|

سناریوی تعیین‌شده در ریاض از بحرین کلید می‌خورد

اردشیر زارعی‌قنواتی: تحولات منطقه خاورمیانه در عین پیچیدگی درباره اهداف متناقض بازیگران، تنش‌های ژئوپلیتیک، تنوع بازیگران منازعه‌جو، مبارزه بر سر حوزه‌های نفوذ، نقض حاکمیت‌های ملی به وسیله قدرت‌های منطقه و بین‌المللی، اراده بیرونی برای تغییر در مرزهای کنونی، ارتباط ثروت‌های عظیم عربی با کارتل‌های تسلیحاتی و نفتی چندملیتی، پیوند حکومت‌های استبدادی با هژمون‌های بین‌المللی برای حفظ قدرت نامشروع خویش، دوقطبی‌شدن منطقه و به‌طورکلی منازعات تاریخی حول گوناگونی مذهب و قومیت، همواره تنش‌آلود بوده است.
در این محیط که زمینه بحران به‌ لحاظ تاریخی همیشه وجود داشته است، چنانچه اراده همسایگان به جای تعامل و همزیستی جای خود را به تقابل و منازعه بدهد، نه‌تنها از دامنه بحران کاسته نمی‌شود؛ بلکه طبق همین رویه‌ای که هم‌اکنون در منطقه جاری است، «تشدید منازعه» تبدیل به یک راهبرد حاکمیتی خواهد شد که مولود فجایع جدید هم خواهد بود.
خاورمیانه جدید که بعد از جنگ جهانی اول با فروپاشی امپراتوری عثمانی در چارچوب مرزهای موسوم به «سایکس-پیکو» تولد یافت، از همان ابتدا به دلیل همین نگاه استعماری درون خود عوامل بی‌ثباتی را حفظ کرده و فورماسیون ژئوپلیتیک آن در وضعیت «آنارشی» رقم خورده بود. به‌همین‌دلیل خاورمیانه معاصر با عقب‌افتادن از قافله تمدنی هم چنان در چنبره منازعات پایان‌ناپذیر حبس شد و بسیاری از دولت-ملت‌ها حتی از ابتدایی‌ترین مؤلفه‌های حکمرانی مدرن محروم هستند. این بی‌ثباتی بنیادین به‌ویژه درباره کشورهای عربی منطقه نمود بارزتری دارد و مفهوم «امت عربی» بهترین تفسیر برای نبود دولت-ملت‌های مدرن خواهد بود. نفوذ شبه‌استعماری کنونی هژمون‌های بین‌المللی از‌جمله آمریکا در حوزه ژئوپلیتیک خاورمیانه همواره این منطقه را تابع رقابت‌های بین‌المللی کرده است و مانع اصلی برای برون‌رفت از این دایره بسته تجاهل و استبداد می‌شود. در روزهای اخیر بعد از سفر «دونالد ترامپ»، رئیس‌جمهوری آمریکا به عربستان و دیدار با سران کشورهای منطقه عربی نه تنها برای ثبات منطقه نبود؛ بلکه حتی در فاز منطقه منازعات را تشدید و در فاز ملی نیز متحدان عربی با حاکمیت‌های غیردموکراتیک را تحریک به سرکوب منتقدان خود کرد. در ناآرامی‌های روزهای اخیر در بحرین که به بهانه صدور حکم یک سال حبس شیخ «عیسی قاسم» و اعتراض و تحصن حامیان او، اطراف خانه این روحانی بروز کرد، با هجوم خشن نیروهای امنیتی در روزهای دوشنبه بیست‌و‌دوم و سه‌شنبه بیست‌وسوم ماه می تاکنون گفته می‌شود پنج نفر کشته و ده‌ها نفر هم زخمی و بازداشت شده‌اند. نکته جالب و مهم در‌این‌باره هم زمان تقریبی خشونت به‌ کار گرفته‌شده از سوی پلیس و نیروهای امنیتی بحرین درست سه روز بعد از نشست سران کشورهای عربی با دونالد ترامپ بوده است. از طرف دیگر به دلیل ارتباط بحران بحرین با منازعه بین محور عربی با ایران، دقیقا در راستای همان پیام ترامپ برای حمایت از این کشورها در مقابله با تهران هم بوده است. آنچه در دو روز گذشته حول تأیید و تکذیب خبرهایی که درباره مواضع قطر هم عنوان می‌شود، در همین چارچوب تفسیر می‌شود. خبرگزاری رسمی قطر از قول امیر این کشور شیخ «تمیم بن‌حمد آل‌ثانی» گزارشی را منتشر کرد که حتی در خبرگزاری‌های دیگر از‌جمله خبرگزاری العربیه نیز بازتاب وسیعی داشت؛ مبنی بر اینکه «ایران یک قدرت اسلامی است و عقلانیتی در دشمنی با آن وجود ندارد». تمام این تحولاتی که در چند روز اخیر و پس از نشست ریاض اتفاق افتاده است، بدون تردید حلقه‌های یک زنجیر هستند که از یک طرف درصدد تشدید منازعه با ایران است و از طرف دیگر فشار‌آوردن به کشورهایی که خیلی تمایلی به ورود به این منازعه ندارند. بر‌خلاف نشست‌های نمایشی پيشين اعراب منطقه گویا این بار موضع بسیار جدی‌تر از همیشه است. از یک طرف بحث حدود 400‌ میلیارد دلار قرارداد نقد و قول هزارو صد میلیارد دلار سرمایه‌گذاری در صنایع آمریکا مطرح است و از طرف دیگر مأموریت ویژه دونالد ترامپ برای بازسازی «هژمونی» آمریکا در سطح جهان و به‌ویژه منطقه خاورمیانه مدنظر قرار گرفته است که نباید به راحتی از کنار آن گذشت. این شدت عملی که مأموران امنیتی علیه حامیان شیعه شیخ قاسم انجام داده‌اند، بیش از آنچه تابع معادلات داخلی این جزیره کوچک باشد، بدون تردید یک عمل تحریک‌آمیز و به صورت دقیق‌تر یک تله برای کشاندن پای ایران به یک منازعه منطقه‌ای جدید است که این بار می‌تواند در صورت اشتباه محاسبه، تهران را در مظان اتهام دخالت در امور کشورهای عربی همان‌گونه که به صراحت از سوی ترامپ و شیخ سلمان بر آن تأکید شد، قرار داده و زمینه را برای اهداف شوم توافق‌شده بین آمریکا و محور ارتجاع عربی قرار دهد. هرگونه اقدام و اعتراضی درباره تحولات بحرین تنها باید از مجرای دیپلماسی و مدیریت وزارت امور خارجه ایران دنبال شود و اجازه دخالت به ساير نیروها داده نشود.

اردشیر زارعی‌قنواتی: تحولات منطقه خاورمیانه در عین پیچیدگی درباره اهداف متناقض بازیگران، تنش‌های ژئوپلیتیک، تنوع بازیگران منازعه‌جو، مبارزه بر سر حوزه‌های نفوذ، نقض حاکمیت‌های ملی به وسیله قدرت‌های منطقه و بین‌المللی، اراده بیرونی برای تغییر در مرزهای کنونی، ارتباط ثروت‌های عظیم عربی با کارتل‌های تسلیحاتی و نفتی چندملیتی، پیوند حکومت‌های استبدادی با هژمون‌های بین‌المللی برای حفظ قدرت نامشروع خویش، دوقطبی‌شدن منطقه و به‌طورکلی منازعات تاریخی حول گوناگونی مذهب و قومیت، همواره تنش‌آلود بوده است.
در این محیط که زمینه بحران به‌ لحاظ تاریخی همیشه وجود داشته است، چنانچه اراده همسایگان به جای تعامل و همزیستی جای خود را به تقابل و منازعه بدهد، نه‌تنها از دامنه بحران کاسته نمی‌شود؛ بلکه طبق همین رویه‌ای که هم‌اکنون در منطقه جاری است، «تشدید منازعه» تبدیل به یک راهبرد حاکمیتی خواهد شد که مولود فجایع جدید هم خواهد بود.
خاورمیانه جدید که بعد از جنگ جهانی اول با فروپاشی امپراتوری عثمانی در چارچوب مرزهای موسوم به «سایکس-پیکو» تولد یافت، از همان ابتدا به دلیل همین نگاه استعماری درون خود عوامل بی‌ثباتی را حفظ کرده و فورماسیون ژئوپلیتیک آن در وضعیت «آنارشی» رقم خورده بود. به‌همین‌دلیل خاورمیانه معاصر با عقب‌افتادن از قافله تمدنی هم چنان در چنبره منازعات پایان‌ناپذیر حبس شد و بسیاری از دولت-ملت‌ها حتی از ابتدایی‌ترین مؤلفه‌های حکمرانی مدرن محروم هستند. این بی‌ثباتی بنیادین به‌ویژه درباره کشورهای عربی منطقه نمود بارزتری دارد و مفهوم «امت عربی» بهترین تفسیر برای نبود دولت-ملت‌های مدرن خواهد بود. نفوذ شبه‌استعماری کنونی هژمون‌های بین‌المللی از‌جمله آمریکا در حوزه ژئوپلیتیک خاورمیانه همواره این منطقه را تابع رقابت‌های بین‌المللی کرده است و مانع اصلی برای برون‌رفت از این دایره بسته تجاهل و استبداد می‌شود. در روزهای اخیر بعد از سفر «دونالد ترامپ»، رئیس‌جمهوری آمریکا به عربستان و دیدار با سران کشورهای منطقه عربی نه تنها برای ثبات منطقه نبود؛ بلکه حتی در فاز منطقه منازعات را تشدید و در فاز ملی نیز متحدان عربی با حاکمیت‌های غیردموکراتیک را تحریک به سرکوب منتقدان خود کرد. در ناآرامی‌های روزهای اخیر در بحرین که به بهانه صدور حکم یک سال حبس شیخ «عیسی قاسم» و اعتراض و تحصن حامیان او، اطراف خانه این روحانی بروز کرد، با هجوم خشن نیروهای امنیتی در روزهای دوشنبه بیست‌و‌دوم و سه‌شنبه بیست‌وسوم ماه می تاکنون گفته می‌شود پنج نفر کشته و ده‌ها نفر هم زخمی و بازداشت شده‌اند. نکته جالب و مهم در‌این‌باره هم زمان تقریبی خشونت به‌ کار گرفته‌شده از سوی پلیس و نیروهای امنیتی بحرین درست سه روز بعد از نشست سران کشورهای عربی با دونالد ترامپ بوده است. از طرف دیگر به دلیل ارتباط بحران بحرین با منازعه بین محور عربی با ایران، دقیقا در راستای همان پیام ترامپ برای حمایت از این کشورها در مقابله با تهران هم بوده است. آنچه در دو روز گذشته حول تأیید و تکذیب خبرهایی که درباره مواضع قطر هم عنوان می‌شود، در همین چارچوب تفسیر می‌شود. خبرگزاری رسمی قطر از قول امیر این کشور شیخ «تمیم بن‌حمد آل‌ثانی» گزارشی را منتشر کرد که حتی در خبرگزاری‌های دیگر از‌جمله خبرگزاری العربیه نیز بازتاب وسیعی داشت؛ مبنی بر اینکه «ایران یک قدرت اسلامی است و عقلانیتی در دشمنی با آن وجود ندارد». تمام این تحولاتی که در چند روز اخیر و پس از نشست ریاض اتفاق افتاده است، بدون تردید حلقه‌های یک زنجیر هستند که از یک طرف درصدد تشدید منازعه با ایران است و از طرف دیگر فشار‌آوردن به کشورهایی که خیلی تمایلی به ورود به این منازعه ندارند. بر‌خلاف نشست‌های نمایشی پيشين اعراب منطقه گویا این بار موضع بسیار جدی‌تر از همیشه است. از یک طرف بحث حدود 400‌ میلیارد دلار قرارداد نقد و قول هزارو صد میلیارد دلار سرمایه‌گذاری در صنایع آمریکا مطرح است و از طرف دیگر مأموریت ویژه دونالد ترامپ برای بازسازی «هژمونی» آمریکا در سطح جهان و به‌ویژه منطقه خاورمیانه مدنظر قرار گرفته است که نباید به راحتی از کنار آن گذشت. این شدت عملی که مأموران امنیتی علیه حامیان شیعه شیخ قاسم انجام داده‌اند، بیش از آنچه تابع معادلات داخلی این جزیره کوچک باشد، بدون تردید یک عمل تحریک‌آمیز و به صورت دقیق‌تر یک تله برای کشاندن پای ایران به یک منازعه منطقه‌ای جدید است که این بار می‌تواند در صورت اشتباه محاسبه، تهران را در مظان اتهام دخالت در امور کشورهای عربی همان‌گونه که به صراحت از سوی ترامپ و شیخ سلمان بر آن تأکید شد، قرار داده و زمینه را برای اهداف شوم توافق‌شده بین آمریکا و محور ارتجاع عربی قرار دهد. هرگونه اقدام و اعتراضی درباره تحولات بحرین تنها باید از مجرای دیپلماسی و مدیریت وزارت امور خارجه ایران دنبال شود و اجازه دخالت به ساير نیروها داده نشود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.