|

بار دیگر «آسیب‌شناسی»

اینکه اساسا نظام فرهنگی ایران با چه آسیب‌هایی مواجه است و راه‌حل کاهش آسیب‌ها یا تبدیل آنها به فرصت‌ها کدام است؟ شاید دغدغه فکری بسیاری از متفکران ایرانی باشد. بی‌شک ایران نیز به مانند بسیاری از کشورهای در حال‌گذار از جامعه سنتی به مدرن، با تضادها و تغییراتی در عرصه‌های اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی مواجه است. سید‌رضا صالحی‌امیری، استادیار و عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، آسیب‌ها را در 10حوزه مشخص کرده‌است: حوزه نظری، اندیشگی و نخبگی فرهنگ، حوزه سیاستگذاری فرهنگی، حوزه مدیریت فرهنگی، حوزه ساختاردهی فرهنگی، حوزه هدف‌گذاری و برنامه‌ریزی فرهنگی، حوزه قانونگذاری فرهنگی، آسیب‌شناسی ناشی از کارکرد نظام فرهنگی، آسیب‌شناسی ناشی از منابع انسانی متخصص، پویا، کارآمد و باانگیزه، آسیب‌شناسی ناشی از نظام آموزش فرهنگی، آسیب‌شناسی ناشی از عدم سرمایه‌گذاری، بسترسازی و حمایت دولت در عرصه فرهنگی. او در کتاب «آسیب‌شناسی فرهنگی در ایران» به صورت اجمالی به توصیف و تحلیل این پدیده‌ها می‌پردازد. مقصود صالحی از آسیب‌شناسی فرهنگی، اوضاعی است که اکثر نخبگان یا جامعه وجود آن را مخل توسعه و اعتلای فرهنگی می‌دانند و رفع آن را یک ضرورت تلقی می‌کنند. به تعبیر دیگر، هرگونه شکاف، اختلال یا اختلاف میان ارزش‌ها و هنجارهای فرهنگی رسمی و اوضاع عینی زیست فرهنگی جامعه، در حقیقت ظهور نوعی آسیب فرهنگی است که نظام فرهنگی نیازمند مدیریت آن و ارایه پاسخ مناسب برای رفع آن است. در واقع آسیب فرهنگی، وضعی است که در آن ساختارها، ارزش‌ها و هنجارهای فرهنگی جامعه دچار اختلال و ناکارآمدی می‌شوند و اکثر جامعه، وجود و گسترش آن پدیده‌ها را زیانبار دانسته، خروج از آن اوضاع را ضرورتی اساسی تلقی می‌کنند. به گفته صالحی، آسیب‌شناسی نظام فرهنگی در حقیقت نوعی عدم تعادل، بی‌انسجامی و ناکارآمدی در عرصه فرهنگی است که نظام فرهنگی را از دستیابی به توسعه و ارتقا باز‌می‌دارد. او در تبیین مفهوم آسیب‌شناسی در این کتاب از میان مفاهیم «مساله»، «آسیب»، «تهدید» و «بحران»، به مفهوم آسیب اکتفا کرده‌ است، چراکه به نظر نگارنده مجموعه چالش‌ها و تهدیدهای نظام فرهنگی، از سطح مساله عبور کرده و به سطح آسیب رسیده‌ است. ولی خوشبختانه تا ظهور بحران راهی طولانی در پیش است. بخش اول کتاب که شامل مبانی نظری است، از یکسو به تعریف مفهومی فرهنگ، شامل ابعاد و جلوه‌های فرهنگ، ویژگی‌های اساسی فرهنگ، اهمیت فرهنگ، کارکردهای فرهنگ و دیدگاه‌های مختلف درباره آن و از سوی دیگر، به آسیب‌شناسی و آسیب‌شناسی فرهنگی می‌پردازد. بخش دوم به آسیب‌شناسی نظام فرهنگی در قالب 43‌آسیب می‌پردازد. بخش سوم به آسیب‌شناسی و معرفی سازمان‌ها، نهادهای فرهنگی و کارکردهای آن اختصاص دارد؛ و در بخش چهارم به نتیجه‌گیری و ارایه راهکار پرداخته شده‌ است.
اینکه اساسا نظام فرهنگی ایران با چه آسیب‌هایی مواجه است و راه‌حل کاهش آسیب‌ها یا تبدیل آنها به فرصت‌ها کدام است؟ شاید دغدغه فکری بسیاری از متفکران ایرانی باشد. بی‌شک ایران نیز به مانند بسیاری از کشورهای در حال‌گذار از جامعه سنتی به مدرن، با تضادها و تغییراتی در عرصه‌های اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی مواجه است. سید‌رضا صالحی‌امیری، استادیار و عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، آسیب‌ها را در 10حوزه مشخص کرده‌است: حوزه نظری، اندیشگی و نخبگی فرهنگ، حوزه سیاستگذاری فرهنگی، حوزه مدیریت فرهنگی، حوزه ساختاردهی فرهنگی، حوزه هدف‌گذاری و برنامه‌ریزی فرهنگی، حوزه قانونگذاری فرهنگی، آسیب‌شناسی ناشی از کارکرد نظام فرهنگی، آسیب‌شناسی ناشی از منابع انسانی متخصص، پویا، کارآمد و باانگیزه، آسیب‌شناسی ناشی از نظام آموزش فرهنگی، آسیب‌شناسی ناشی از عدم سرمایه‌گذاری، بسترسازی و حمایت دولت در عرصه فرهنگی. او در کتاب «آسیب‌شناسی فرهنگی در ایران» به صورت اجمالی به توصیف و تحلیل این پدیده‌ها می‌پردازد. مقصود صالحی از آسیب‌شناسی فرهنگی، اوضاعی است که اکثر نخبگان یا جامعه وجود آن را مخل توسعه و اعتلای فرهنگی می‌دانند و رفع آن را یک ضرورت تلقی می‌کنند. به تعبیر دیگر، هرگونه شکاف، اختلال یا اختلاف میان ارزش‌ها و هنجارهای فرهنگی رسمی و اوضاع عینی زیست فرهنگی جامعه، در حقیقت ظهور نوعی آسیب فرهنگی است که نظام فرهنگی نیازمند مدیریت آن و ارایه پاسخ مناسب برای رفع آن است. در واقع آسیب فرهنگی، وضعی است که در آن ساختارها، ارزش‌ها و هنجارهای فرهنگی جامعه دچار اختلال و ناکارآمدی می‌شوند و اکثر جامعه، وجود و گسترش آن پدیده‌ها را زیانبار دانسته، خروج از آن اوضاع را ضرورتی اساسی تلقی می‌کنند. به گفته صالحی، آسیب‌شناسی نظام فرهنگی در حقیقت نوعی عدم تعادل، بی‌انسجامی و ناکارآمدی در عرصه فرهنگی است که نظام فرهنگی را از دستیابی به توسعه و ارتقا باز‌می‌دارد. او در تبیین مفهوم آسیب‌شناسی در این کتاب از میان مفاهیم «مساله»، «آسیب»، «تهدید» و «بحران»، به مفهوم آسیب اکتفا کرده‌ است، چراکه به نظر نگارنده مجموعه چالش‌ها و تهدیدهای نظام فرهنگی، از سطح مساله عبور کرده و به سطح آسیب رسیده‌ است. ولی خوشبختانه تا ظهور بحران راهی طولانی در پیش است. بخش اول کتاب که شامل مبانی نظری است، از یکسو به تعریف مفهومی فرهنگ، شامل ابعاد و جلوه‌های فرهنگ، ویژگی‌های اساسی فرهنگ، اهمیت فرهنگ، کارکردهای فرهنگ و دیدگاه‌های مختلف درباره آن و از سوی دیگر، به آسیب‌شناسی و آسیب‌شناسی فرهنگی می‌پردازد. بخش دوم به آسیب‌شناسی نظام فرهنگی در قالب 43‌آسیب می‌پردازد. بخش سوم به آسیب‌شناسی و معرفی سازمان‌ها، نهادهای فرهنگی و کارکردهای آن اختصاص دارد؛ و در بخش چهارم به نتیجه‌گیری و ارایه راهکار پرداخته شده‌ است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.