|

حقوق یک بشر

در سال 2004، زمانی که برای نخستین‌بار فیلم ترمینال ساخته استیون اسپیلبرگ اکران شد، من (به دلیل حضور یکی از فیلم‌هایم در یکی از جشنواره‌های فیلم ایتالیا) در شهر رم بودم و برای دیدن فیلم ترمینال به مجموعه سینمایی «وارنر براس ویلیج» رفتم. لابی سالن انباشته از جمعیتی بود که در انتظار بازشدن درهای سالن بودند. سرانجام سالن سینمای مربوط به نمایش فیلم اسپیلبرگ (که سالنی بزرگ، مجهز و مجلل بود) باز شد و من به‌عنوان اولین تماشاچی درحالی‌که بلیت شماره يك در ردیف يك را در دست داشتم، وارد سالن شدم و منتظر دیگر تماشاگران برای شروع نمایش فیلم ماندم. لحظاتی بعد درهای سالن بسته و چراغ‌ها خاموش شد و فیلم ترمینال اسپیلبرگ در آن سالن بزرگ در مجموعه سینمایی وارنر براس تنها برای یک تماشاگر به نمایش درآمد! آنجا متوجه شدم که آن‌همه تماشاچی که در لابی دیده بودم، برای تماشای فیلم اسپایدرمن که در سالن مجاور نمایش داده می‌شد، جمع شده بودند نه برای دیدن فیلم ترمینال اثر کارگردان سرشناس و همیشه‌پرفروشی به نام اسپیلبرگ و بازیگران مشهور و سوپراستاری مانند تام هنکس و کاترین زتا‌جونز. این رویداد برای من درس‌های بزرگی داشت: یک تماشاگر برابر است با بی‌نهایت تماشاگر/ حقوق یک بشر با حقوق همه بشرهای دیگر مساوی است. / حضور حتی یک تماشاگر از ارزش‌های هنری و سینمایی فیلم اسپیلبرگ نمی‌کاهد و پرشدن کامل سالن فیلم اسپایدرمن (مرد عنکبوتی) نشانه ارزش‌های سینمایی و هنری این فیلم بازارپسند نیست. این رویداد را مقایسه کنید با رویدادی که چهارشنبه‌شب گذشته در پردیس سینمایی کورش برای ما رخ داد! بعدازظهر چهارشنبه 27 اردیبهشت سال 1396 مطابق با سئانس‌هایی که در جدول رسمی گروه سینمایی هنر و تجربه اعلام شده بود، برای نخستین‌بار تعدادی از دوستانم را (حدود 16 نفر) که عضو یک گروه ادبی و هنری بودند، برای تماشای فیلم آلماگل که قرار بود در سئانس ساعت شش بعدازظهر نمایش داده شود، به پردیس سینمایی کورش دعوت کرده بودم و برای این دعوت براساس جدول اکران سینمای هنر و تجربه از دو هفته پیش برنامه‌ریزی کرده بودیم. صبح روز چهارشنبه 27 اردیبهشت به سینمای هنر و تجربه زنگ زدم و اعلام کردم که من تعدادی ميهمان دعوت کرده‌ام و آیا امکان دریافت بلیت ميهمان وجود دارد؟ به من گفته شد: در گروه سینمایی هنر و تجربه بلیت ميهمان وجود ندارد و باید بلیت بخرید. من این قانون را با کمال میل پذیرفتم و اتفاقا مشتاق بودم که به احترام دوستانم برای دیدن فیلم خودم برایشان بلیت بخرم. بر این اساس، صبح همان روز به سایت اینترنتی سینماتیکت مراجعه کردم تا با کمال میل 16 بلیت را برای سئانس ساعت شش (که مربوط به فیلم آلماگل است) خریداری کنم اما با کمال تعجب متوجه شدم برخلاف فیلم‌های دیگر، گزینه مربوط به فروش بلیت فیلم آلماگل بسته شده است و امکان خرید نیست. این مشکل را به حساب خطای اینترنتی گذاشتم و بعدازظهر (ساعت پنج بعدازظهر) یک ساعت زودتر از شروع فیلم، به طبقه سوم پردیس سینمایی کورش مراجعه کردم تا قبل از رسیدن دوستانم 16 بلیت برای سئانس ساعت شش خریداری کنم. با کمال شگفتی خانم متصدی فروش اعلام کرد فیلم آلماگل از سئانس ساعت شش برداشته شده و یک فیلم دیگر (فیلمی پرفروش) به جای آن به نمایش در می‌آید. از شنیدن این خبر شوکه شدم و به متصدیان فروش بلیت‌های سینما اعلام کردم:
من کارگردان فیلم آلماگل هستم. طبق جدول رسمی سینمای هنر و تجربه سئانس ساعت شش پردیس سینمایی کورش به نمایش فیلم آلماگل اختصاص داشته. من آمده‌ام تا برای 16 ميهمانی که دعوت کرده‌ام، بلیت بخرم! چرا سئانس نمایش این فیلم را به نمایش فیلمی دیگر اختصاص داده‌اید؟؟
اعتراض محترمانه و مؤدبانه من، آقایی را که گویی یکی از مسئولان مجموعه سینمایی کورش بود، به پشت گیشه کشاند. ایشان پس از چک‌کردن چیزهایی در کامپیوتر پیش‌رویشان به من فرمودند: «مثل اینکه برای کپی فیلم اشکال فنی پیش آمده و به ‌همین‌ دلیل فیلم را حذف کرده‌ایم»!! بهانه عجیبی بود، اگر فیلم مشکل فنی داشت، باید زودتر چک می‌شد و نسخه دیگری دریافت می‌شد نه اینکه بی‌هیچ خبری فیلم از برنامه اکران حذف می‌شد و زمان آن را به فیلمی کمدی که گیشه پرفروشی داشت، می‌دادند... در بهت و سکوت مانده بودم و حیران از اینکه چطور باید به ميهمان‌هایم که به جز تهران برخی از آنها از شهرهای اصفهان، قزوین و کرج آمده بودند؛ منطق این واقعه را توضیح دهم!! شماره نماینده سینمای هنر و تجربه مستقر در پردیس کورش را گرفتم، ایشان لحظاتی بعد آمدند و ضمن اظهار تأسف از واقعه پیش‌آمده به من گفتند: این فیلم نمی‌فروشد!!
تازه فهمیدم مسئله اصلی چیست. به ایشان گفتم: حتی اگر به فیلم بن‌هور هم سئانس‌هایی پراکنده آن هم بیشتر در ساعت‌های دو و سه بعدازظهر بدهید، نمی‌فروشد. فیلم‌هایی که در این گروه سینمایی ویژه قرار می‌گیرند، معمولا به دلیل سبک، جنس و ضرورتشان، نه از بازیگران سرشناس گیشه‌پسند استفاده کرده‌اند و نه از داستانی اجتماعی و روزمره یا دیالوگ‌های خنده‌آور برخوردار‌ند و به معنی واقعی از جنس سینمای هنر و تجربه‌اند، نیاز بیشتری به حمایت بیشتر و برنامه‌ریزی دقیق‌تر دارند و اگر قرار باشد که دیده شوند، باید در سئانس‌هایی مناسب و سینماهای مناسبی اکران شوند تا بتوانند اندکی بر مخاطبان خاص خود بیفزایند و نوع نگاه متفاوتی در جریان فیلم‌سازی را زنده نگه دارند و برای تماشاگران ویژه خود به نمایش بگذارند! بااین‌حال در پردیس سینمایی کورش به راحتی و بدون دلیلی قانع‌کننده در روز چهارشنبه 27 اردیبهشت، سئانس نمایش فیلم آلماگل بی‌هیچ توضیح و بی‌هیچ خبری حذف شد و سرانجام تنها راه‌حلی که به نظر مسئولان گیشه و نماینده محترم سینمای هنر و تجربه برای جبران ضربه فرودآمده بر روان ما، پیش پای ما گذاشته شد، این بود: پیشنهاد می‌دهیم برای رضایت ميهمانانتان که از راه‌های دور آمده‌اند، به جای این فیلم، بلیت فیلم دیگری مثل نهنگ عنبر یا گشت ارشاد را به شما بدهیم!! پیشنهادی جالب و شگفت‌انگیز بود، پیشنهادی که ناگهان ذهن مرا به فلاش‌بک واداشت و از پردیس سینمایی کورش و گروه هنر و تجربه به مجموعه سینمایی برادران وارنر در رم برد. از خودم پرسیدم: چرا آن شب این پیشنهاد به ذهن مسئولان مجموعه سینمایی وارنر برادرز نرسید؟ آنها می‌توانستند با این منطق که فیلم ترمینال تماشاچی ندارد، بلیت تنها تماشاگر فیلم نفروشِ آقای استیون اسپیلبرگ را در آن شب باطل کنند و به جای آن بلیت فیلم پرفروش مرد عنکبوتی را به زور به او بفروشند.
و آن‌همه امکانات سینما را خرج یک تماشاگر نکنند و بیهوده در اختیار یک فیلمِ کمی تفکربرانگیز قرار ندهند. شاید پاسخ این چرای بنیادی این است: بدون هیچ شعاری، آنجا و در آن شب و در آن سرزمین بیگانه، حتی به حقوق یک بشر هم احترام گذاشته شد: به حقوق یک بشر به‌عنوان تماشاگر. به حقوق یک بشر به‌عنوان کارگردان. به حقوق یک بشر به‌عنوان بازیگر و... به حقوق یک بشر به‌عنوان هنرمند و به حقوق یک نوع سینمای متفاوت که با معیارهای سینمای بدنه، تجاری و کارخانه سرگرمی‌سازی کمی فاصله دارد. به حقوق یک نوع سینما که سینمای هنر و تجربه است! آن شب در سرزمین خودم به‌عنوان یک بشر، عرق شرم بر پیشانی‌ام نشست!

در سال 2004، زمانی که برای نخستین‌بار فیلم ترمینال ساخته استیون اسپیلبرگ اکران شد، من (به دلیل حضور یکی از فیلم‌هایم در یکی از جشنواره‌های فیلم ایتالیا) در شهر رم بودم و برای دیدن فیلم ترمینال به مجموعه سینمایی «وارنر براس ویلیج» رفتم. لابی سالن انباشته از جمعیتی بود که در انتظار بازشدن درهای سالن بودند. سرانجام سالن سینمای مربوط به نمایش فیلم اسپیلبرگ (که سالنی بزرگ، مجهز و مجلل بود) باز شد و من به‌عنوان اولین تماشاچی درحالی‌که بلیت شماره يك در ردیف يك را در دست داشتم، وارد سالن شدم و منتظر دیگر تماشاگران برای شروع نمایش فیلم ماندم. لحظاتی بعد درهای سالن بسته و چراغ‌ها خاموش شد و فیلم ترمینال اسپیلبرگ در آن سالن بزرگ در مجموعه سینمایی وارنر براس تنها برای یک تماشاگر به نمایش درآمد! آنجا متوجه شدم که آن‌همه تماشاچی که در لابی دیده بودم، برای تماشای فیلم اسپایدرمن که در سالن مجاور نمایش داده می‌شد، جمع شده بودند نه برای دیدن فیلم ترمینال اثر کارگردان سرشناس و همیشه‌پرفروشی به نام اسپیلبرگ و بازیگران مشهور و سوپراستاری مانند تام هنکس و کاترین زتا‌جونز. این رویداد برای من درس‌های بزرگی داشت: یک تماشاگر برابر است با بی‌نهایت تماشاگر/ حقوق یک بشر با حقوق همه بشرهای دیگر مساوی است. / حضور حتی یک تماشاگر از ارزش‌های هنری و سینمایی فیلم اسپیلبرگ نمی‌کاهد و پرشدن کامل سالن فیلم اسپایدرمن (مرد عنکبوتی) نشانه ارزش‌های سینمایی و هنری این فیلم بازارپسند نیست. این رویداد را مقایسه کنید با رویدادی که چهارشنبه‌شب گذشته در پردیس سینمایی کورش برای ما رخ داد! بعدازظهر چهارشنبه 27 اردیبهشت سال 1396 مطابق با سئانس‌هایی که در جدول رسمی گروه سینمایی هنر و تجربه اعلام شده بود، برای نخستین‌بار تعدادی از دوستانم را (حدود 16 نفر) که عضو یک گروه ادبی و هنری بودند، برای تماشای فیلم آلماگل که قرار بود در سئانس ساعت شش بعدازظهر نمایش داده شود، به پردیس سینمایی کورش دعوت کرده بودم و برای این دعوت براساس جدول اکران سینمای هنر و تجربه از دو هفته پیش برنامه‌ریزی کرده بودیم. صبح روز چهارشنبه 27 اردیبهشت به سینمای هنر و تجربه زنگ زدم و اعلام کردم که من تعدادی ميهمان دعوت کرده‌ام و آیا امکان دریافت بلیت ميهمان وجود دارد؟ به من گفته شد: در گروه سینمایی هنر و تجربه بلیت ميهمان وجود ندارد و باید بلیت بخرید. من این قانون را با کمال میل پذیرفتم و اتفاقا مشتاق بودم که به احترام دوستانم برای دیدن فیلم خودم برایشان بلیت بخرم. بر این اساس، صبح همان روز به سایت اینترنتی سینماتیکت مراجعه کردم تا با کمال میل 16 بلیت را برای سئانس ساعت شش (که مربوط به فیلم آلماگل است) خریداری کنم اما با کمال تعجب متوجه شدم برخلاف فیلم‌های دیگر، گزینه مربوط به فروش بلیت فیلم آلماگل بسته شده است و امکان خرید نیست. این مشکل را به حساب خطای اینترنتی گذاشتم و بعدازظهر (ساعت پنج بعدازظهر) یک ساعت زودتر از شروع فیلم، به طبقه سوم پردیس سینمایی کورش مراجعه کردم تا قبل از رسیدن دوستانم 16 بلیت برای سئانس ساعت شش خریداری کنم. با کمال شگفتی خانم متصدی فروش اعلام کرد فیلم آلماگل از سئانس ساعت شش برداشته شده و یک فیلم دیگر (فیلمی پرفروش) به جای آن به نمایش در می‌آید. از شنیدن این خبر شوکه شدم و به متصدیان فروش بلیت‌های سینما اعلام کردم:
من کارگردان فیلم آلماگل هستم. طبق جدول رسمی سینمای هنر و تجربه سئانس ساعت شش پردیس سینمایی کورش به نمایش فیلم آلماگل اختصاص داشته. من آمده‌ام تا برای 16 ميهمانی که دعوت کرده‌ام، بلیت بخرم! چرا سئانس نمایش این فیلم را به نمایش فیلمی دیگر اختصاص داده‌اید؟؟
اعتراض محترمانه و مؤدبانه من، آقایی را که گویی یکی از مسئولان مجموعه سینمایی کورش بود، به پشت گیشه کشاند. ایشان پس از چک‌کردن چیزهایی در کامپیوتر پیش‌رویشان به من فرمودند: «مثل اینکه برای کپی فیلم اشکال فنی پیش آمده و به ‌همین‌ دلیل فیلم را حذف کرده‌ایم»!! بهانه عجیبی بود، اگر فیلم مشکل فنی داشت، باید زودتر چک می‌شد و نسخه دیگری دریافت می‌شد نه اینکه بی‌هیچ خبری فیلم از برنامه اکران حذف می‌شد و زمان آن را به فیلمی کمدی که گیشه پرفروشی داشت، می‌دادند... در بهت و سکوت مانده بودم و حیران از اینکه چطور باید به ميهمان‌هایم که به جز تهران برخی از آنها از شهرهای اصفهان، قزوین و کرج آمده بودند؛ منطق این واقعه را توضیح دهم!! شماره نماینده سینمای هنر و تجربه مستقر در پردیس کورش را گرفتم، ایشان لحظاتی بعد آمدند و ضمن اظهار تأسف از واقعه پیش‌آمده به من گفتند: این فیلم نمی‌فروشد!!
تازه فهمیدم مسئله اصلی چیست. به ایشان گفتم: حتی اگر به فیلم بن‌هور هم سئانس‌هایی پراکنده آن هم بیشتر در ساعت‌های دو و سه بعدازظهر بدهید، نمی‌فروشد. فیلم‌هایی که در این گروه سینمایی ویژه قرار می‌گیرند، معمولا به دلیل سبک، جنس و ضرورتشان، نه از بازیگران سرشناس گیشه‌پسند استفاده کرده‌اند و نه از داستانی اجتماعی و روزمره یا دیالوگ‌های خنده‌آور برخوردار‌ند و به معنی واقعی از جنس سینمای هنر و تجربه‌اند، نیاز بیشتری به حمایت بیشتر و برنامه‌ریزی دقیق‌تر دارند و اگر قرار باشد که دیده شوند، باید در سئانس‌هایی مناسب و سینماهای مناسبی اکران شوند تا بتوانند اندکی بر مخاطبان خاص خود بیفزایند و نوع نگاه متفاوتی در جریان فیلم‌سازی را زنده نگه دارند و برای تماشاگران ویژه خود به نمایش بگذارند! بااین‌حال در پردیس سینمایی کورش به راحتی و بدون دلیلی قانع‌کننده در روز چهارشنبه 27 اردیبهشت، سئانس نمایش فیلم آلماگل بی‌هیچ توضیح و بی‌هیچ خبری حذف شد و سرانجام تنها راه‌حلی که به نظر مسئولان گیشه و نماینده محترم سینمای هنر و تجربه برای جبران ضربه فرودآمده بر روان ما، پیش پای ما گذاشته شد، این بود: پیشنهاد می‌دهیم برای رضایت ميهمانانتان که از راه‌های دور آمده‌اند، به جای این فیلم، بلیت فیلم دیگری مثل نهنگ عنبر یا گشت ارشاد را به شما بدهیم!! پیشنهادی جالب و شگفت‌انگیز بود، پیشنهادی که ناگهان ذهن مرا به فلاش‌بک واداشت و از پردیس سینمایی کورش و گروه هنر و تجربه به مجموعه سینمایی برادران وارنر در رم برد. از خودم پرسیدم: چرا آن شب این پیشنهاد به ذهن مسئولان مجموعه سینمایی وارنر برادرز نرسید؟ آنها می‌توانستند با این منطق که فیلم ترمینال تماشاچی ندارد، بلیت تنها تماشاگر فیلم نفروشِ آقای استیون اسپیلبرگ را در آن شب باطل کنند و به جای آن بلیت فیلم پرفروش مرد عنکبوتی را به زور به او بفروشند.
و آن‌همه امکانات سینما را خرج یک تماشاگر نکنند و بیهوده در اختیار یک فیلمِ کمی تفکربرانگیز قرار ندهند. شاید پاسخ این چرای بنیادی این است: بدون هیچ شعاری، آنجا و در آن شب و در آن سرزمین بیگانه، حتی به حقوق یک بشر هم احترام گذاشته شد: به حقوق یک بشر به‌عنوان تماشاگر. به حقوق یک بشر به‌عنوان کارگردان. به حقوق یک بشر به‌عنوان بازیگر و... به حقوق یک بشر به‌عنوان هنرمند و به حقوق یک نوع سینمای متفاوت که با معیارهای سینمای بدنه، تجاری و کارخانه سرگرمی‌سازی کمی فاصله دارد. به حقوق یک نوع سینما که سینمای هنر و تجربه است! آن شب در سرزمین خودم به‌عنوان یک بشر، عرق شرم بر پیشانی‌ام نشست!

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.