌پرسش ديگر درباره توافقي است كه در همين نشست بين اعضا رخ داد. شما گمان مي‌كنيد با تصميمي كه گرفته شد، در ماه‌هاي آينده قيمت جهاني نفت به چه شكلي خواهد بود؟ در واقع برايند شما از بهاي نفت چيست؟
به نظر مي‌رسد كه قيمت نفت تقريبا حول قیمت‌هایی تا حدودی تثبيت شود. در واقع بعيد است كه قيمت در ماه‌های بعد زیاد از قیمت‌های فعلی فاصله بگیرد. همان‌طور که گفته شد، هم‌اکنون توليد نفت شیل آمريكا بسيار انعطاف‌پذير است و از فصل چهارم سال میلادی قبل در حال افزایش است به‌طوری‌که به اوج تولید خود در تابستان سال قبل نزدیک می‌شود.
‌پرسش ديگر درباره توافقي است كه در همين نشست بين اعضا رخ داد. شما گمان مي‌كنيد با تصميمي كه گرفته شد، در ماه‌هاي آينده قيمت جهاني نفت به چه شكلي خواهد بود؟ در واقع برايند شما از بهاي نفت چيست؟

به نظر مي‌رسد كه قيمت نفت تقريبا حول قیمت‌هایی تا حدودی تثبيت شود. در واقع بعيد است كه قيمت در ماه‌های بعد از قیمت‌های فعلی زیاد فاصله بگیرد. همان‌طور که گفته شد، هم‌اکنون توليد نفت شیل آمريكا بسيار انعطاف‌پذير است و از فصل چهارم سال میلادی قبل در حال افزایش است به‌طوری‌که به اوج تولید خود در تابستان سال قبل نزدیک می‌شود. اين هم نشان مي‌دهد كه در 45 دلار هم بخش بزرگي از توليد نفت غيرمتعارف آمريكا، سودآور است. از عوامل مؤثر بر رشد تولید آمریکا امکان صادرات نفت خام از آمريكا كه پيش‌تر به دليل واردات زياد آن کشور غيرقانوني بود؛ اما اكنون آزاد شده است؛ بنابراين شركت‌هاي بسياري در آمريكا مي‌توانند نفت توليد كنند و حتي اگر مشتري بهتري در خارج از آمریکا داشته باشند، صادر هم كنند؛ بنابراين چون توليد آمريكا و كشورهاي ديگر مانند برزيل (كه توليد آن کشور از آب‌هاي عميق 200 هزار بشكه و تولید سوخت زیستی حدود 135 هزار بشکه افزایش یافته است) توليدشان را افزايش داده‌اند، نشان مي‌دهد كه ممكن است انبارهاي نفت در سطحي كه اوپك مي‌خواهد كاهش پيدا نكند؛ از سوي ديگر هم بعيد است كه تقاضا برای نفت افزایش پیش‌بینی‌نشده‌ای داشته باشد. در واقع تقاضا در ماه‌های اخیر در آمریکا، آلمان، هند و برخی از کشورهای دیگر کمتر از میزان مورد انتظار افزایش یافته است. اينها نشان مي‌دهد كه تا چند ماه آينده و كنفرانس آخر نوامبر فرصت مناسبي است كه اوپك به بازار نظر بيفكند كه آيا بازار به تعادل باز‌مي‌گردد يا خير. تا آن زمان بعيد است كه قيمت‌ها از قميت‌هاي فعلي فاصله چنداني بگيرد كه بين 45 تا 50 دلار در نوسان است. باید توجه کرد که هزينه توليد نفت‌هاي غيرمتعارف پايين آمده است و بنابراين اين خودش فشاري است كه به قيمت مي‌آيد. پيش‌تر گفته مي‌شد كه اگر قيمت پايين‌تر از 60 دلار باشد، آنها قادر به توليد نيستند؛ اما حالا روشن شده كه آنها هزينه‌هايشان را پايين آورده‌اند؛ تكنولوژي‌شان را بهتر كرده‌اند؛ فناوري‌شان را بهبود بخشيده‌اند؛ بازارهايشان را گسترش داده‌اند و بازارهاي مالي آمريكا هم حالا مايل‌اند كه در این فعالیت‌ها سرمايه‌گذاري كنند؛ يعني مجموعه‌اي از عوامل دست به دست هم داده تا كمك كند كه در قيمت‌هاي پايين‌تر از 45 دلار هم سرمايه‌گذاري بر شيل‌اويل‌ها سود داشته باشد؛ بنابراين بعيد است كه قيمت‌ها از ارقام بين 45 تا 50 دلار فاصله بگيرد. حتي در سال آينده. چون بيشتر اين سازمان‌ها مانند اوپك و سازمان بین‌المللی انرژی... پيش‌بيني مي‌كنند كه تعادل بازار شايد در اواسط سال آينده محقق شود، قيمت‌ها كم‌كم به سطح 50 تا 55 دلار برسد؛ اما فعلا و امسال تا نخستين ماه‌هاي سال آينده ميلادي بعيد است كه عوامل بنیادی نفت تغیر زیادی کرده و قیمت‌ها به طور معنی‌داری از سطح فعلی فاصله بگیرند.
‌شما به نفت‌هاي غيرمتعارف اشاره كرديد؛ پرسش من اين است كه واكنش آنها به تصميم جديد و كنفرانس جديد چیست؟
آنها يكي، دو شركت نيستند؛ ده‌ها و بلكه صدها شركت كوچك‌كوچك، متوسط و بزرگ‌اند که در حال تولید نفت خام در آمریکا هستند. اينها دائما در حال رقابت با خودشان و جهان هستند تا هزينه‌ها را پايين بياورند تا سود ببرند. اگر يك يا دو دلار بين هزينه تمام‌شده و سودشان فاصله باشد، باز هم توليد مي‌كنند؛ چرا‌كه اينها شركت‌هايي هستند كه هزينه‌هايشان خيلي پايين است؛ بنابراين اگر اوپك تصميم بگيرد كه اين قرارش را تمديد كند، تولید براي برخي از اين شركت‌ها سودآور خواهد بود و طبعا توليدشان را افزايش می‌دهند؛ تا جايي كه قيمت‌ها مانند سال پيش به قدري پايين بيايد كه ديگر توليد براي آنها صرف نكند؛ بنابراين آ‌نها شركت‌هاي خصوصي هستند و با همه قوا تلاش مي‌كنند توليدشان را افزايش دهند تا اينكه منفعت ببرند؛ این با تصمیمات شرکت‌های دولتی در کشورهای اوپک و برخی دیگر از کشورها متفاوت است.

شرق: توافقی بی‌‌نظیر و بی‌سابقه در تاریخ اوپک در صدوهفتادودومین نشست عادی بین اعضا شکل گرفت. کارشناسان می‌گویند همیشه آرزو بود که توافقی 50 تا 60 درصدی بین کشورهای عضو و کشورهای غیرعضو صورت بگیرد، اما تاکنون چنین سطح توافقی انجام نگرفته بود؛ توافقی نزدیک به صددرصد! بیژن زنگنه، وزیر نفت ایران که تنها برای 24 ساعت راهی وین شده بود تا در این نشست شرکت کند، مورد استقبال شمار زیادی از شرکت‌های بزرگ و کوچک نفتی قرار گرفته بود. گویا فضای انتخابات ایران سایه‌روشنی بر این مذاکرات داشت که به گفته جواد یارجانی، نماینده اسبق ایران در اوپک که اکنون نیز در وین حضور دارد، تلاش برای مذاکره با وزیر نفت ایران در حاشیه این نشست به نحو چشمگیری افزایش یافته بود که گویی نمایشی از اقتدار ایران در بین دیگر کشورها را روی پرده برده بود. بیژن زنگنه در حاشیه این نشست خبر داده بود اگر اوپک برای تمدید توافق کاهش تولید نفت، به توافق برسد، ایران به آن احترام می‌گذارد و به آن پایبند خواهد بود. این در حالی است که نشست قبلی اوپک بر اصرار ایران برای بازگشت به تولید قبل از تحریم‌ها گذشت و البته بااقتدار به نتیجه نشست. او پیش از آنکه اعضای اوپک پشت درهای بسته به توافق برسند، گفته بود از هر سه گزینه تمدید توافق، اعم از شش ماه، 9 ماه یا 12 ماه، حمایت می‌کند که البته سرانجام توافق برای مدت 9 ماه به بار نشست. هرچند اعضای اوپک و کشورهای غیراوپک با ‌هم توافق کردند تا 30 نوامبر 2017، حدود شش ماه بعد، دوباره نشستی برگزار کنند و اوضاع را مورد بررسی مجدد قرار دهند. زنگنه همان‌موقع هم بر پیش‌بینی‌ها روی قیمت 55 تا 60 دلاری نفت تأکید کرده بود که این اظهارنظر او، با اظهارنظر فعالان این حوزه هم‌خوانی داشت، هرچند دیدگاه مهدی عسلی، نماینده سابق ایران در اوپک، تا حدودی با این نظر متفاوت است. به گفته عسلی: «... مجموعه‌ای از عوامل دست به دست هم داده تا کمک کنند در قیمت‌های پایین‌تر از 45 دلار هم سرمایه‌گذاری بر شیل‌اویل‌ها منفعت داشته باشد. بنابراین بعید است که قیمت‌ها از ارقام بین 45 تا 50 دلار فاصله بگیرند». وزیر نفت ایران پس از حضور مقتدرانه در آخرین نشست اوپک گفت: «این نشست نسبت به نشست‎هایی که در سه سال گذشته در آن حضور داشتم، ساده بود و میان اعضا اتفاق‌نظر وجود داشت».به گفته او، اختلاف و بحثی وجود نداشت و نشست
صدو هفتاد و دوم اوپک در محیطی آرام برگزار و تصمیم‎ها به‌سرعت و بدون مشکل گرفته شد، در این نشست آنچه بازار انتظار داشت و فراتر از تحلیل‎های مطرح‌شده را انجام دادیم. او همچنین در مورد کشورهای غیراوپک هم گفت: «کشورهای غیرعضو اوپک هم در توافق کاهش عرضه همراهی خوبی داشتند، شاید نخستین‌بار در تاریخ اوپک است که مراعات اعضا تا این اندازه خوب بوده است و کاهش تولید نفت کشورهای غیرعضو اوپک بیش از تصور من بود».زنگنه درباره میزان پایبندی کشورهای عضو و غیرعضو اوپک به توافق کاهش تولید 30 نوامبر 2016 (دهم آذرماه 95) اظهار کرد: میزان پایبندی اعضای اوپک نزدیک صددرصد و تولیدکنندگان غیرعضو اوپک بالای 90 درصد بوده است. وقتی از او درباره افت قیمت نفت پس از این توافق پرسیده شد، گفت: «واکنش بازار نفت تا اندازه‌ای من را شگفت‌زده کرد و شاهد افت قیمت‎‌ها بودیم، به‌طوری‌که این موضوع سبب تعجبم شد درحالی‌که نباید این‌گونه پیش می‎رفت، اما ان‌شاءالله در روزهای آینده با توجه به مصاحبه‎ها و اظهارنظرهای مطرح‌شده در کنار اراده اعضای اوپک که تاکنون نشان داده شده است، قیمت‎ها اصلاح شود و بر اساس انتظاری که داشتیم روند افزایشی در پیش گیرد». وزیر نفت ایران درباره اینکه پیش از آغاز نشست 172 اوپک شما اعلام کردید که ایران علاقه‎مند همکاری‎ با شرکت‎های بزرگ و معتبر دنیاست، اظهار کرد: «من به‌صراحت اعلام کردم شرکت‎های آمریکایی، اگر پیام مردم ایران درک شود، این بهترین وضع برای مشارکت است زیرا مردم ایران پیام بسیار روشنی به جهانیان دادند و قدرتمندان دنیا باید این موضوع را درک کنند؛ ما به همسایگان خود و جهان در کمال اقتدار و سربلندی، پیام صلح و دوستی دادیم». وی درباره اینکه احساس شما درباره نخستین نشستی که در دولت یازدهم در اوپک حضور داشتید و تولید نفت ایران کم بود با امروز که تولید نفت ایران افزایش یافته است، چیست، گفت: «ما مقتدریم، شخصی از من پرسید، اگر به شما بگویند که باید تولید خود را کاهش دهید، چه‌کار می‌کنید؟ گفتم، چه کسی جرئت دارد به ما بگوید تولید خود را کم کنید. مگر کسی در اوپک می‎تواند به ما دستور دهد تولید را کم کنید؟ مگر اینکه تفاهم کنیم و بر مبنای اراده خودمان به آن وفاداریم. کسی جرئت نمی‌کند به ما بگوید تولید خود را کم کنید، ما قوی، مقتدر و سربلندیم و امروز از همیشه مقتدرتر هستیم».

---------------------------------------------------------------

روايت يارجاني از قبل اوپك در گفت‌وگو با «شرق»:
ميزان همكاري اعضا واقعا عجيب است

‌حال‌وهوای نشست 172 اوپک چگونه بود؟
نشست اخیر اوپک، بسیار متفاوت از نشست‌ نوامبر سال گذشته بود. علت این مسئله، هم به مذاکرات درون‌اوپکی‌ برای رسیدن به توافق و هم مذاکرات اوپکی‌ها با غیراوپکی‌ها برای دستیابی به فریز نفتی بود و این کار را سخت می‌کرد. در آن دوره جلسات طولانی برای رسیدن به این توافق برگزار شد، اما در نشست دیروز، بیشتر صحبت بر آن بود که توافق دوره قبل تمدید شود یا خیر که در نهایت توافق مطابق پیش‌بینی‌ها به انجام رسید. در نتیجه می‌توان گفت که حال‌وهوای این دوره بسیار مثبت‌تر از دوره قبل بود. البته برای هیئت ایرانی، به علت اینکه این نشست پس از انتخابات ریاست‌جمهوری بود، بیش از دیگر کشورها این مثبت‌بودن فضا ملموس بود. نتیجه این انتخابات و حضور گسترده مردم، اقتدار ایران را در بین کشورهای دیگر بالا برده بود که امری مشهود بود. درمجموع می‌توان گفت حال‌وهوای اوپک این دوره، مثل آب‌وهوای بهاری وین خوب بود.
‌با این اوصاف حاشیه خاصی نداشت؟
خیر، حضور وزیر نفت ایران گرچه در این دوره بسیار کوتاه بود و بیژن زنگنه بیشتر از 24 ساعت به دلیل مشغله کاری نتوانست بماند، اما در کنار نشست اصلی، مذاکراتی هم با شرکت‌هایی که مشتاق به همکاری با ایران بودند مانند توتال، گس‌پروم، شرکت‌های ایتالیایی، ترک و... انجام گرفت، هرچند بسیاری دیگر به دلیل فرصت اندک نتوانستند با زنگنه به مذاکره بنشینند. حتی می‌توان گفت در این دوره، مذاکرات حاشیه‌ای با ایران نسبت به دوره‌های قبل، بسیار چشمگیر بود.
‌ایران پیش‌تر تثبیت سقف تولید را نپذیرفته بود و بر بازگشت تولید به قبل از زمان تحریم تأکید داشت. آیا باز هم زنگنه آن شرط را مطرح کرده یا خیر؟
طبیعی بود که در نشست قبلی، ایران بخواهد به دوره پیش از تحریم‌ها برگردد، همان‌گونه که عراق پس از جنگ برای بازگشت در اوپک چنین رخصتی یافته بود. البته این نکته را نباید نادیده گرفت که می‌شد ایران ادعا کند توان تولید دارد و می‌تواند به دوره قبل برگردد، اما عملا نتواند چنین کند، خیلی می‌توانست مشکل‌آفرین باشد، اما کسانی که در صنعت نفت ایران هستند، شرایط را با وجود تحریم‌ها، برای افزایش تولید آماده نگه داشتند و این اتفاق سبب شد ایران بتواند فقط یک‌سال پس از تحریم‌ها، تقریبا به حد تولید قبل از تحریم برسد که موفقیت بزرگی برای ایران بود. به‌هرحال ایران توانست در طول مذاکرات نفس‌گیر این خواسته خود را به اعضای اوپک بقبولاند و آنها هم خواست ایران را بپذیرند. هرچند این مذاکرات به اوپک محدود نبود و قبل از برگزاری اوپک 171، چندین مذاکره در جلسات طولانی در سطوح کارشناسی و کارشناسی‌ارشد انجام شد که بسیار پیچیده و سخت بود.
‌اکنون تولید ایران چقدر است؟
صنعت نفت صنعت پیچیده‌ای است. هر سال کشورهای نفتی به دلایل طبیعی، افت تولید را دارند، در نتیجه بخشی از تولید‌های جدید برای جایگزین‌‌کردن افت طبیعی است. منابع ثانویه که مورد استناد اوپک هستند اعلام کرده‌اند تولید ایران اکنون در حدود سه‌‌‌ميليون و 750 هزار بشکه در روز است و ایران اعلام کرده در حدود سه‌‌‌ميليون و 860 هزاربشکه در روز تولید دارد. در نتیجه اختلاف چندانی بین این دو آمار وجود ندارد و ایران هم برنامه‌های توسعه‌ای خود را دنبال می‌کند. هرچند میزان تولید ایران دیگر نمی‌تواند در همین سطح باقی بماند، مگر اینکه قراردادهای نفتی به ثمر بنشینند و کم‌کم ایران بتواند به برنامه‌ای که برای افزایش تولید در طول برنامه دارد دست یابد. آنچه کشورها را در اوپک مقتدر می‌کند، توان تولید هر کشور عضو است و بر اساس آن به هر کشور توجه می‌شود. این روند برای خارج از اوپک هم معنادار است. علت اینکه اکنون روسیه برای اوپک بسیار دارای اهمیت است، آن است که گرچه ذخایر این کشور از ایران کمتر است، اما تولید نفت آن نزدیک به 11 میلیون بشکه در روز است و پیرو آن، صادرات نفتی بالایی دارد و به همین نسبت هم توجه بیشتری به این کشور می‌شود. آن هم به‌خاطر آنکه توانسته توان تولید خود را بالا نگه دارد. به‌هرحال ایران برای افزایش توان تولید خود تلاش می‌کند، اما شک نکنید رقبای ایران؛ چه سیاسی و چه اقتصادی، به هر وسیله‌ای دست می‌زنند تا ایران نتواند برنامه‌های توسعه‌ای خود را دنبال کند. سفر ترامپ و تهدیدهای ایران از سوی او هم همین است که سرمایه‌گذاران خارجی را از آمدن به ایران بترساند. تولیدکنندگان بزرگ نفت هم دوست ندارند ایران به آنچه در توان دارد دست پیدا کند. به‌هرحال باید تلاش کنیم صنعت نفت ایران که ملی‌ترین صنعت ایران محسوب می‌شود، بتواند نقش خود را ایفا کند و این درآمد، به وسیله‌ای برای توسعه‌ اقتصادی ایران تبدیل شود. این نکته را اضافه کنم که صرفا افزایش تولید نفت و درآمد حاصل از آن دارای اهمیت نیست. بسیار مهم است که درآمدهای حاصل از آن را چگونه بتوانیم مصرف کنیم. آیا این درآمد برای اداره زندگی روزمره مردم خرج می‌شود یا اینکه به سرمایه و ثروت روی زمین تبدیل می‌شود؟ ‌
‌آیا در این نشست در تولید کشورهای دیگر تغییر ایجاد شد؟
من سال‌هاست اخبار اوپک را دنبال می‌کنم و مسئولیت نمایندگی ایران را چندین دوره، از زمان آقای آقازاده در اوپک داشتم و پنج سال، در دبیرخانه اوپک، در اداره تحقیق بازار نفت حضور داشتم. برهمین‌اساس به ضرس قاطع می‌گویم این رقم پایبندی به تعهد که نزدیک به صددرصد است، تاکنون در اوپک سابقه نداشته است. این میزان همکاری، واقعا عجیب است. یک زمانی 50 تا 60 درصد توافق در اوپک، رقمی بالا بود. از آن مهم‌تر همکاری اعضای غیراوپک است. در گذشته این آرزوی اوپک بود که اعضای غیراوپک به چنین تصمیم‌گیری‌هایی ملحق شوند، اما اکنون نه‌تنها ملحق شده‌اند، بلکه همکاری چشمگیری هم داشتند. به نظر می‌رسد چشم تولیدکنندگان نفت در جهان از سقوط فاجعه‌آمیز قیمت نفت در ژانویه سال 2016 و افت قیمت به زیر 30 دلار ترسیده و به این نتیجه رسیده‌اند که باید با هم همکاری کنند. به‌هرحال این اقدام، هم درآمد کشورها را کاهش می‌دهد و هم سرمایه‌گذاری را دچار افت می‌کند که می‌تواند منجر به افزایش بی‌سابقه نفت در دو سال آینده شود. در نتیجه این همکاری بی‌نظیر است و امیدوارم ادامه پیدا کند.
‌تصمیم روسیه و عربستان حدود یک هفته قبل از نشست اوپک مبنی‌بر تداوم فریز، چقدر روی تصمیم‌گیری اوپک تأثیرگذار بوده؟ آیا نمی‌توان گفت این دو کشور لیدری بازار نفت و اوپک را برعهده دارند؟

اینکه این دو کشور از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان نفت اوپک و غیراوپک هستند، یک واقعیت است. این هم واقعیت است که این دو کشور صادرات بالایی هم دارند. این دو کشور همواره با هم مذاکره می‌کنند و هر دو به علت اهمیت نقش نفت در بودجه‌شان، به یک تفاهم می‌رسند. عنوان آن هرچه که باشد، باید دید نتایج آن برای کشورهای عضو و غیرعضو اوپک مثبت است یا نه؟ وقتی این نتایج مثبت است، هر عنوانی که داشته باشند، فرقی نمی‌کند. البته آنها هم تثبیت تولید را به‌عنوان توافق مطرح نکردند، چراکه اگر چنین بود مذاکرات در نشست اخیر اوپک، بی‌فایده بود. مذاکرات انجام شد و با وجود نظرات متفاوت که روی شش ماه، 9 ماه یا یک سال و حتی بیشتر تأکید داشتند، در نهایت ادامه مسیر تا 9 ماه آینده مورد پذیرش قرار گرفت.

‌فکر می‌کنید این توافق در 9 ماه آینده، پایدار بماند؟
اگر شش ماه گذشته را مبنا قرار دهیم که در تاریخ اوپک و همکاری‌ با غیراوپک بی‌نظیر بوده، شرایط خوبی در انتظار ما خواهد بود، اما باید بدانیم که بازار نفت بازاری یک‌بُعدی نیست. اوپک، توافق با غیراوپک تنها یک بخش است و عناصر دیگری مانند مسائل سیاسی و ژئوپلیتیک، وضعیت اقتصادی جهان، میزان تقاضا و سرعت کاهش مازاد عرضه نفت در بازارهای جهانی و... هم در این راستا مؤثر هستند، اما از آنجا که تصمیم گرفته سی‌ام ماه نوامبر، حدود شش ماه آینده، دوباره نشستی با حضور اعضای اوپک و غیراوپک داشته باشد، این فرصت به وجود می‌آید که اگر نیازی وجود داشت تا تغییر یا اصلاحی در این تصمیم ایجاد شود، چنین اتفاقی رخ دهد. اوپک هم سال‌های طولانی است که قیمت موردعلاقه خود را اعلام نمی‌کند و این اعضا هستند که قیمت موردعلاقه خود را اعلام می‌کنند که ارتباطی به سازمان اوپک ندارد.
‌پیش‌بینی شما از قیمت نفت پس از این توافق چیست؟
خیلی از کارشناسان می‌گویند اگر این توافق ادامه داشته باشد، اگر مسائل ژئوپلیتیک اتفاق نیفتند، اگر اقتصاد جهان به همین ترتیب ادامه پیدا کند و بسیاری از شروط دیگر، قیمت نفت جهانی در حدود 55 تا 60 دلار خواهد بود. نگاه به این مسئله هم مهم است که کشورها بودجه‌های خود را با چه قیمت نفتی پیش‌بینی می‌کنند یا اینکه شرکت‌های نفتی بزرگ، چه قیمت‌هایی را برای سرمایه‌گذاری‌های خود در نظر می‌گیرند. به هر صورت به‌خاطر پیچیده‌بودن بازار نفت، هیچ‌کس نمی‌تواند صددرصد قیمتی را برای چند ماه آینده پیش‌بینی کند.
‌پیش‌بینی‌ها در مورد تقاضا برای نفت چیست؟ آیا این احتمال وجود دارد که تقاضای نفت بالا برود؟
مؤسساتی در دنیا هستند که تقاضا را، هم برای سالی که در آن قرار داریم و هم برای سال‌های آتی پیش‌بینی می‌کنند. افزایش تقاضا در سال 2016 طبق گزارش‌های اوپک، یک‌‌میلیون‌و 400 هزار بشکه بوده و برای سال کنونی، افزایش تقاضا حدود یک‌‌میلیون‌و 300 هزار بشکه پیش‌بینی شده است. تفاوت زیادی نیست، اما روند کاهشی داشته. به‌هرحال پیش‌بینی می‌شود این روند کماکان ادامه داشته باشد، هرچند امیدواریم شرایط اقتصادی جهان به‌نحوی پیش ‌برود که تقاضا برای نفت بالا برود.
‌آيا نمايندگان كمپاني‌هاي آمريكا و شيل‌اويل‌ها در حاشيه اين مذاكرات حضور داشتند و نسبت به نتيجه اوپك واكنشي از خود نشان دادند؟
شرايط توليد نفت آمريكا با باقي جهان متفاوت است. كمپاني‌هايي كه در بخش توليد نفت شيل حضور دارند، هيچ انسجامي با هم ندارند و اصول روابط‌شان بر رقابت با يكديگر است. درحالي‌كه نقش كشورها در غيراوپكي‌هايي مانند روسيه، عمان و جمهوري آذربايجان پررنگ است؛ در نتيجه مي‌توانند در حاشيه نشست‌ها حضور داشته باشند تا از نتايج اوپك آگاه شوند و تصميم بگيرند در مذاكرات شركت كنند يا نه. اين شرايط براي شركت‌هاي نفتي شيل‌اويل برقرار نيست. آناليست‌ها هم در اين نشست‌ها حضور پيدا مي‌كنند اما اينكه به‌عنوان سازمان يا توليدكننده از طرف شيل‌اويل‌ها در اين نشست حضور پيدا كنند، چنين نيست. البته فراموش نكنيم در دهه‌هاي اول توليد نفت، سازماني وجود داشت كه شيل‌اويل‌ها را نمايندگي کند و می‌توانست قيمت نفت را يكباره بالا و پايين ببرد. اوپك پس از پيدايش، چنين مديريت توليدي را از اين سازمان آموخت. طبيعي است اكنون شيل‌اويل‌ها هم مسائل اوپك را دنبال مي‌كنند، زيرا نتيجه اوپك در تصميم‌گيري آنها اثرگذار خواهد بود.
‌يعني تا الان واكنشي نداشته‌‌اند؟
به هر حال آنها يك مجموعه نيستند و سخنگويي ندارند و هنوز صدايي از جانب آنها شنيده نشده است.
‌علت افت قيمت‌ها پس از نشست اوپك چه بود؟
قيمت‌ها فقط به تصميم اوپك وابسته نيست. بخش بزرگي از بازار نفت به معاملات روي كاغذ بستگي دارد. عده زيادي از فعالان، در آن معاملات كاغذي پوزيشن دارند، يا خريدارند يا فروشنده. آنها مي‌توانند با خبرها بازي كنند. مي‌گويند معلوم بود اين توافق صورت مي‌گيرد و اين باعث مي‌شود قيمت‌ها كاهش پيدا كند. وقتي اين قيمت كاهش پيدا مي‌كند، تازه خريداران جديدي پيدا مي‌شوند. عده ديگري هم كه در قيمت پايين نفت منافع دارند، با اخبار بازي مي‌كنند. اما در هر حال عوامل اساسي بازار نفت، در بلندمدت اثر خود را خواهد گذاشت.

تحليل نشست اوپك در گفت‌وگو با عسلي:

شيل اويل‌ها با 45 دلار هم سود آورند

‌شما سال‌ها است که فضای حاکم بر تصمیم‌گیری‌های حوزه نفت و گاز را از نزدیک مانیتور می‌کنید؛ براساس‌این فضای کلی حاکم بر نشست اوپک را چگونه دیدید؟
به نظر می‌رسد تقریبا یکی، دو هفته پیش از كنفرانس ماه می 2017 وزرای اوپک نتیجه آن تعیین شده بود؛ یعنی تداوم توافق 30 نوامبر سال پيش که سپس در دهم دسامبر با توافقی که با 11 كشور تولیدکننده غير اوپك انجام و تقویت شد. مقام‌های مرتبط کشورهای عضو که در مورد کنفرانس اظهار نظر کرده بودند، از جمله وزیر نفت ایران، حمایت خود از تمدید توافق را اعلام کرده بودند. همين اتفاق هم رخ داد. اگر به خاطر داشته باشید، حدود یک هفته پیش در حاشیه کنفرانس چین (ابتکار جاده و کمربند) وزرای نفت عربستان و انرژی روسیه بیانیه مشترکی دادند و در آن از تمدید قرارداد سال گذشته حمایت کردند. در آن بیانیه اظهار نظر شده بود که توافق سال گذشته 9 ماه ديگر تمديد شود. پس از آن هم اظهار نظرهايي كه وزراي كشورهاي مهم اوپك مانند ايران، عراق، كويت، ونزوئلا و... داشتند همه نشان مي‌داد كه اين‌ کشورها نیز با تمدید موافق‌اند. بيشتر تحليلگران بازار نفت هم معتقد بودند كه اين توافق تمديد مي‌شود كه همين اتفاق هم رخ داد. البته بحث‌هایی بود که آيا توافق تا پايان سال تمديد ‌شود يا براي يك سال يا 9 ماه آینده یعنی از جولای تا مارس سال آینده که این مورد اخیر در کنفرانس به تصویب رسید. ضرورت تمدید توافق سال قبل اين بود كه هدف اصلي آن توافق هنوز به دست نیامده است. هدف اصلي توافق سال آن بود که مازاد انبارهاي نفتي تجاري جهان را حذف کنند و سطح انبارها را به متوسط سطح انبارهای تجاری در سال‌هاي پيش كاهش دهند. اما اين اتفاق رخ نداد و بررسي‌هايي كه اكنون از بازار انجام و منتشر شده نشان مي‌دهد كه سطح اين انبارها هنوز حدود 250 تا 270 ميليون بشكه بالاتر از سطح پنج سال گذشته است. به همين دليل اينها تصميم گرفتند كه توافق سال پيش را تمديد كنند.
‌نکته‌ای که در‌این‌میان عجیب بوده و حتی وزیر نفت هم گفته که از این موضوع «شگفت‌زده» شد، این بوده که پس از آنکه این تصمیم گرفته می‌شود، قیمت نفت جهان افت می‌کند. چرا این اتفاق رخ می‌دهد؟
البته به احتمال زیاد این کاهش موقت باشد؛ قیمت‌ها تا دو روز پیش از کنفرانس در حال افزایش بود. این پرسش مطرح می‌شد که آیا اعضای اوپک باز هم میزان کاهش را افزایش می‌دهند یا خیر؟ به این معنا که برخی پیشنهاد دادند از آنجا که همچنان با مازاد عرضه نفت مواجه هستیم (هم‌اکنون حدود 500 هزار بشکه مازاد عرضه نفت در بازار وجود دارد) ممکن است اوپك و غيراوپك در کنفرانس تصميم بگيرند كه مقدار كاهش را افزايش دهند؛ یعنی کاهش یک‌‌میلیون‌و 200‌ هزار بشکه‌ای را افزایش دهند؛ اما زماني كه تصميم بر تمديد 9 ماهه‌ توافق سال قبل گذاشته شد با توجه به مازاد کنونی نفت در بازار قیمت‌ها اندکی کاهش یافت که البته به تدریج به روند قبلی بازگشت؛ گزارش‌ها نشان می‌دهد که تقاضا برای نفت اوپك کمتر از میزان برآوردشده است زیرا از یک سو تولید نفت در آمریکا، برزیل، دریای شمال و کانادا افزایش یافته است و هم تقاضا در كشورهايي چون آلمان، آمريكا و تركيه و هندوستان كمتر از مقداري بود كه پيش‌بيني شده بود. اينها باعث شد بازار به این نتیجه برسد که تمدید توافق سال قبل توسط اوپک و غیراوپک به تنهایی قادر نیست مازاد عرضه را از بازار حذف کند. اما باید توجه کرد توافق بر سر کاهش بیشتر تولید توسط کشورهای اوپک و غیراوپک هم به سادگی نیست و زمینه‌سازی زیادی لازم دارد. شاید اگر مازاد عرضه نفت ادامه یافت در کنفرانس آینده اوپک در این مورد بحث و تصمیم‌گیری شود.
‌ایران پیش از اینها فریز را نمی‌پذیرفت و بیان می‌کرد که باید به تولید پیش از زمان تحریم‌ها یعنی حدود چهارونیم‌ میلیون بشکه در روز دست پیدا کنیم. آيا آقاي زنگنه اين را بازهم در نشست مطرح كرده بود يا نه ؟
ایران پیش‌از‌این هرگز برای شرکت در فریز رقم چهار‌و‌نیم‌ میلیون بشکه را اعلام نکرده بود، بلکه گفته بود ما باید به ظرفیت‌های پیش از تحریم بازگردیم.
شرایط قبل از تحریم هم صرفا مقدار تولید نبود بلکه نسبت تولید ایران به کل بازار یا تولید اوپک و نسبت به تولید کشورهای دیگر مانند عربستان و حتی عراق را هم می‌توانستیم در نظر بگیریم. براي شركت در فريز رقم چهارونيم ميليون بشكه را اعلام نكرده بود. درباره توافق سال قبل اوپک که ایران آن را پذیرفت، به این صورت بود که در آن زمان ایران حدود 3.7 میلیون بشکه نفت تولید می‌کرد. اوپک به توافق رسیده بود که هر کشور تولید خود را نسبت به سقف تولید اکتبر سال 2016 4.5 درصد کاهش دهد. اما ایران این را نپذیرفت و فقط قبول کرد که سهمیه ایران نسبت به اوج تولید کشور در سال‌های قبل محاسبه شود. اوج تولید ایران در سال‌های قبل از تحریم بر اساس منابع ثانویه نزدیک. چهار میلیون بشکه گزارش شده بود و در نتیجه قرار شد ایران تا 3.8 میلیون بشکه در روز بتواند تولید کند که حدود صد هزار بشکه بیشتر از تولید واقعی کشور در آن زمان بود. تاكنون شرايط به گونه‌اي پيش رفته كه امروز توليد ايران در سطح چهار ميليون و 800 هزار بشكه است.
‌خب؛ با‌این‌حساب به گمان شما ایران فریزهای احتمالی بعدی را رد می‌کند یا خیر؟
ایران اکنون به همان شرایط پیش از تحریم‌ها نزدیک می‌شود؛ اگر بتوانیم در شش ماه آینده ظرفیت تولید خود را افزایش دهیم، و به بیش از اوج تولید سال‌های گذشته برسیم، با‌لطبع می‌توانیم مذاکره کرده و سقف تولید خود را بالا ببریم. هرچند موضوع ساده‌ای نخواهد بود. البته اگر تقاضای جهانی اينجاست كه ممكن است تا زماني اصلا نفت بالاتر رفته و عرضه غیراوپک محدود شود، بالطبع پذیرش افزایش سقف تولید ما هم آسان‌تر خواهد بود.
‌پرسش ديگر درباره توافقي است كه در همين نشست بين اعضا رخ داد. شما گمان مي‌كنيد با تصميمي كه گرفته شد، در ماه‌هاي آينده قيمت جهاني نفت به چه شكلي خواهد بود؟ در واقع برايند شما از بهاي نفت چيست؟
به نظر مي‌رسد كه قيمت نفت تقريبا حول قیمت‌هایی تا حدودی تثبيت شود. در واقع بعيد است كه قيمت در ماه‌های بعد زیاد از قیمت‌های فعلی فاصله بگیرد. همان‌طور که گفته شد، هم‌اکنون توليد نفت شیل آمريكا بسيار انعطاف‌پذير است و از فصل چهارم سال میلادی قبل در حال افزایش است به‌طوری‌که به اوج تولید خود در تابستان سال قبل نزدیک می‌شود.
‌پرسش ديگر درباره توافقي است كه در همين نشست بين اعضا رخ داد. شما گمان مي‌كنيد با تصميمي كه گرفته شد، در ماه‌هاي آينده قيمت جهاني نفت به چه شكلي خواهد بود؟ در واقع برايند شما از بهاي نفت چيست؟

به نظر مي‌رسد كه قيمت نفت تقريبا حول قیمت‌هایی تا حدودی تثبيت شود. در واقع بعيد است كه قيمت در ماه‌های بعد از قیمت‌های فعلی زیاد فاصله بگیرد. همان‌طور که گفته شد، هم‌اکنون توليد نفت شیل آمريكا بسيار انعطاف‌پذير است و از فصل چهارم سال میلادی قبل در حال افزایش است به‌طوری‌که به اوج تولید خود در تابستان سال قبل نزدیک می‌شود. اين هم نشان مي‌دهد كه در 45 دلار هم بخش بزرگي از توليد نفت غيرمتعارف آمريكا، سودآور است. از عوامل مؤثر بر رشد تولید آمریکا امکان صادرات نفت خام از آمريكا كه پيش‌تر به دليل واردات زياد آن کشور غيرقانوني بود؛ اما اكنون آزاد شده است؛ بنابراين شركت‌هاي بسياري در آمريكا مي‌توانند نفت توليد كنند و حتي اگر مشتري بهتري در خارج از آمریکا داشته باشند، صادر هم كنند؛ بنابراين چون توليد آمريكا و كشورهاي ديگر مانند برزيل (كه توليد آن کشور از آب‌هاي عميق 200 هزار بشكه و تولید سوخت زیستی حدود 135 هزار بشکه افزایش یافته است) توليدشان را افزايش داده‌اند، نشان مي‌دهد كه ممكن است انبارهاي نفت در سطحي كه اوپك مي‌خواهد كاهش پيدا نكند؛ از سوي ديگر هم بعيد است كه تقاضا برای نفت افزایش پیش‌بینی‌نشده‌ای داشته باشد. در واقع تقاضا در ماه‌های اخیر در آمریکا، آلمان، هند و برخی از کشورهای دیگر کمتر از میزان مورد انتظار افزایش یافته است. اينها نشان مي‌دهد كه تا چند ماه آينده و كنفرانس آخر نوامبر فرصت مناسبي است كه اوپك به بازار نظر بيفكند كه آيا بازار به تعادل باز‌مي‌گردد يا خير. تا آن زمان بعيد است كه قيمت‌ها از قميت‌هاي فعلي فاصله چنداني بگيرد كه بين 45 تا 50 دلار در نوسان است. باید توجه کرد که هزينه توليد نفت‌هاي غيرمتعارف پايين آمده است و بنابراين اين خودش فشاري است كه به قيمت مي‌آيد. پيش‌تر گفته مي‌شد كه اگر قيمت پايين‌تر از 60 دلار باشد، آنها قادر به توليد نيستند؛ اما حالا روشن شده كه آنها هزينه‌هايشان را پايين آورده‌اند؛ تكنولوژي‌شان را بهتر كرده‌اند؛ فناوري‌شان را بهبود بخشيده‌اند؛ بازارهايشان را گسترش داده‌اند و بازارهاي مالي آمريكا هم حالا مايل‌اند كه در این فعالیت‌ها سرمايه‌گذاري كنند؛ يعني مجموعه‌اي از عوامل دست به دست هم داده تا كمك كند كه در قيمت‌هاي پايين‌تر از 45 دلار هم سرمايه‌گذاري بر شيل‌اويل‌ها سود داشته باشد؛ بنابراين بعيد است كه قيمت‌ها از ارقام بين 45 تا 50 دلار فاصله بگيرد. حتي در سال آينده. چون بيشتر اين سازمان‌ها مانند اوپك و سازمان بین‌المللی انرژی... پيش‌بيني مي‌كنند كه تعادل بازار شايد در اواسط سال آينده محقق شود، قيمت‌ها كم‌كم به سطح 50 تا 55 دلار برسد؛ اما فعلا و امسال تا نخستين ماه‌هاي سال آينده ميلادي بعيد است كه عوامل بنیادی نفت تغیر زیادی کرده و قیمت‌ها به طور معنی‌داری از سطح فعلی فاصله بگیرند.
‌شما به نفت‌هاي غيرمتعارف اشاره كرديد؛ پرسش من اين است كه واكنش آنها به تصميم جديد و كنفرانس جديد چیست؟
آنها يكي، دو شركت نيستند؛ ده‌ها و بلكه صدها شركت كوچك‌كوچك، متوسط و بزرگ‌اند که در حال تولید نفت خام در آمریکا هستند. اينها دائما در حال رقابت با خودشان و جهان هستند تا هزينه‌ها را پايين بياورند تا سود ببرند. اگر يك يا دو دلار بين هزينه تمام‌شده و سودشان فاصله باشد، باز هم توليد مي‌كنند؛ چرا‌كه اينها شركت‌هايي هستند كه هزينه‌هايشان خيلي پايين است؛ بنابراين اگر اوپك تصميم بگيرد كه اين قرارش را تمديد كند، تولید براي برخي از اين شركت‌ها سودآور خواهد بود و طبعا توليدشان را افزايش می‌دهند؛ تا جايي كه قيمت‌ها مانند سال پيش به قدري پايين بيايد كه ديگر توليد براي آنها صرف نكند؛ بنابراين آ‌نها شركت‌هاي خصوصي هستند و با همه قوا تلاش مي‌كنند توليدشان را افزايش دهند تا اينكه منفعت ببرند؛ این با تصمیمات شرکت‌های دولتی در کشورهای اوپک و برخی دیگر از کشورها متفاوت است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.