|

سالی که نکوست...

محمدعلی عسگری

بهار امسال کمی متفاوت از سال‌های گذشته بود. هوایی دلپذیر، باران‌های بهاری که هرازچندگاهی این هوای آلوده پایتخت را تلطیف می‌کرد، برگ‌های سبز و ترد تازه‌رسته و صدای پرندگان... همان شعر معروف را در ذهن تداعی می‌کرد: سالی که نکوست... . از بهارش پیداست.
نامگذاری این سال به «سال حماسه سیاسی و اقتصادی» نیز نامگذاری مناسب و معناداری بود که از دو مشکل بزرگ فراروی جامعه ایران پرده برمی‌داشت. با ورود به فضای انتخابات و حذف نامزدهای اصلی تقریبا این احساس پدید آمد که به‌جای بهار، خزانی خشک و دلمرده پیش‌رو خواهد بود. اما غافلگیری‌های پایانی کار و برگزاری انتخاباتی پرشور و سالم دوباره روح تازه‌ای را در کالبد جامعه دمید و هوا را به تعبیر یکی از روزنامه‌ها «معتدل» و درنتیجه دوباره بهاری کرد. نامزدی که چندان جایگاهی نداشت و کسی تصور پیروزی‌اش را نمی‌کرد و به‌گفته کارشناسان در بهترین شرایط می‌توانست حداکثر یک تا دومیلیون رای به دست آورد (حتی دیدیم آنهایی که آن همه خرج کردند بیش از شش‌میلیون رای نصیبشان نشد) بدون زحمت زیاد و هزینه آنچنانی با یک امداد غیبی ناگهان پیروز شد. اختلاف معنادار آرای نامزدها به‌روشنی نشان می‌دهد که نامزد برنده این انتخابات یعنی «دکتر حسن روحانی» از جایی دیگر حمایت شده است. حمایتی که به‌صورت یک موج فراگیر و در روزهای آخر با کناره‌گیری «دکتر عارف» شکل گرفت و جنبشی اجتماعی و سیاسی که هنوز داشت در اعماق سینه‌ها نفس می‌کشید یک‌بار دیگر به صحنه آمد و تمام معادلات را برهم زد. درواقع حماسه سیاسی پدیدآمده در خرداد امسال به‌طور مشخص زاییده حرکت و تصمیم همان جنبش اجتماعی بود که از سال‌ها پیش ایجاد شده بود و موتور محرک بسیاری از تحولات تاریخ معاصر کشور ما بوده است. اکنون می‌توان یک‌بار دیگر دستور توقف داد و مانند سال‌های گذشته، به‌خصوص دوران اصلاحات به این جنبش گفت برود در خانه و به‌انتظار بنشیند. اما این فاحش‌ترین اشتباه تاریخی اصلاح‌طلبان دیگر نباید تکرار شود. برای بقای این سرمایه عظیم اجتماعی و ادامه این «حماسه سیاسی» باید جنبش مذکور را به‌رسمیت شناخت و راه را برایش باز کرد. لزومی به تعارفات دیپلماتیک یا رفتن به هزارتوی لابیرنت‌های پشت پرده سیاست‌ورزی نیست که دیگران همه این راه‌ها را آزموده و نتیجه‌اش را که جز سرخوردگی فعالان سیاسی و اجتماعی نیست دیده‌اند. برای حفظ این «حماسه سیاسی» و جریان داشتن آن جنبش اجتماعی مدنی، داشتن رسانه‌های آزاد، شفافیت سیاسی، تضمین حقوق فراموش‌شده مردم در قانون اساسی به‌ویژه حق برگزاری تجمعات مسالمت‌آمیز از ابتدایی‌ترین اولویت‌های آن است. ترویج نهادهای جامعه مدنی ازجمله انجمن‌های صنفی و مشارکت‌دادن اقشار گوناگون جامعه در تصمیم‌گیری‌های سیاسی می‌تواند این حضور اجتماعی شورانگیز را عمق بخشیده و به صورت یک محور اساسی در جامعه نهادینه کند. ممکن است کسانی از همین ابتدا خط‌ونشان بکشند که امری طبیعی خواهد بود لیکن می‌توان با نشان دادن بیش از 10میلیون تفاضل آرایی که به صراحت علایم این جنبش را بر پیشانی خود دارد آنها را قانع کرد و با اتخاذ تدابیری امیدبخش و کمک‌گرفتن از همان جنبش حاضر در صحنه بن‌بست‌ها را شکست و راه را برای آینده باز کرد. بدون داشتن این حضور اجتماعی هوشمندانه یا «حماسه سیاسی» خلق‌شده در جریان انتخابات 24 خرداد نمی‌توان به یک حماسه اقتصادی دست یافت. گرچه اقتصاد سرزمین محاسبات دقیق و علمی است، اما دست‌کم برای خلق یک رونق اقتصادی و برون‌رفت از این شرایط وخیم نیز راهکارهای مشخصی وجود دارد که بارها کارشناسان اقتصادی درباره آن سخن گفته‌اند. جلوگیری از رانت‌ها، برقراری یک انضباط مالی در سیستم اجرایی کشور، رونق‌دادن به فضای کسب‌وکار از طریق به گردش درآوردن سرمایه‌های سرگردان و حمایت از صنایع ورشکسته داخلی و رونق‌بخشیدن به کشاورزی و افزایش تولید داخلی، تعامل با بازارهای جهانی و برطرف‌کردن سایه‌های شوم تحریم و تقویت پول ملی، مهار تورم و کاهش نرخ بیکاری از جمله این رهنمودهاست که در کوتاه‌مدت و بلندمدت می‌توان به تناسب برای آنها برنامه‌ریزی کرد و این برنامه‌ها را موبه‌مو به اجرا درآورد. دوران شعر و شعار گذشته است و کسانی که در حرف دیدیم حتی یک لحظه کلماتی چون «عدالت» از زبانشان نمی‌افتاد، جامعه را به چه پرتگاه هولناکی سوق دادند. تجربه ناکامی‌های دولت فعلی و موفقیت‌های اقتصادی دولت‌های سازندگی و اصلاحات با انبوهی از کارشناسان خبره در این عرصه می‌تواند سرمایه بزرگی برای شروع کار باشد که بی‌توجه به جوسازی جریان‌ها و جناح‌های مشخص باید از آنها استفاده کرد. فراموش نکنیم که سال گذشته نیز سال «تولید ملی» بود و به شهادت همین آمارهای رسمی دولتی در این زمینه نه‌تنها هیچ دستاوردی کسب نشد که بسیاری از زمینه‌های کسب‌وکار هم از بین رفت. به غیر از آنچه کارشناسان گفته‌اند، می‌توان تجربه برخی کشورهای دور و نزدیک ازجمله ترکیه و برزیل را که در این عرصه موفقیت‌های چشمگیری به دست آورده‌اند فراروی خود قرار داد. طبیعی است وضعیت نامطلوب برجای‌مانده از یک دولت ناکارآمد و شعارمحور که طی هشت‌سال گذشته با پشتوانه تمام گروه‌های اصولگرا سکاندار سیاست در ایران شد به این آسانی قابل ترمیم نیست و باید با حفظ آن حضور سیاسی و اجتماعی هوشمندانه و برنامه‌ریزی‌های دقیق و کارآمد به جنگ مشکلات رفت و با صبوری و پشتکار و کم‌کردن توقعات زاید دست‌به‌دست هم داد تا از این مهلکه نجات یافت. آری سالی که نیکوست قطعا با بهاری سرسبز همراه خواهد بود. اما فراموش نباید کرد که یک‌ سال چهار فصل دارد و آفتاب تموز و خزان پاییز هم در راه است. باید بسیار صبوری کرد تا این سال نیکو که شروعی نیکو داشته است پایانی نیکو نیز داشته باشد و به سال‌های نیکوتری در آینده متصل شود.
بهار امسال کمی متفاوت از سال‌های گذشته بود. هوایی دلپذیر، باران‌های بهاری که هرازچندگاهی این هوای آلوده پایتخت را تلطیف می‌کرد، برگ‌های سبز و ترد تازه‌رسته و صدای پرندگان... همان شعر معروف را در ذهن تداعی می‌کرد: سالی که نکوست... . از بهارش پیداست.
نامگذاری این سال به «سال حماسه سیاسی و اقتصادی» نیز نامگذاری مناسب و معناداری بود که از دو مشکل بزرگ فراروی جامعه ایران پرده برمی‌داشت. با ورود به فضای انتخابات و حذف نامزدهای اصلی تقریبا این احساس پدید آمد که به‌جای بهار، خزانی خشک و دلمرده پیش‌رو خواهد بود. اما غافلگیری‌های پایانی کار و برگزاری انتخاباتی پرشور و سالم دوباره روح تازه‌ای را در کالبد جامعه دمید و هوا را به تعبیر یکی از روزنامه‌ها «معتدل» و درنتیجه دوباره بهاری کرد. نامزدی که چندان جایگاهی نداشت و کسی تصور پیروزی‌اش را نمی‌کرد و به‌گفته کارشناسان در بهترین شرایط می‌توانست حداکثر یک تا دومیلیون رای به دست آورد (حتی دیدیم آنهایی که آن همه خرج کردند بیش از شش‌میلیون رای نصیبشان نشد) بدون زحمت زیاد و هزینه آنچنانی با یک امداد غیبی ناگهان پیروز شد. اختلاف معنادار آرای نامزدها به‌روشنی نشان می‌دهد که نامزد برنده این انتخابات یعنی «دکتر حسن روحانی» از جایی دیگر حمایت شده است. حمایتی که به‌صورت یک موج فراگیر و در روزهای آخر با کناره‌گیری «دکتر عارف» شکل گرفت و جنبشی اجتماعی و سیاسی که هنوز داشت در اعماق سینه‌ها نفس می‌کشید یک‌بار دیگر به صحنه آمد و تمام معادلات را برهم زد. درواقع حماسه سیاسی پدیدآمده در خرداد امسال به‌طور مشخص زاییده حرکت و تصمیم همان جنبش اجتماعی بود که از سال‌ها پیش ایجاد شده بود و موتور محرک بسیاری از تحولات تاریخ معاصر کشور ما بوده است. اکنون می‌توان یک‌بار دیگر دستور توقف داد و مانند سال‌های گذشته، به‌خصوص دوران اصلاحات به این جنبش گفت برود در خانه و به‌انتظار بنشیند. اما این فاحش‌ترین اشتباه تاریخی اصلاح‌طلبان دیگر نباید تکرار شود. برای بقای این سرمایه عظیم اجتماعی و ادامه این «حماسه سیاسی» باید جنبش مذکور را به‌رسمیت شناخت و راه را برایش باز کرد. لزومی به تعارفات دیپلماتیک یا رفتن به هزارتوی لابیرنت‌های پشت پرده سیاست‌ورزی نیست که دیگران همه این راه‌ها را آزموده و نتیجه‌اش را که جز سرخوردگی فعالان سیاسی و اجتماعی نیست دیده‌اند. برای حفظ این «حماسه سیاسی» و جریان داشتن آن جنبش اجتماعی مدنی، داشتن رسانه‌های آزاد، شفافیت سیاسی، تضمین حقوق فراموش‌شده مردم در قانون اساسی به‌ویژه حق برگزاری تجمعات مسالمت‌آمیز از ابتدایی‌ترین اولویت‌های آن است. ترویج نهادهای جامعه مدنی ازجمله انجمن‌های صنفی و مشارکت‌دادن اقشار گوناگون جامعه در تصمیم‌گیری‌های سیاسی می‌تواند این حضور اجتماعی شورانگیز را عمق بخشیده و به صورت یک محور اساسی در جامعه نهادینه کند. ممکن است کسانی از همین ابتدا خط‌ونشان بکشند که امری طبیعی خواهد بود لیکن می‌توان با نشان دادن بیش از 10میلیون تفاضل آرایی که به صراحت علایم این جنبش را بر پیشانی خود دارد آنها را قانع کرد و با اتخاذ تدابیری امیدبخش و کمک‌گرفتن از همان جنبش حاضر در صحنه بن‌بست‌ها را شکست و راه را برای آینده باز کرد. بدون داشتن این حضور اجتماعی هوشمندانه یا «حماسه سیاسی» خلق‌شده در جریان انتخابات 24 خرداد نمی‌توان به یک حماسه اقتصادی دست یافت. گرچه اقتصاد سرزمین محاسبات دقیق و علمی است، اما دست‌کم برای خلق یک رونق اقتصادی و برون‌رفت از این شرایط وخیم نیز راهکارهای مشخصی وجود دارد که بارها کارشناسان اقتصادی درباره آن سخن گفته‌اند. جلوگیری از رانت‌ها، برقراری یک انضباط مالی در سیستم اجرایی کشور، رونق‌دادن به فضای کسب‌وکار از طریق به گردش درآوردن سرمایه‌های سرگردان و حمایت از صنایع ورشکسته داخلی و رونق‌بخشیدن به کشاورزی و افزایش تولید داخلی، تعامل با بازارهای جهانی و برطرف‌کردن سایه‌های شوم تحریم و تقویت پول ملی، مهار تورم و کاهش نرخ بیکاری از جمله این رهنمودهاست که در کوتاه‌مدت و بلندمدت می‌توان به تناسب برای آنها برنامه‌ریزی کرد و این برنامه‌ها را موبه‌مو به اجرا درآورد. دوران شعر و شعار گذشته است و کسانی که در حرف دیدیم حتی یک لحظه کلماتی چون «عدالت» از زبانشان نمی‌افتاد، جامعه را به چه پرتگاه هولناکی سوق دادند. تجربه ناکامی‌های دولت فعلی و موفقیت‌های اقتصادی دولت‌های سازندگی و اصلاحات با انبوهی از کارشناسان خبره در این عرصه می‌تواند سرمایه بزرگی برای شروع کار باشد که بی‌توجه به جوسازی جریان‌ها و جناح‌های مشخص باید از آنها استفاده کرد. فراموش نکنیم که سال گذشته نیز سال «تولید ملی» بود و به شهادت همین آمارهای رسمی دولتی در این زمینه نه‌تنها هیچ دستاوردی کسب نشد که بسیاری از زمینه‌های کسب‌وکار هم از بین رفت. به غیر از آنچه کارشناسان گفته‌اند، می‌توان تجربه برخی کشورهای دور و نزدیک ازجمله ترکیه و برزیل را که در این عرصه موفقیت‌های چشمگیری به دست آورده‌اند فراروی خود قرار داد. طبیعی است وضعیت نامطلوب برجای‌مانده از یک دولت ناکارآمد و شعارمحور که طی هشت‌سال گذشته با پشتوانه تمام گروه‌های اصولگرا سکاندار سیاست در ایران شد به این آسانی قابل ترمیم نیست و باید با حفظ آن حضور سیاسی و اجتماعی هوشمندانه و برنامه‌ریزی‌های دقیق و کارآمد به جنگ مشکلات رفت و با صبوری و پشتکار و کم‌کردن توقعات زاید دست‌به‌دست هم داد تا از این مهلکه نجات یافت. آری سالی که نیکوست قطعا با بهاری سرسبز همراه خواهد بود. اما فراموش نباید کرد که یک‌ سال چهار فصل دارد و آفتاب تموز و خزان پاییز هم در راه است. باید بسیار صبوری کرد تا این سال نیکو که شروعی نیکو داشته است پایانی نیکو نیز داشته باشد و به سال‌های نیکوتری در آینده متصل شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.